Rozmowy o Ormuzie nie chronią tankowców

Iran twierdzi, że Waszyngton zaakceptował część z siedmiu warunków ponownego otwarcia cieśniny Ormuz, a pozostałe pozostawił niejasne. Teheran zapowiada, że dalsze działania podejmie dopiero po wyjaśnieniu stanowiska USA (IRNA, Reuters). Ta deklaracja nie poprawiła bezpieczeństwa żeglugi. W sobotę tankowiec płynący z Zatoki zgłosił trafienie pociskiem (UKMTO), a w niedzielę uszkodzenia doznał drugi statek, choć ich przyczyna pozostaje nieznana. Ropa i gaz z Zatoki docierają do Europy nielicznymi, kosztownymi rejsami. Nie wyznaczono terminu powrotu zwykłego ruchu statków.

Kto wykona pierwszy ruch

Mohsen Rezaei, sekretarz irańskiej Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego, przedstawił tę informację w wywiadzie opublikowanym 11 października przez państwową agencję (IRNA). Nie wskazał, które warunki zaakceptowano ani co miało pozostać „niejasne”. USA nie opublikowały swojej odpowiedzi, więc informacja o częściowym porozumieniu opiera się wyłącznie na relacji Rezaeiego.

Siedem warunków Rezaeiego nie zostało ujawnionych. O tym, czego chce Teheran, więcej mówi odrębny plan przedstawiony przez ministra spraw zagranicznych Abbasa Araghchiego w ONZ pod koniec września. Zgodnie z nim najpierw miałyby zadziałać USA, potem Iran otworzyłby cieśninę, a dopiero po tym rozpoczęłyby się rozmowy (AP). Iran domaga się zniesienia amerykańskiej blokady morskiej swoich portów, wznowienia sprzedaży irańskiej ropy i odblokowania zamrożonych środków. Nie wiadomo, czy plan Araghchiego i lista Rezaeiego zawierają te same żądania.

Waszyngton chce odwrotnej kolejności. Amerykańscy urzędnicy argumentują, że najpierw Iran musi poczynić realne postępy w sprawie programu nuklearnego, bo jego obietnice okazały się niewiarygodne po załamaniu się tymczasowego porozumienia z czerwca (AP). Kolejność ma znaczenie: kontrola nad szlakiem morskim jest głównym atutem Iranu w negocjacjach. W wariancie Araghchiego Teheran otrzymałby ustępstwa, zanim oddałby ten atut.

Dlaczego kapitan nadal czeka

Najlepiej udokumentowany jest sobotni incydent. UK Maritime Trade Operations (UKMTO), brytyjska służba przekazująca zgłoszenia statków innym jednostkom, odnotowała, że o 19:20 UTC nieznany pocisk uderzył w lewą burtę niezidentyfikowanego tankowca wypływającego z Zatoki. Statek stanął w ogniu, a według zgłoszenia załoga była bezpieczna (UKMTO).

Niedzielne uszkodzenia są mniej jasne. UKMTO zgłosiła uszkodzenie lewej burty drugiego tankowca wypływającego z Zatoki, ale nie podała nazwy statku ani przyczyny. Indyjski minister żeglugi wskazał osobno, że trafioną tego dnia jednostką był VALTHERA, a jej 11-osobowa załoga z Indii jest bezpieczna (UKMTO, Sonowal). Irańska Gwardia Rewolucyjna podała, że supertankowiec płynący trasą, którą uznała za nieautoryzowaną, wyłączył urządzenia nawigacyjne i uderzył w minę morską (Tasnim). Gwardia nie podała nazwy statku ani jego pozycji, a UKMTO nie wskazała na minę. Gwardia już wcześniej wysuwała niezweryfikowane twierdzenia o atakach (To Brief).

Dla kapitana ważniejsza od przyczyny uszkodzeń jest skala ryzyka. Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) nadal zaleca statkom omijanie uznanych szlaków, na których zgłaszano obecność min (IMO). Żadna opublikowana wersja irańskiego planu nie wyjaśnia, jak po ogłoszeniu otwarcia cieśniny miałoby zostać potwierdzone, że akwen jest bezpieczny.

Rejsy, które wciąż się odbywają

Ładunki nadal płyną, ale jest ich niewiele. Firma analityczna Kpler odnotowała 6 października siedem przejść jednostek przewożących surowce — najmniej w ciągu jednego dnia od lipca (Reuters).

Duża część transportu odbywa się w trybie, który brokerzy nazywają „shuttle run”: duży tankowiec wpływa do Zatoki, ładuje towar i wypływa, często przekazując ładunek innemu statkowi czekającemu na zewnątrz. Brokerzy cytowani przez grecki portal OT szacują koszt takiego rejsu na 30–40 mln USD, czyli 15–20 USD za baryłkę, jeszcze przed ubezpieczeniem (OT). Opłatę ponosi podmiot wynajmujący tankowiec. Nie oszacowano, jaka jej część przekłada się na europejskie ceny paliw.

Nabywcy gazu mają inny problem: część dostaw nie dociera. Włoski koncern Edison poinformował, że dostawy z Kataru pozostaną zawieszone do początku grudnia na zasadzie siły wyższej, czyli z powodu zdarzeń poza kontrolą dostawcy (Edison). Od kwietnia firma odnotowała 35 objętych tym klauzulą ładunków LNG, odpowiadających 4,6 mld metrów sześciennych. Jak podaje, zastąpiła 23 z nich dostawami do terminalu Adriatic i może nadal zaopatrywać klientów. To odporność pod presją: Edison nie ujawnił kosztu zastępczych ładunków, a dostawy z Kataru wciąż nie zostały wznowione.

Mimo deklaracji Rezaeiego o częściowym porozumieniu Ormuz pozostaje kosztownym i trudno dostępnym szlakiem, a treść odpowiedzi USA nadal nie została potwierdzona. Żegluga wróci, gdy ustaną ataki i zostaną opublikowane oczyszczone szlaki. Samo ogłoszenie porozumienia przez Teheran lub Waszyngton tego nie zapewni.