Δασμοί 100% απειλούν Ουγγαρία και Σλοβακία

Η Γερουσία των ΗΠΑ ενέκρινε με ψήφους 86–11 στις 7 Αυγούστου νομοσχέδιο κυρώσεων κατά της Ρωσίας και του Ιράν, το οποίο επιτρέπει την επιβολή δασμών έως 100% σε προϊόντα από τις πέντε χώρες που αγοράζουν τις μεγαλύτερες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σε μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κάλυψης, η ψηφοφορία αντιμετωπίστηκε σαν να επρόκειτο ήδη για νόμο. Δεν πρόκειται. Το νομοσχέδιο χρειάζεται ακόμη την έγκριση της Βουλής των Αντιπροσώπων, η οποία βρίσκεται σε διακοπή εργασιών έως τον Σεπτέμβριο, και στη συνέχεια την υπογραφή του προέδρου. Μέχρι να συμβούν και τα δύο, κανένας δασμός δεν εφαρμόζεται.

Ο τρόπος όμως με τον οποίο έχει σχεδιαστεί η απειλή έχει ήδη σημασία, επειδή δείχνει προς τα κράτη-μέλη της ΕΕ που καθυστέρησαν περισσότερο να κόψουν τους ενεργειακούς δεσμούς με τη Ρωσία.

Το νομοσχέδιο κατατάσσει τις χώρες και μετά τις δασμολογεί

Το νομοσχέδιο δεν κατονομάζει χώρες. Δημιουργεί μηχανισμό κατάταξης: ο πρόεδρος θα μπορεί να επιβάλλει δασμούς έως 100% στις εισαγωγές από τις πέντε χώρες που αγόρασαν τις μεγαλύτερες ποσότητες ρωσικού αργού πετρελαίου ή φυσικού αερίου κατά τους προηγούμενους δώδεκα μήνες (Congress.gov). Ο κατάλογος θα ανανεώνεται κάθε 180 ημέρες. Ξεχωριστή διάταξη επιτρέπει δασμούς έως 500% σε προϊόντα που εισάγονται απευθείας από τη Ρωσία.

Υπάρχει όμως περιθώριο εξαίρεσης. Μια χώρα μπορεί να βγει από τον κατάλογο για το φυσικό αέριο, αν εισάγει λιγότερο από το 15% των συνολικών ρωσικών εξαγωγών αερίου και ταυτόχρονα μειώνει ενεργά αυτή την εξάρτηση. Ο πρόεδρος διατηρεί επίσης εξουσία παρέκκλισης, εφόσον ένας δασμός συγκρούεται με τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ (CBS). Με άλλα λόγια, το Κογκρέσο δίνει στον Λευκό Οίκο εργαλείο, όχι αυτόματη εντολή. Το ύψος των δασμών θα καθοριστεί από την εκάστοτε κυβέρνηση, δεν κλειδώνει στο κείμενο του νομοσχεδίου.

Η Ουγγαρία και η Σλοβακία στο κέντρο του κινδύνου

Στο εσωτερικό της ΕΕ, πιο εκτεθειμένες είναι οι χώρες που εξακολουθούν να λαμβάνουν ρωσικό αργό μέσω του αγωγού Druzhba, της γραμμής της σοβιετικής περιόδου που ξεκινά από τη Ρωσία, περνά από τη Λευκορωσία και καταλήγει στην Κεντρική Ευρώπη. Όταν οι Βρυξέλλες απαγόρευσαν το 2022 τις θαλάσσιες εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου, χορήγησαν εξαιρέσεις για τους αγωγούς. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία είναι τα δύο κράτη-μέλη που εξακολουθούν να τις χρησιμοποιούν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι συνεργάζεται με τις δύο κυβερνήσεις για διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού, αλλά καμία δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένη ημερομηνία εξόδου.

Η Ουγγαρία θα μπορούσε, εύλογα, να βρεθεί στην πρώτη πεντάδα. Το νομοσχέδιο όμως θέτει διαφορετικό ερώτημα από εκείνο που συνήθως συζητείται στη Βουδαπέστη. Δεν μετρά μόνο τι ποσοστό καλύπτει η Ρωσία στο ουγγρικό ενεργειακό μείγμα, αλλά τι ποσοστό αντιπροσωπεύει η Ουγγαρία στις συνολικές εξαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου. Τα δύο μεγέθη απέχουν πολύ μεταξύ τους, και η εξαίρεση για το αέριο μπορεί να προστατεύσει τη Βουδαπέστη σε αυτό το σκέλος.

Για τη Σλοβακία, η έκθεση είναι πιο ευθύγραμμη. Το διυλιστήριο Slovnaft εξακολουθεί να επεξεργάζεται αργό που φτάνει μέσω Druzhba, η Gazprom παραμένει ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της χώρας και η κυβέρνηση δεν έχει χρονοδιάγραμμα αντικατάστασης.

Το Βέλγιο είναι πιο στενή περίπτωση. Τον Ιούλιο, όλο το ΥΦΑ, δηλαδή το υγροποιημένο φυσικό αέριο που μεταφέρεται με δεξαμενόπλοια, το οποίο έφθασε στη χώρα ήταν ρωσικό. Το μεγαλύτερο μέρος όμως περνά από τον τερματικό σταθμό του Zeebrugge για επανεξαγωγή, όχι για βελγική κατανάλωση. Αν η αμερικανική κατάταξη μετρήσει τα φορτία που εκφορτώνονται και όχι την τελική χρήση, Βέλγοι εξαγωγείς θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωποι με δασμούς για ενέργεια που η χώρα τους δεν κατανάλωσε. Το σημείο θα κριθεί από το πώς θα ορίσει η αμερικανική κυβέρνηση τον «αγοραστή».

Η Ουγγαρία παίρνει την ενεργειακή απόφαση, οι Βρυξέλλες διαχειρίζονται το εμπορικό κόστος

Η εμπορική πολιτική είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ βάσει της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης: μόνο οι Βρυξέλλες μπορούν να διαπραγματεύονται εμπορικούς όρους ή να απαντούν με αντίμετρα εκ μέρους των κρατών-μελών. Η Ουγγαρία και η Σλοβακία δεν μπορούν να κλείσουν δική τους συμφωνία με την Ουάσιγκτον. Αν αμερικανικοί δασμοί πλήξουν ουγγρικές ή σλοβακικές εξαγωγές, η απάντηση θα περάσει στις Βρυξέλλες, οι οποίες θα κληθούν να υπερασπιστούν χώρες των οποίων η εξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια θεωρείται από μεγάλο μέρος της Ένωσης πρόβλημα για όλους.

Το νομοσχέδιο της Γερουσίας λειτουργεί ως εξωτερική πίεση σε ένα ζήτημα που οι Βρυξέλλες δεν κατάφεραν να λύσουν ανά χώρα. Η Επιτροπή διαχειρίστηκε τα κράτη που αντιστέκονταν με εξαιρέσεις και χρονοδιαγράμματα. Η Ουάσιγκτον βάζει στο τραπέζι πιο ωμό κίνητρο: αν συνεχιστούν οι αγορές ρωσικής ενέργειας, θα πληρώσουν οι εξαγωγείς.

Η πίεση αυτή έχει ήδη πραγματικό εμπορικό αποτέλεσμα. Εξαγωγείς από την Ουγγαρία και τη Σλοβακία που στέλνουν προϊόντα στις ΗΠΑ, από αυτοκίνητα και μηχανήματα έως χημικά, αντιμετωπίζουν πλέον πρόβλημα προγραμματισμού. Οι τιμές στα συμβόλαια, ο χρόνος παράδοσης και ο τελωνειακός κίνδυνος αλλάζουν όταν ένας δασμός 100% γίνεται πιθανός, ακόμη και αν δεν έχει επιβληθεί. Τα εργαλεία κυρώσεων της ίδιας της ΕΕ δεν δημιούργησαν τέτοιου τύπου εμπορική αβεβαιότητα.

Το αν η Βουλή των Αντιπροσώπων θα εγκρίνει το νομοσχέδιο παραμένει ανοικτό. Ο μηχανισμός κατάταξης όμως, κυλιόμενος και με αναθεώρηση ανά εξάμηνο, σημαίνει ότι για τη Βουδαπέστη και την Μπρατισλάβα το ερώτημα δεν είναι πια μόνο πολιτικό. Είναι ήδη εμπορικό.