Drones πάνω από ευρωπαϊκά πυρηνικά

Το Spiegel και ο Guardian, επικαλούμενα ανάλυση που συνδέεται με το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών, το αμυντικό think tank με έδρα το Λονδίνο, ανέφεραν ότι από τα τέλη του 2024 έχουν καταγραφεί περίπου 144 ύποπτα περιστατικά με drones σε περισσότερες από δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες (Spiegel, The Guardian). Οι στόχοι δεν φαίνεται να ήταν τυχαίοι: στρατιωτικές βάσεις που φιλοξενούν αεροσκάφη με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών όπλων στη Βρετανία, στο Βέλγιο και στην Ολλανδία, η γαλλική βάση υποβρυχίων στο Île Longue, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής και λιμάνια. Η εκτίμηση που προβάλλεται είναι ότι υπάρχει σύνδεση με τη Ρωσία, ενδεχομένως με χρήση εμπορικών πλοίων ή σκαφών του λεγόμενου σκιώδους στόλου ως πλατφορμών εκτόξευσης.

Καμία ευρωπαϊκή κυβέρνηση, όμως, δεν έχει κατονομάσει επισήμως τη Ρωσία. Κανένα drone δεν έχει παρουσιαστεί δημοσίως με πλήρη αλυσίδα τεχνικής τεκμηρίωσης. Οι έρευνες σε ένα ύποπτο πλοίο, το HAV Dolphin, φέρεται να μην απέδωσαν ευρήματα (Spiegel, t-online). Το μοτίβο προκαλεί ανησυχία επειδή οι στόχοι ήταν στρατιωτικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις. Η απόδειξη, ωστόσο, παραμένει ελλιπής.

Εκεί όπου σπάει η αρμοδιότητα

Η αδυναμία ασφαλούς απόδοσης ευθύνης έχει σημασία επειδή καθυστερεί την επιβολή μέτρων. Ένα μικρό drone που πετά χαμηλά πάνω από στρατιωτική βάση, πιθανώς έχοντας απογειωθεί από εμπορικό πλοίο με αδιαφανές ιδιοκτησιακό καθεστώς, πέφτει ανάμεσα στα συστήματα ασφαλείας που έχει χτίσει η Ευρώπη. Ένα κράτος μπορεί να αστυνομεύσει τα χωρικά του ύδατα. Πιο μακριά, χρειάζεται νομικό έρεισμα: συναίνεση του κράτους σημαίας, παραβίαση κυρώσεων ή στοιχεία τέλεσης αδικήματος (UNCLOS). Στον αέρα, το σύστημα αεροπορικής αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ σχεδιάστηκε για μαχητικά αεροσκάφη και πυραύλους, όχι για φθηνά drones που πετούν χαμηλά και εξαφανίζονται προτού προλάβουν να απογειωθούν αναχαιτιστικά (NATO).

Στο έδαφος, η αστυνομία ερευνά, οι ακτοφυλακές περιπολούν και οι στρατιωτικοί διοικητές προστατεύουν ευαίσθητες εγκαταστάσεις. Η απόφαση, όμως, για παρεμβολή ή κατάρριψη ενός drone πάνω από κατοικημένες περιοχές παραμένει ζήτημα εθνικού δικαίου, χωρίς κοινό ευρωπαϊκό όριο ενεργοποίησης (New York Times).

Τα εργαλεία της ΕΕ μπορούν να βελτιώσουν την εικόνα. Οι θαλάσσιες επιχειρήσεις στη Βαλτική συνδυάζουν εθνικά μέσα ακτοφυλακής με δορυφορικές εικόνες και drones επιτήρησης για την παρακολούθηση ύποπτων πλοίων (Finnish Border Guard). Οι ευρωπαϊκές κυρώσεις μπορούν να εγγράψουν πλοία σε λίστες, να πιέσουν την ασφαλιστική τους κάλυψη και να αυξήσουν το κόστος λειτουργίας του ρωσικού σκιώδους στόλου (Council of the EU). Ούτε η ΕΕ ούτε το ΝΑΤΟ, όμως, μπορούν να επιβιβαστούν σε ύποπτο πλοίο ή να εξουδετερώσουν ένα drone για λογαριασμό εθνικής κυβέρνησης. Η τακτική απόφαση μένει στο κράτος όπου συμβαίνει το περιστατικό. Οι επιχειρήσεις της γκρίζας ζώνης είναι σχεδιασμένες ακριβώς για να εκμεταλλεύονται τέτοιες καθυστερήσεις.

Ο χρήσιμος σκεπτικισμός της Δανίας

Δεν διαβάζουν όλες οι κυβερνήσεις τα στοιχεία με τον ίδιο τρόπο. Τα δανικά μέσα προσέφεραν το πιο καθαρό αντίβαρο στον συναγερμό. Η Politiken περιέγραψε υπόθεση στην οποία δανικό πολεμικό πλοίο φέρεται να περικυκλώθηκε από τέσσερα drones, ενώ αξιωματούχοι μίλησαν για «ικανό δρώντα». Το ίδιο ρεπορτάζ, όμως, αμφισβήτησε αν τα διαθέσιμα στοιχεία αρκούν για να χαρακτηριστεί η υπόθεση ρωσική επιχείρηση (Politiken). Η Weekendavisen πήγε πιο πέρα: σε ορισμένες ευρωπαϊκές περιπτώσεις τα δημόσια στοιχεία είναι αδύναμα, ενώ στη Δανία παραμένει δύσκολο να αποδειχθεί ακόμη και αν υπήρξαν πράγματι drones (Weekendavisen).

Ο σκεπτικισμός αυτός δεν αναιρεί την απειλή. Προειδοποιεί για έναν διαφορετικό κίνδυνο. Όταν οι κυβερνήσεις επικαλούνται υβριδικές απειλές χωρίς να παρουσιάζουν στοιχεία, οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν ανάμεσα στην τυφλή εμπιστοσύνη και την πλήρη απόρριψη. Και οι δύο αντιδράσεις εξυπηρετούν τη Μόσχα. Όπως το έθεσε η Politiken, ο δανικός «πανικός με τα drones» μπορεί να είναι από μόνος του αυτό που θα ήθελε ο Πούτιν: αβεβαιότητα που παράγει φόβο χωρίς να απαιτεί απόδειξη.

Όταν η επιβολή σπρώχνει το πρόβλημα στον γείτονα

Η Σουηδία έδειξε πώς μοιάζει η εθνική δράση στην πράξη. Μετά από επιβιβάσεις της ακτοφυλακής, περισσότερα πλοία υπό κυρώσεις φέρεται να απέφυγαν τα σουηδικά χωρικά ύδατα (Sjöfartstidningen). Σουηδοί σχολιαστές σημείωσαν ότι η κίνηση μπορεί απλώς να μετατοπιστεί προς τα δανικά και τα γερμανικά ύδατα, όπου η επιτήρηση είναι πιο αραιή (Expressen). Τα γερμανικά ρεπορτάζ επιβεβαίωσαν αυτή την τάση: οι διαδρομές δεξαμενόπλοιων του σκιώδους στόλου φέρονται να έχουν μετακινηθεί πιο κοντά στις γερμανικές ακτές (n-tv).

Πρόκειται για γνώριμο ευρωπαϊκό μοτίβο. Η απειλή διασχίζει τα σύνορα πιο γρήγορα από την αρμοδιότητα. Η επιβολή μέτρων από ένα κράτος δοκιμάζει τα νομικά εργαλεία, αλλά ο στόλος μετακινείται. Η Γαλλία, από την πλευρά της, αντιμετωπίζει τα φθηνά drones μεγάλου βεληνεκούς ως άμεσο κενό στην άμυνά της: λείπουν γρήγοροι και οικονομικά βιώσιμοι τρόποι εντοπισμού και αναχαίτισης μικρών drones. Γι’ αυτό προσαρμόζει πολυεπίπεδα συστήματα ώστε να καλύψει το κενό (Le Monde).

Από το δημόσιο υλικό εξακολουθεί να λείπει αυτό που θα έκλεινε την υπόθεση: drones που έχουν ανακτηθεί με ιχνηλάσιμα ηλεκτρονικά εξαρτήματα, διαδρομές ραντάρ που συνδέουν συγκεκριμένη πτήση με συγκεκριμένο πλοίο ή επίσημες κυβερνητικές αποδόσεις ευθύνης που κατονομάζουν τη Ρωσία με νομική βεβαιότητα. Η εκτίμηση που συνδέεται με το IISS είναι ότι η ρωσική εμπλοκή είναι πολύ πιθανή. Οι κυβερνήσεις, ως επί το πλείστον, αποφεύγουν να πουν το ίδιο επισήμως.

Η ευπάθεια της Ευρώπης είναι ήδη ορατή. Το ανοιχτό ερώτημα είναι ποιος μπορεί να χτίσει την αλυσίδα από την υποψία έως τη νόμιμη δράση πριν από το επόμενο περιστατικό.