Τα €15 εκατ. ανέβασαν το Paks 20 εκατοστά

Στον Δούναβη, τα συνεργεία βύθισαν δύο φορτηγίδες και κατασκεύασαν ένα προσωρινό φράγμα στον πυθμένα, με στόχο να ανεβάσουν τη στάθμη του νερού κατά λίγα εκατοστά. Η παρέμβαση πέτυχε. Έως τις 23 Αυγούστου, ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της Ουγγαρίας είχε επαναφέρει σε λειτουργία τέσσερις από τις οκτώ τουρμπίνες, παρήγε πάνω από 800 MW, και η κυβέρνηση αναμένει επιστροφή στην πλήρη ισχύ των 2.000 MW έως τα μέσα της εβδομάδας (Portfolio, Euronews HU). Η επανεκκίνηση έχει σημασία επειδή η Ρουμανία δοκίμασε παρόμοιες έκτακτες εργασίες στην Τσερναβόντα, τον δικό της μοναδικό πυρηνικό σταθμό, αλλά τελικά έχασε και τους δύο αντιδραστήρες. Η μηχανική έκτακτης ανάγκης μπορεί να δώσει περιθώριο στις αντλίες. Δεν μπορεί, όμως, να σταματήσει ένα ποτάμι που συνεχίζει να πέφτει.

Τι κατασκευάστηκε και γιατί αρκούσε

Οι πυρηνικοί σταθμοί χρειάζονται τεράστιες ποσότητες νερού από ποτάμια για να ψύχουν τον ατμό αφού αυτός έχει κινήσει τις τουρμπίνες. Το Πακς χρειάζεται περίπου 100 κυβικά μέτρα νερού ανά δευτερόλεπτο από τον Δούναβη όταν λειτουργεί σε πλήρη ισχύ. Όταν η στάθμη του ποταμού έπεσε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, οι αντλίες σταθερού βάθους του σταθμού δεν μπορούσαν πλέον να τραβήξουν αρκετό νερό (MVM). Η διαχειρίστρια MVM άρχισε να μειώνει την παραγωγή στα τέλη Ιουλίου.

Στις 12 Αυγούστου, η κυβέρνηση αποφάσισε δύο παρεμβάσεις. Η πρώτη ήταν ένα χαμηλό φράγμα στον πυθμένα, ώστε να επιβραδυνθεί η ροή και να ανέβει η στάθμη στο σημείο εισαγωγής του νερού. Η δεύτερη ήταν η προετοιμασία δύο φορτηγίδων μήκους 80 μέτρων για ελεγχόμενη βύθιση, ώστε να περιοριστεί περαιτέρω η ροή. Το κόστος ανήλθε σε 6,1 δισ. φιορίνια Ουγγαρίας, δηλαδή περίπου 15 εκατ. ευρώ, έναντι επίσημης εκτίμησης για τουλάχιστον 50 δισ. φιορίνια τον μήνα σε κόστος υποκατάστασης ηλεκτρικής ενέργειας σε περίπτωση πλήρους διακοπής λειτουργίας (kormany.hu, Energy Connects). Δεκαπέντε εκατομμύρια ευρώ για να αποφευχθούν πενήντα εκατομμύρια τον μήνα δεν ήταν δύσκολος υπολογισμός.

Έως τις 22 Αυγούστου είχαν κατασκευαστεί 242 μέτρα φράγματος στον πυθμένα και το συνδυαστικό αποτέλεσμα ανέβασε τη στάθμη κατά περισσότερο από 20 εκατοστά. Επτά από τις οκτώ αντλίες ψύξης λειτουργούσαν και η εισαγωγή νερού πλησίαζε τη μέγιστη δυναμικότητα (kormany.hu, MTI).

Η προειδοποίηση της Ρουμανίας

Η Ρουμανία ακολούθησε σχεδόν την ίδια λογική στην Τσερναβόντα, η οποία υπό κανονικές συνθήκες καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της ηλεκτροπαραγωγής της χώρας (World Nuclear). Τα συνεργεία ανατίναξαν βραχώδη σχηματισμό, εκβάθυναν κανάλια και βύθισαν φορτηγίδες για να κατευθύνουν περισσότερο νερό του Δούναβη προς την εισαγωγή του σταθμού (The Guardian, Financial Intelligence). Η πρώτη παρέμβαση ανέβασε τη στάθμη κατά 8 εκατοστά και έδωσε στη Μονάδα 2 περίπου εννέα επιπλέον ημέρες λειτουργίας (HotNews). Στη συνέχεια, ο ποταμός συνέχισε να πέφτει. Η Μονάδα 2 σταμάτησε στις 13 Αυγούστου. Η Ρουμανία έχει έκτοτε εγκρίνει δεύτερο έκτακτο πακέτο μέτρων, επειδή το πρώτο αγόρασε χρόνο, όχι ασφάλεια (AGERPRES).

Η διαφορά δεν ήταν η τεχνική επάρκεια. Και οι δύο χώρες έριξαν πόρους στο ίδιο πρόβλημα. Στην Ουγγαρία, το φράγμα έδωσε 20 εκατοστά εκεί όπου τα 20 εκατοστά αρκούσαν. Στη Ρουμανία, οι παρεμβάσεις έδωσαν 8 εκατοστά σε ένα έλλειμμα που συνέχιζε να μεγαλώνει.

Ποιος πλήρωσε, ποιος κέρδισε

Όταν το Πακς πλησίασε τη διακοπή λειτουργίας, οι ουγγρικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας για την επόμενη εβδομάδα ανέβηκαν περίπου στα 250-263 ευρώ/MWh, δηλαδή 15-20 τοις εκατό πάνω από τα επίπεδα της προηγούμενης ημέρας (Argus). Αυτές οι τιμές περνούν μέσα σε λίγες ημέρες στους βιομηχανικούς καταναλωτές. Η Ουγγαρία διπλασίασε τις εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας, που έφθασαν περίπου τα 4 GW τη νύχτα, ενώ η κυβέρνηση ζήτησε από τα νοικοκυριά να αποφεύγουν πλυντήρια και στεγνωτήρια μεταξύ 17:00 και 22:00 (Euractiv). Με ξεχωριστό διάταγμα, ο διαχειριστής του δικτύου απέκτησε την εξουσία να περιορίζει μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές άνω των 0,5 MW, με πρόστιμα στο 200 τοις εκατό της τιμής χονδρικής για όσους δεν συμμορφώνονταν — πρακτικά, τα εργοστάσια που αγνοούσαν την εντολή πλήρωναν διπλάσια από την τιμή της αγοράς (HVG). Τα νοικοκυριά κλήθηκαν να βοηθήσουν. Τα εργοστάσια διατάχθηκαν.

Η έκθεση της Ρουμανίας ήταν εντονότερη. Ένα βράδυ, οι εισαγωγές έφθασαν τα 1.839 MW, καλύπτοντας το 27,4% της κατανάλωσης (Curs de Guvernare). Η Βουλγαρία αναδείχθηκε βραχυπρόθεσμα κερδισμένη: οι εξαγωγές της αυξήθηκαν περίπου στις 32.000-33.000 MWh την ημέρα, καθώς η πυρηνική παραγωγή στις γειτονικές χώρες του Δούναβη υποχωρούσε (Mediapool). Η Σλοβακία, της οποίας οι σταθμοί στο Μόχοβτσε και στο Μποχούνιτσε χρησιμοποιούν πύργους ψύξης αντί για απευθείας άντληση από ποτάμι, συνέχισε να λειτουργεί σε πλήρη ισχύ και εισέπραξε αθόρυβα τις υψηλότερες περιφερειακές τιμές (Info.sk).

Ο ποταμός εξακολουθεί να αποφασίζει

Η Ουγγαρία απέφυγε το άμεσο κόστος αντικατάστασης της παραγωγής του Πακς. Η λύση με το φράγμα και τις φορτηγίδες κόστισε 15 εκατ. ευρώ, ενώ οι απώλειες από πλήρη διακοπή θα έφθαναν σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ τον μήνα. Η επανεκκίνηση, όμως, δεν αίρει την εξάρτηση. Το Πακς εξακολουθεί να αντλεί νερό ψύξης από τον Δούναβη με αντλίες σταθερού βάθους, και το επόμενο επεισόδιο χαμηλής στάθμης μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από όσο μπορεί να καλύψει ένα προσωρινό φράγμα. Η γαλλική EDF σχεδιάζει να δαπανήσει 9 δισ. ευρώ σε 15 χρόνια για να προσαρμόσει τον πυρηνικό της στόλο στην κλιματική αλλαγή (Le Monde). Η Ουγγαρία κατασκεύασε 242 μέτρα φράγματος σε έντεκα ημέρες. Το ερώτημα είναι αν αυτό θα αρκεί και τον επόμενο Αύγουστο.