4,2 δισ. ευρώ για την Ουγγαρία χωρίς εισαγγελείς

Στις 23 Σεπτεμβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε να αρθούν οι περιορισμοί σε περίπου 4,2 δισ. ευρώ ευρωπαϊκών κονδυλίων για την Ουγγαρία. Ανάμεσα στις μεταρρυθμίσεις που επικαλέστηκε ήταν η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, την υπηρεσία της ΕΕ που διώκει υποθέσεις απάτης με ευρωπαϊκά χρήματα (Επιτροπή, EUobserver). Στην Ουγγαρία, ωστόσο, δεν υπηρετεί ακόμη κανένας εισαγγελέας της. Η επικεφαλής της, Λάουρα Κοβέσι, δήλωσε στο RTL στις 29 Σεπτεμβρίου ότι αναμένει να λειτουργήσει γραφείο στη Βουδαπέστη έως το επόμενο καλοκαίρι, με δέκα εισαγγελείς (HVG).

Ένταξη στα χαρτιά, χωρίς προσωπικό στην πράξη

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι η εισαγγελική αρχή της ΕΕ για υποθέσεις απάτης και διαφθοράς που αφορούν ευρωπαϊκά κονδύλια. Απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον Ιούλιο επιβεβαίωσε την ένταξη της Ουγγαρίας, ενώ το υπουργείο Δικαιοσύνης αναφέρει ότι η συμμετοχή της χώρας ισχύει από τις 2 Αυγούστου (Απόφαση της Επιτροπής (ΕΕ) 2026/1701, Υπουργείο Δικαιοσύνης).

Η ένταξη χρειάζεται και εισαγγελείς στο έδαφος της χώρας. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία λειτουργεί μέσω εισαγγελέων που εδρεύουν σε κάθε κράτος, αναλαμβάνουν υποθέσεις και τις παραπέμπουν στα εθνικά δικαστήρια. Για να τοποθετηθούν εισαγγελείς στη Βουδαπέστη πρέπει να γίνουν τρία πράγματα: η Βουλή να ψηφίσει τους σχετικούς κανόνες, η κυβέρνηση να καταρτίσει κατάλογο υποψηφίων με σειρά κατάταξης και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία να επιλέξει από αυτόν (Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939).

Το πρώτο βήμα δεν έχει γίνει. Η κυβέρνηση σχεδιάζει να καταθέσει στη Βουλή μέσα στο 2026 νομοθετικό πακέτο που τροποποιεί τρεις νόμους (Index). Το 2027 θα ακολουθήσει δεύτερο πακέτο, για τους κανόνες της ποινικής διαδικασίας, την προστασία δεδομένων και τη συνεργασία (Υπουργείο Δικαιοσύνης). Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι η Βουλή έχει ψηφίσει κάποιο από τα δύο.

Επομένως, η εκτίμηση της Κοβέσι για το επόμενο καλοκαίρι δεν αποτελεί χρονοδιάγραμμα που προβλέπει ο νόμος. Ανοιχτός παραμένει και ο αριθμός των εισαγγελέων: οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαιτούν τουλάχιστον δύο ανά χώρα, αλλά αφήνουν τον τελικό αριθμό στην κυβέρνηση και στον επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, άρα οι δέκα είναι πρόταση (Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939). Όταν αρχίσει να λειτουργεί, η υπηρεσία θα μπορεί να εξετάσει αδικήματα που τελέστηκαν από τον Ιούνιο του 2021 και μετά, δηλαδή και υποθέσεις από τα χρόνια που η κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν κρατούσε την Ουγγαρία εκτός (444.hu).

Η Πολωνία δείχνει πόσο μπορεί να απέχουν χρονικά η ένταξη και η έναρξη λειτουργίας. Έγινε μέλος την 1η Ιουνίου 2024, αλλά το γραφείο της άρχισε να λειτουργεί στην πράξη στις 28 Ιανουαρίου 2025 (Rzeczpospolita). Η νομοθετική πορεία της Ουγγαρίας είναι διαφορετική, επομένως η πολωνική εμπειρία δείχνει μόνο το πιθανό μέγεθος της απόστασης, όχι το χρονοδιάγραμμα που θα ακολουθήσει η Βουδαπέστη.

Τι καλούνται να αναγνωρίσουν οι κυβερνήσεις ως μεταρρύθμιση

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν σημαίνει ότι τα 4,2 δισ. ευρώ θα μεταφερθούν αμέσως στη Βουδαπέστη (Επιτροπή). Πρόκειται για κονδύλια συνοχής, δηλαδή για χρήματα του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού που χρηματοδοτούν δρόμους, δίκτυα ύδρευσης και άλλα έργα σε φτωχότερες περιφέρειες. Η άρση των περιορισμών θα επέτρεπε στην Ουγγαρία να δεσμεύσει ξανά αυτά τα χρήματα για έργα, με τις πληρωμές να ακολουθούν καθώς προχωρούν οι δαπάνες.

Η πρόταση έρχεται μετά την ολοκλήρωση από την Επιτροπή της διαδικασίας για το κράτος δικαίου, μέσω της οποίας μπορεί να παγώσει ευρωπαϊκά κονδύλια όταν κρίνει ότι μια κυβέρνηση δεν τα διαχειρίζεται αξιόπιστα. Η ολοκλήρωση της διαδικασίας δεν κατάργησε τους άλλους όρους που εξακολουθούν να ισχύουν για τα ουγγρικά κονδύλια (To Brief). Η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι ένας από τους λόγους της πρότασης, όχι ολόκληρη η αιτιολόγησή της.

Τώρα αποφασίζουν οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών στο Συμβούλιο της ΕΕ, με ειδική πλειοψηφία. Σε αυτό το σύστημα, οι μεγαλύτερες χώρες έχουν μεγαλύτερο βάρος και καμία κυβέρνηση δεν μπορεί από μόνη της να ασκήσει βέτο (EUobserver).

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει σημασία και πέρα από τη συγκεκριμένη ψηφοφορία. Όταν στελεχωθεί, οι εισαγγελείς στη Βουδαπέστη θα μπορούν να διεξάγουν κοινές έρευνες με συναδέλφους τους σε άλλα κράτη, όταν εταιρείες ή πληρωμές περνούν τα σύνορα (Κανονισμός (ΕΕ) 2017/1939). Έτσι, όλες οι κυβερνήσεις που συνεισφέρουν στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό έχουν λόγο να παρακολουθούν αν καλύπτονται οι θέσεις. Η αρμοδιότητα της υπηρεσίας έχει, πάντως, όρια: εκείνη επιλέγει ποιες υποθέσεις θα ανοίξει, τα ουγγρικά δικαστήρια τις εκδικάζουν και εγκλήματα που αφορούν μόνο δημόσιο χρήμα της Ουγγαρίας μένουν εκτός.

Τα διαθέσιμα στοιχεία οδηγούν σε σαφές συμπέρασμα: οι κυβερνήσεις της ΕΕ καλούνται να θεωρήσουν ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση τη συμμετοχή της Ουγγαρίας στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, πριν τοποθετηθεί έστω και ένας εισαγγελέας στη χώρα. Με βάση την εκτίμηση της Κοβέσι, το γραφείο της Βουδαπέστης θα ανοίξει το νωρίτερο το επόμενο καλοκαίρι (HVG). Το Συμβούλιο δεν έχει ακόμη ψηφίσει και οι κυβερνήσεις μπορούν να ζητήσουν αποδείξεις προόδου πριν αποδεσμεύσουν τα χρήματα. Η πρώτη θα ήταν να ψηφίσει η ουγγρική Βουλή τους νόμους για τη διαδικασία επιλογής που η κυβέρνηση έχει υποσχεθεί για φέτος (Index).