€50 million για προειδοποιήσεις στη Μαύρη Θάλασσα

Στις 28 Οκτωβρίου, γαλλικό αεροσκάφος ναυτικής περιπολίας εντόπισε τρία μη επανδρωμένα θαλάσσια σκάφη να πλησιάζουν το Contship Jet, πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με προορισμό το ρουμανικό λιμάνι της Κωνστάντζας, και ειδοποίησε το πλήρωμα (Mer et Marine). Και οι 18 ναυτικοί διασώθηκαν. Το πλοίο βυθίστηκε την επόμενη ημέρα (Βουλγαρικό Πολεμικό Ναυτικό).

Στις 9 Νοεμβρίου, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δεσμεύτηκε να διαθέσει 50 εκατ. ευρώ για να επιταχύνει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκά υποστηριζόμενου κέντρου θαλάσσιας ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, ώστε τέτοιες προειδοποιήσεις να μεταδίδονται συστηματικά (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, BTA). Το κέντρο θα διευκολύνει την ταχύτερη μετάδοση ειδοποιήσεων στα πληρώματα. Δεν θα μπορεί να διατάξει την αναχαίτιση κάποιου drone.

Τι προσφέρει μια προειδοποίηση

Τα μη επανδρωμένα σκάφη έπληξαν το πλοίο περίπου 21 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά της βουλγαρικής πόλης Σάμπλα, εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Βουλγαρίας (Βουλγαρικό Πολεμικό Ναυτικό). Η θαλάσσια αυτή περιοχή βρίσκεται έξω από τα χωρικά ύδατα της χώρας. Εκεί, οι ένοπλες δυνάμεις της έχουν πολύ πιο περιορισμένες δυνατότητες νόμιμης επέμβασης απέναντι σε μια απειλή.

Ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, δήλωσε ότι το αεροσκάφος εντόπισε τα σκάφη περίπου μισή ώρα πριν από την πρόσκρουση. Βουλγαρικά μαχητικά βρίσκονταν σε ετοιμότητα για κάθε απειλή που θα εισερχόταν στα χωρικά ύδατα, όμως τα σκάφη δεν πέρασαν σε αυτά· ο Ράντεφ επικαλέστηκε νομικούς περιορισμούς για δράση πιο μακριά από τις ακτές (βουλγαρική κυβέρνηση).

Το γαλλικό αεροσκάφος μπορούσε να παρακολουθεί την περιοχή, να μεταδίδει πληροφορίες και να συνδράμει στον συντονισμό της διάσωσης. Δεν είχε τρόπο να σταματήσει τα σκάφη (Mer et Marine). Το νέο κέντρο τοποθετείται ακριβώς σε αυτό το κενό ανάμεσα στον εντοπισμό μιας επίθεσης και στην αποτροπή της.

Κέντρο ειδοποιήσεων που ακόμη δημιουργείται

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε για πρώτη φορά τη δημιουργία του κέντρου τον Μάιο του 2025. Θα είναι πολιτικό δίκτυο με κέντρα στην Κωνστάντζα και τη Βάρνα, το οποίο θα λειτουργεί από κοινού η Ρουμανία και η Βουλγαρία, με στήριξη της ΕΕ (στρατηγική της ΕΕ, έκθεση εφαρμογής της ΕΕ).

Στην πράξη, το προσωπικό του θα συγκεντρώνει σε έναν ενιαίο χάρτη τα δεδομένα από διαφορετικούς αισθητήρες και περιπολίες. Αν εντοπιστεί πιθανός κίνδυνος, θα εκπέμπει έγκαιρη ειδοποίηση. Το κέντρο δεν θα αποτελεί ναυτική διοίκηση και δεν θα μπορεί να αναχαιτίσει σκάφη.

Η φον ντερ Λάιεν είπε ότι το κέντρο πρέπει ακόμη να τεθεί σε λειτουργία, χωρίς να ορίσει πότε θα γίνει αυτό (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η ανακοίνωσή της δεν διευκρίνισε ποιος θα λάβει τα χρήματα ούτε πώς θα κατανεμηθούν ανάμεσα στις δύο εγκαταστάσεις.

Επόμενο βήμα είναι να αποκτήσει το κέντρο νομική υπόσταση. Η Ρουμάνα πολιτικός Οάνα Τόιου ανέφερε ότι εκκρεμούν ακόμη η νομική μορφή του, η συγκρότηση διοικητικού συμβουλίου, ο ορισμός συντονιστών και οι εθνικές συνεισφορές για το 2027 (AGERPRES).

Ποιος αποφασίζει την αναχαίτιση

Η μετάδοση μιας ειδοποίησης είναι κάτι που μπορεί να κάνει κάθε κράτος με αισθητήρα στην περιοχή, όπως έδειξε η Γαλλία. Η χώρα είχε αναπτύξει το αεροσκάφος τον Οκτώβριο για να συμβάλει στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας (Libération). Η ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν δεν διευκρίνισε πώς θα τροφοδοτούν τέτοιες εθνικές περιπολίες το κέντρο.

Η απόφαση για αναχαίτιση ενός drone ή για χρήση πυρών παραμένει στις εθνικές κυβερνήσεις. Σε συζήτηση του Οκτωβρίου στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, είπε ότι το πρωτόκολλο που θα επέτρεπε στις κυβερνήσεις να διαβουλεύονται γρήγορα σε περίπτωση επίθεσης παραμένει πρόταση (συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο).

Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε επίσης 10 εκατ. ευρώ για τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης της Ρουμανίας, ποσό ξεχωριστό από τη χρηματοδότηση του κέντρου (AGERPRES). Η χρηματοδότηση αφορά τη διάσωση ναυτικών μετά από πλήγμα, αποστολή διακριτή από την αποτροπή μιας επίθεσης.

Το κόστος μιας αποτυχίας ξεπερνά κατά πολύ τις δύο χώρες που θα φιλοξενήσουν το κέντρο. Το Contship Jet έφερε σημαία Λιβερίας και τελούσε υπό ελληνική διαχείριση, ενώ το πλήρωμά του αποτελούνταν από 14 Φιλιππινέζους και τέσσερις Ουκρανούς (Ethnos). Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είπε ότι Έλληνες πλοιοκτήτες θα μπορούσαν να επιστρέψουν στο εμπόριο στη Μαύρη Θάλασσα, εφόσον εξασφαλιστεί ασφαλής διέλευση, επικαλούμενος το υψηλό κόστος των ναύλων και της ασφάλισης (γραφείο Έλληνα πρωθυπουργού).

Το Βουκουρέστι και η Σόφια πρέπει ακόμη να καθορίσουν το χρονοδιάγραμμα του κέντρου με διμερή συμφωνία (BTA). Η συμφωνία μπορεί να ορίσει ποιος θα διευθύνει τα κέντρα και πώς θα φτάνει μια ειδοποίηση σε ένα πλοίο. Δεν μπορεί από μόνη της να καθορίσει ποιος δικαιούται να σταματήσει ένα drone έξω από τα χωρικά ύδατα, το νομικό όριο που επικαλέστηκε ο Ράντεφ στις 28 Οκτωβρίου.

Τα στοιχεία οδηγούν σε σαφές συμπέρασμα: το σχεδιαζόμενο κέντρο θα μπορούσε να μεταδίδει προειδοποιήσεις όπως εκείνη της Γαλλίας, χωρίς να διαθέτει εξουσία να σταματήσει τα σκάφη που βύθισαν το Contship Jet. Η αναχαίτιση του επόμενου drone θα εξαρτηθεί από τις κυβερνήσεις που περιπολούν στη Μαύρη Θάλασσα· μέχρι στιγμής, καμία δεν έχει εξηγήσει πώς θα ενεργήσει.