729 ρωσικά βλήματα δοκιμάζουν τα σύνορα του NATO

Η Ρωσία εκτόξευσε 73 πυραύλους και 656 μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά της Ουκρανίας τη νύχτα της 1ης προς 2α Ιουνίου, σε ένα από τα μεγαλύτερα μεμονωμένα πλήγματα του πολέμου (UNN, Chronicle.lu/Reuters). Τουλάχιστον 11 άνθρωποι σκοτώθηκαν και πάνω από 100 τραυματίστηκαν σε Κίεβο, Ντνίπρο και Χάρκοβο. Η Πολωνία απογείωσε μαχητικά, ενεργοποίησε επίγεια συστήματα αεράμυνας και έκλεισε τον εναέριο χώρο στα σύνορά της. Τέσσερις ημέρες νωρίτερα, ρωσικό drone είχε πλήξει πολυκατοικία στο Γκαλάτσι της Ρουμανίας, τραυματίζοντας δύο αμάχους· ήταν οι πρώτοι τέτοιοι τραυματισμοί σε έδαφος του ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία τα είδε όλα. Μπορούσε όμως να αναχαιτίσει ελάχιστα.

Βλέπουν τα πάντα, δεν καταρρίπτουν σχεδόν τίποτα

Η Επιχειρησιακή Διοίκηση της Πολωνίας επιβεβαίωσε ότι η κινητοποίηση έληξε στις 03:35 χωρίς παραβίαση του εναέριου χώρου, αναφέροντας συνδρομή από τη Διοίκηση Αεροπορίας του ΝΑΤΟ, τη Γαλλία και την Ολλανδία (Fakt.pl). Ήταν η έκτη αμυντική ενεργοποίηση της Πολωνίας μέσα σε δώδεκα μήνες. Κάθε αντίδραση γίνεται ταχύτερη και εμπλέκει περισσότερους συμμάχους. Αυτό που το 2024 έμοιαζε με κρίση, μετατρέπεται σταδιακά σε διαδικασία ρουτίνας.

Το περιστατικό στο Γκαλάτσι, στις 29 Μαΐου, έδειξε γιατί η ταχύτερη ανίχνευση δεν αρκεί όταν οι κανόνες δεν επιτρέπουν πυρά. Η Ρουμανία παρακολουθούσε το drone σε όλη την τετράλεπτη πτήση του πάνω από ρουμανικό έδαφος. Μαχητικά F-16 βρίσκονταν στον αέρα με άδεια χρήσης όπλων. Η αναχαίτιση, παρ’ όλα αυτά, απέτυχε. Η κατάρριψη πάνω από κατοικημένη περιοχή ενείχε κίνδυνο παράπλευρων απωλειών. Οι κανόνες εμπλοκής σε καιρό ειρήνης απαγόρευαν βολή μέσα στον ουκρανικό εναέριο χώρο. Τα επίγεια συστήματα αντιμετώπισης drones δεν είχαν έγκριση για δράση σε αστικό περιβάλλον (Mediafax). Ο υπουργός Άμυνας Ράντου Μιρούτσα είπε ότι τα συστήματα είχαν «σχεδιαστεί πριν από το 2023, πριν από τον πόλεμο μεγάλης κλίμακας με drones».

Η υπουργός Εξωτερικών της Ρουμανίας, Οάνα Τσόιου, δήλωσε δημοσίως ότι το πλήγμα στο Γκαλάτσι «εντάσσεται στην κατηγορία που δικαιολογεί» ενεργοποίηση του Άρθρου 4, δηλαδή του μηχανισμού του ΝΑΤΟ μέσω του οποίου ένα κράτος-μέλος ζητεί διαβουλεύσεις όταν αισθάνεται ότι απειλείται. Το Βουκουρέστι τελικά δεν το ενεργοποίησε. Σύμφωνα με το Euronews.ro, πηγές κοντά στην προεδρία αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον συνέστησε να αποφευχθεί η επίκληση του Άρθρου 4, προσφέροντας αντ’ αυτού μεταφορά δυνατοτήτων. Η Ρουμανία απέλασε τον Ρώσο πρέσβη και διέταξε το κλείσιμο του προξενείου στην Κωνστάντζα εντός 30 ημερών.

Το πολιτικό ρήγμα

Το ρωσικό μπαράζ βρήκε τη Συμμαχία ήδη διχασμένη για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζει πλήγματα κοντά στα σύνορά της. Οι πρόεδροι της Εσθονίας, της Λετονίας και της Λιθουανίας εξέδωσαν κοινή δήλωση στις 21 Μαΐου, ζητώντας από το ΝΑΤΟ να περάσει από την εναέρια αστυνόμευση, δηλαδή την παρακολούθηση και ταυτοποίηση στόχων, σε κανονική αεράμυνα με εξουσιοδότηση εμπλοκής κατά μήκος της ανατολικής πτέρυγας (Aerotime). Ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Κάγια Τσάχκνα, προειδοποίησε ότι «κάθε κενό, κάθε ηπιότερη αντίδραση γίνεται πρόσκληση για το επόμενο πλήγμα».

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εξέφρασε αλληλεγγύη προς τη Ρουμανία, αλλά πρότεινε ειδικό καθεστώς σύνδεσης της Ουκρανίας με την ΕΕ, μια πολιτική κίνηση που δεν κλείνει το επιχειρησιακό κενό αναχαίτισης στην ανατολική πτέρυγα. Ο πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση, ζητώντας «άμεσο διάλογο ΕΕ-Ρωσίας» (Noviny.sk, Novinky.cz). Ο δικός του υπουργός Εξωτερικών, Γιούραϊ Μπλάναρ, καταδίκασε τα πλήγματα με σαφέστερη γλώσσα. Ο πρόεδρος της Σλοβακίας ζήτησε ενίσχυση της πτέρυγας του ΝΑΤΟ, χωρίς να υιοθετήσει την πρόταση Φίτσο για διάλογο.

Το αφήγημα της Μόσχας και η προθεσμία του ΝΑΤΟ

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε ότι ο πόλεμος έχει περάσει σε «εντελώς διαφορετικό παράδειγμα», επικαλούμενος ουκρανικό πλήγμα με drone στις 22 Μαΐου σε επαγγελματική σχολή στο κατεχόμενο Σταρομπέλσκ, από το οποίο, σύμφωνα με τη ρωσική πλευρά, σκοτώθηκαν 21 άνθρωποι (Devdiscourse/Reuters, RIA Novosti). Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναφέρει ότι δεν μπορεί να επαληθεύσει τον απολογισμό, επειδή η Ρωσία εμποδίζει την πρόσβαση στα κατεχόμενα εδάφη. Ο Πεσκόφ πρόσθεσε ότι ο πόλεμος «θα μπορούσε να τελειώσει έως το τέλος της ημέρας», αν η Ουκρανία αποχωρούσε από τις περιοχές που διεκδικεί η Ρωσία.

Το «νέο παράδειγμα» ακολουθεί τη γνωστή τακτική του Κρεμλίνου να συνδέει κλιμακωτική γλώσσα με συγκεκριμένα περιστατικά, ώστε να νομιμοποιεί επιχειρήσεις που έχουν ήδη σχεδιαστεί. Η ίδια ακολουθία εμφανίστηκε μετά την επίθεση στη γέφυρα του Κερτς το 2022 και μετά τη χρήση πυραύλων ATACMS από την Ουκρανία το 2024.

Η Ρουμανία υπέγραψε στις 29 Μαΐου συμβάσεις ύψους 5,6 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του προγράμματος SAFE, του ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενου μηχανισμού αμυντικών προμηθειών, για συστήματα κατά drones (Digi24). Οι παραδόσεις αρχίζουν το 2027. Η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, στις 7-8 Ιουλίου, είναι το σημείο όπου θα κριθεί το αίτημα των χωρών της Βαλτικής για επίσημη στάση αεράμυνας. Έως τότε, η ανατολική πτέρυγα παραμένει ανάμεσα στην παρακολούθηση και την εμπλοκή, ενώ κάθε περιστατικό με drone που περνά χωρίς συλλογική απάντηση ανεβάζει τον πήχη για το επόμενο.