Η Λιθουανία μετρά τις αντοχές της

Τη νύχτα της 26ης Ιουλίου, περίπου 80 βαρέα τροχοφόρα και ερπυστριοφόρα οχήματα της υπό γερμανική διοίκηση μάχιμης ομάδας του ΝΑΤΟ πέρασαν από την Πολωνία στη Λιθουανία οδικώς, σε μια άσκηση που δοκίμασε τι συμβαίνει όταν οι μεταφορές μέσω σιδηροδρόμου, θάλασσας και αέρα είναι μόνο μερικώς διαθέσιμες (LRT). Η μετακίνηση έγινε νύχτα, ώστε να περιοριστεί η συνύπαρξη με την πολιτική κυκλοφορία (Inbox.lv). Οι λιθουανικές αρχές είχαν προειδοποιήσει τους οδηγούς στον άξονα Καλβαρίγια–Καζλού Ρούντα ότι θα συναντούσαν στρατιωτικά οχήματα σε δημόσιους δρόμους (LRT).

Το πραγματικό ερώτημα της άσκησης ήταν απλό και δύσκολο: αν οι προτιμώμενοι τρόποι μεταφοράς καταστούν ταυτόχρονα προβληματικοί, μπορεί η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ να μετακινήσει βαριές δυνάμεις από τη Γερμανία στη Λιθουανία αποκλειστικά από ξηράς; Από την απάντηση εξαρτάται η αξιοπιστία της αποτροπής. Τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη βεβαιότητα ότι η απάντηση είναι θετική.

Η ταξιαρχία του Βερολίνου και ο διάδρομος που την τροφοδοτεί

Η Γερμανία έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο σε αυτή την ανάπτυξη. Η Panzerbrigade 45 είναι η μόνιμη βαριά ταξιαρχία του Βερολίνου στη Λιθουανία, με στόχο να φθάσει τους 4.800 στρατιώτες και τους 200 πολιτικούς υπαλλήλους, στηριζόμενη σε επιλαρχίες αρμάτων και τάγματα μηχανοκίνητου πεζικού (ZDFheute, Bundeswehr). Η δύναμη είναι πολυεθνική: η Ολλανδία συμμετέχει με περίπου 250 στρατιώτες, ενώ μέρος του προσωπικού συμβάλλει στην αναβάθμιση εγκαταστάσεων εκπαίδευσης στη βάση της Ρούκλα (υπουργείο Άμυνας της Ολλανδίας).

Μια ταξιαρχία εγκατεστημένη τόσο μπροστά έχει αξία μόνο εφόσον λειτουργεί το σύστημα που τη συντηρεί. Μια νυχτερινή φάλαγγα αυτού του βάρους δοκιμάζει αναγκαστικά τις αποστάσεις μεταξύ οχημάτων, τις αντοχές των γεφυρών, τα σημεία ανεφοδιασμού καυσίμων και τις αλυσίδες επισκευών. Το ίδιο το γερμανικό Operationsplan Deutschland περιγράφει τη Γερμανία ως ζώνη διέλευσης και υποστήριξης, όπου οι στρατιωτικές μετακινήσεις εξαρτώνται από λειτουργικές πολιτικές υποδομές μεταφορών (oplan.de). Σύμφωνα με το ZDF, η ανάπτυξη της ταξιαρχίας αντιμετωπίζει ελλείψεις προσωπικού, γεγονός που σημαίνει ότι ο στόχος «ετοιμότητας έως το 2027» παραμένει πολιτική δέσμευση και όχι αποδεδειγμένη επιχειρησιακή ικανότητα (ZDFheute).

Τρία στενά σημεία μέσα από την Πολωνία

Η Πολωνία είναι η καθοριστική χώρα διέλευσης. Τα κράτη της Βαλτικής έχουν μία χερσαία σύνδεση με την υπόλοιπη Συμμαχία: τη διαδρομή μέσω της βορειοανατολικής Πολωνίας, κοντά στο πέρασμα του Σουβάλκι. Σκαπανείς της Μπούντεσβερ συμμετέχουν στο πολωνικό πρόγραμμα East Shield, δηλαδή στην προσπάθεια ενίσχυσης των ανατολικών συνόρων έναντι δολιοφθορών και στρατιωτικής πίεσης, επιχειρώντας στην ίδια ζώνη (Fakt, Onet/DW). Οι οχυρώσεις μπορούν να καθυστερήσουν έναν αντίπαλο, αλλά δεν προσθέτουν ούτε οδική χωρητικότητα ούτε αντοχή στις γέφυρες. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή τα στενά σημεία αθροίζονται το ένα μετά το άλλο.

Πρώτα είναι οι δρόμοι. Όταν ο σιδηρόδρομος δεν επαρκεί ή δεν λειτουργεί, το βάρος πέφτει στο οδικό δίκτυο, όμως τα όρια φορτίου των γεφυρών, η διαχείριση της κυκλοφορίας και η χωρητικότητα των λωρίδων είναι πεπερασμένα. Δεύτερο είναι τα καύσιμα. Η επιμελητεία αντιμετωπίζεται πλέον ως αυτοτελές αμυντικό πρόβλημα, με την Πολωνία να πιέζει για επέκταση των αγωγών καυσίμων του ΝΑΤΟ προς ανατολάς. Τρίτο είναι οι άδειες και οι συνοδείες. Οι συνοριακοί έλεγχοι, οι αστυνομικές συνοδείες και τα παράθυρα προτεραιότητας στην κυκλοφορία απαιτούν συντονισμό πολιτικών και στρατιωτικών αρχών στο πλαίσιο της στρατιωτικής κινητικότητας της ΕΕ, του προγράμματος με το οποίο η Ένωση επιχειρεί να άρει νομικά και υποδομικά εμπόδια στη διασυνοριακή μετακίνηση στρατευμάτων και το οποίο ακόμη απλοποιείται (Συμβούλιο της ΕΕ).

Δισεκατομμύρια δαπανώνται, η ετοιμότητα δεν έχει αποδειχθεί

Το ΝΑΤΟ καθορίζει τη στρατιωτική απαίτηση. Τα ευρωπαϊκά και εθνικά συστήματα μεταφορών κρίνουν αν η διαδρομή μπορεί πράγματι να χρησιμοποιηθεί. Οι δρόμοι, οι σιδηρόδρομοι, τα λιμάνια και οι τελωνειακοί κανόνες ανήκουν στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών, όχι της συμμαχικής διοίκησης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι έχουν χρηματοδοτηθεί 95 έργα διπλής χρήσης, συνολικής αξίας περίπου 1,7 δισ. ευρώ, μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη», του ευρωπαϊκού προγράμματος για τις υποδομές μεταφορών, με αντικείμενο τη στρατιωτική κινητικότητα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Πρόκειται για πραγματικά χρήματα και πραγματικές αναβαθμίσεις.

Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποίησε όμως το 2025 ότι το πρόγραμμα πάσχει από κατακερματισμένη διακυβέρνηση και ότι η ΕΕ δεν μπορεί να αποδείξει πως τα χρηματοδοτούμενα έργα ανταποκρίνονται στις πιο επείγουσες στρατιωτικές ανάγκες (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο). Η άσκηση στη Λιθουανία ανέδειξε αυτό το κενό σε μικρή κλίμακα. Η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια σε διαδρόμους για τους οποίους δεν μπορεί να επιβεβαιώσει δημόσια ότι λειτουργούν από την αρχή έως το τέλος. Χάρτες διαδρομών, όρια φορτίου γεφυρών, δυνατότητες ανεφοδιασμού καυσίμων και χωρητικότητες ενδιάμεσης στάθμευσης δεν βρίσκονται στη δημόσια σφαίρα.

Το ΝΑΤΟ έχει δώσει την υπόσχεση για την ανατολική πτέρυγα. Η Γερμανία έχει δεσμευθεί για μόνιμη ταξιαρχία. Η ΕΕ και τα κράτη-μέλη πρέπει πλέον να δείξουν ότι ο δρόμος από το Γκράφενβερ έως τη Ρούκλα μπορεί πράγματι να τη σηκώσει.