Οι μέδουσες σταμάτησαν το Gravelines

Τόνοι μεδουσών έφραξαν τα φίλτρα θαλασσινού νερού. Οι αντλίες έχασαν ροή, η ψύξη διαταράχθηκε και, σταδιακά, οι έξι αντιδραστήρες του Gravelines βγήκαν από την κανονική παραγωγή (EDF, France 24). Έως τις 27 Αυγούστου, δύο μονάδες λειτουργούσαν με μειωμένη ισχύ, δύο είχαν σταματήσει λόγω των μεδουσών, μία βρισκόταν εκτός λειτουργίας εξαιτίας τεχνικής βλάβης και μία ήταν ήδη σε προγραμματισμένη συντήρηση. Καμία μονάδα του σταθμού, κοντά στη Δουνκέρκη, δεν λειτουργούσε κανονικά.

Το Gravelines διαθέτει έξι αντιδραστήρες των 900 MW, δηλαδή περίπου 5,4 GW εγκατεστημένης ισχύος, ποσότητα αρκετή για να καλύψει τις ανάγκες μιας μεσαίου μεγέθους ευρωπαϊκής χώρας σε μια ημέρα χωρίς έντονες διακυμάνσεις ζήτησης (EDF, El Debate). Ήταν το τρίτο επεισόδιο με μέδουσες μέσα σε δώδεκα μήνες. Κανένα ραδιενεργό σύστημα δεν επηρεάστηκε και η EDF ανέφερε ότι δεν υπήρξε συνέπεια για την ασφάλεια ή το περιβάλλον (Le Figaro). Χάθηκαν όμως αρκετά γιγαβάτ φθηνής και σταθερής ηλεκτρικής παραγωγής από ένα δίκτυο που τροφοδοτεί τη Γαλλία, το Βέλγιο, το Ηνωμένο Βασίλειο και ευρύτερα την ευρωπαϊκή αγορά.

Ένα πρόβλημα φίλτρων με κόστος στην αγορά

Το Gravelines αντλεί θαλασσινό νερό για να ψύχει το τμήμα των στροβίλων, εκεί όπου ο ατμός μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια. Οι μέδουσες συσσωρεύτηκαν στα προκαταρκτικά πλέγματα και στα περιστρεφόμενα φίλτρα του αντλιοστασίου, περιορίζοντας τη ροή του νερού που χρειάζεται για την απομάκρυνση της θερμότητας (France 3 Hauts-de-France). Όταν η ροή πέφτει, οι διαχειριστές μειώνουν την παραγωγή ή σταματούν πλήρως τη μονάδα. Ο πυρήνας του αντιδραστήρα παραμένει ασφαλής. Η ηλεκτρική ισχύς, όμως, εξαφανίζεται από το σύστημα.

Μετά το επεισόδιο του Αυγούστου 2025, που είχε κρατήσει το Gravelines κλειστό για σχεδόν 48 ώρες, η EDF εγκατέστησε κάμερες στα κανάλια εισαγωγής νερού και συνεργάστηκε με αλιευτικά σκάφη για τον εντοπισμό σμηνών μεδουσών ανοιχτά της ακτής (EDF, France 3 Hauts-de-France). Τα σμήνη, ωστόσο, ξεπέρασαν και αυτή την άμυνα.

Το κόστος δεν μένει στον σταθμό. Στη συζευγμένη ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, οι παραγωγοί και οι αγοραστές συναλλάσσονται ανά ώρα για παράδοση την επόμενη ημέρα, μέσω των λεγόμενων αγορών επόμενης ημέρας. Όταν λείπει φθηνή πυρηνική παραγωγή, το κενό καλύπτεται από ακριβότερο φυσικό αέριο ή από εισαγωγές, ανεβάζοντας την τιμή εκκαθάρισης στις χώρες που συνδέονται με υποθαλάσσια και χερσαία καλώδια. Το σοκ μεταδίδεται όσο υπάρχει διαθέσιμη διασυνδετική ικανότητα και εξασθενεί όταν οι διασυνδέσεις γεμίζουν.

Το συγκεκριμένο επεισόδιο δεν άφησε καθαρή ένδειξη απότομης ανόδου στις τιμές της αγοράς spot. Η μέση τιμή επόμενης ημέρας στη Γαλλία στις 27 Αυγούστου ήταν 157 ευρώ/MWh, ενώ στο Βέλγιο 162 ευρώ/MWh, ελάχιστα υψηλότερα από την προηγούμενη ημέρα (Selectra). Το Bloomberg, όμως, μετέδωσε ότι η διαταραχή συνέβαλε στην άνοδο των γαλλικών συμβολαίων παράδοσης επόμενου μήνα, δηλαδή της ηλεκτρικής ενέργειας που αγοράζεται σήμερα για παράδοση τον επόμενο μήνα, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2025 (Bloomberg). Οι traders δεν τιμολογούν μόνο το μεμονωμένο περιστατικό. Τιμολογούν την επανάληψή του.

Η ευρύτερη εικόνα του Αυγούστου είναι βαρύτερη

Στις 12 Αυγούστου, το 20,4% του πυρηνικού στόλου της EDF ήταν εκτός λειτουργίας για περιβαλλοντικούς λόγους: ζέστη, χαμηλή στάθμη ποταμών, μέδουσες. Επηρεάζονταν δεκατρείς από τους 57 αντιδραστήρες της Γαλλίας (France 24). Εκείνη η ευρύτερη πίεση κινήθηκε καθαρά στις αγορές: οι τιμές επόμενης ημέρας αυξήθηκαν κατά 21,8% στη Γαλλία και κατά 22,8% στη Γερμανία, καθώς η μειωμένη πυρηνική παραγωγή λόγω καύσωνα συνέπεσε με χαμηλή αιολική παραγωγή στη Γερμανία (Euronext/Reuters). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέφερε ότι το ηλεκτρικό σύστημα παρέμεινε σταθερό (European Commission). Η σταθερότητα, όμως, δεν σημαίνει χαμηλή τιμή.

Οι απώλειες κατανέμονται σε στρώματα. Πρώτη χάνει η EDF, επειδή χάνει έσοδα παραγωγής. Στη συνέχεια πιέζονται οι προμηθευτές που έχουν υποσχεθεί σταθερές τιμές και αναγκάζονται να αγοράσουν υποκατάστατη ενέργεια στην τιμή που επιβάλλει η αγορά. Οι βιομηχανικοί καταναλωτές με κυμαινόμενα συμβόλαια βλέπουν την αύξηση σχεδόν αμέσως στους λογαριασμούς τους. Τα κράτη απορροφούν μέρος του κόστους όταν οι ρυθμιζόμενες τιμές ή οι επιδοτήσεις συγκρατούν τις λιανικές χρεώσεις. Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι μονάδες φυσικού αερίου και οι ευέλικτοι παραγωγοί, που πωλούν στην υψηλότερη τιμή εκκαθάρισης την οποία δημιούργησε η απουσία της πυρηνικής παραγωγής.

Το ίδιο είδος προβλήματος εμφανίστηκε φέτος το καλοκαίρι στον Δούναβη, όπου η ξηρασία ανάγκασε τον ουγγρικό σταθμό Paks να μειώσει την παραγωγή του. Η ουγγρική κυβέρνηση υπολόγισε ότι, αν το Paks έχανε νερό ψύξης, το κόστος αγοράς υποκατάστατης ηλεκτρικής ενέργειας από ακριβότερες πηγές θα έφθανε τουλάχιστον τα 50 δισ. φιορίνια τον μήνα (Hungarian Government, MVM Paks). Διαφορετική αιτία, ίδιο αποτέλεσμα: σταθερή παραγωγή βάσης χάνεται από το σύστημα και ο λογαριασμός μεταφέρεται σε καταναλωτές και δημόσια ταμεία μέσα σε ένα διασυνδεδεμένο δίκτυο.

Το Gravelines δείχνει ότι ο πυρηνικός κίνδυνος της Ευρώπης δεν αφορά πλέον μόνο την ασφάλεια των αντιδραστήρων, αλλά και το αν τα συστήματα ψύξης μπορούν να κρατήσουν τη φθηνή παραγωγή σε λειτουργία σε καλοκαίρια θερμότερα και βιολογικά πιο απρόβλεπτα. Η EDF, οι διαχειριστές των δικτύων και τα υπουργεία Ενέργειας δεν έχουν δημοσιεύσει τα όρια και τους κανόνες έκτακτης ανάγκης που θα επέτρεπαν στις αγορές και στους γείτονες να προετοιμαστούν για το επόμενο επεισόδιο. Αυτή τη φορά δεν υπήρξε καθαρή αιχμή στις τιμές. Το μοτίβο, όμως, έχει ήδη περάσει στην προθεσμιακή καμπύλη.