Ένοπλη φρούρηση στις υποδομές της Λετονίας

Ένοπλοι φρουροί περιπολούν πλέον σε υδροηλεκτρικό φράγμα ανάντη της Ρίγας και στις υπόγειες κοιλότητες του Ιντσούκαλνς, όπου η Λετονία αποθηκεύει φυσικό αέριο. Η κυβέρνηση ενίσχυσε τα μέτρα ασφαλείας και στις δύο εγκαταστάσεις, αφού οι υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποίησαν για πιθανή ρωσική απειλή, με τον πρωθυπουργό Άντρις Κούλμπεργκς να δηλώνει στο Reuters ότι ζήτησε από το ΝΑΤΟ περισσότερα μέσα αντιαεροπορικής άμυνας και συμμαχικές δυνάμεις κοντά σε ενεργειακές υποδομές (UNN, Devdiscourse).

Επίθεση δεν έχει γίνει. Η αντίδραση της Λετονίας, όμως, φέρνει στην επιφάνεια ένα ερώτημα που οι περισσότερες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αφήσει μισοαπαντημένο: όταν οι υπηρεσίες πληροφοριών λένε ότι μια πολιτική ενεργειακή εγκατάσταση μπορεί να γίνει στόχος, ποιος αναλαμβάνει τη διοίκηση της άμυνάς της, ποιος πληρώνει και πόσο γρήγορα μπορεί να φθάσει στρατιωτική συνδρομή σε έναν ιδιώτη διαχειριστή;

Μια απειλή που οι Βαλτικές χώρες παίρνουν κυριολεκτικά

Το ΝΑΤΟ αποτρέπει. Η ΕΕ γράφει κανόνες. Η καθημερινή προστασία σταθμών ηλεκτροπαραγωγής, αποθηκών φυσικού αερίου και καλωδίων μένει στις εθνικές κυβερνήσεις και στις εταιρείες που τα λειτουργούν. Η Λετονία αντιμετώπισε πλέον αυτή την ευθύνη ως επιχειρησιακό ζήτημα: έβαλε φρουρούς και ζήτησε συμμαχική ενίσχυση.

Παρόμοιες προειδοποιήσεις έχει ακούσει και η Λιθουανία. Ο πρόεδρος Γκιτάνας Ναουσέντα επικαλέστηκε πληροφορίες για πιθανές ρωσικές δολιοφθορές κατά υποδομών στις Βαλτικές χώρες και στην Πολωνία, χωρίς όμως να έχει παρουσιαστεί δημόσια στοιχείο που να δείχνει συγκεκριμένο στόχο ή ημερομηνία (Demócrata, Anews). Η απάντηση του Βίλνιους συνδύασε διοικητική προετοιμασία και φυσική φύλαξη: κυβερνητική επιτροπή επανεξέτασε την ανθεκτικότητα του ηλεκτρικού συστήματος, ενώ η Υπηρεσία Δημόσιας Ασφάλειας ανέλαβε την προστασία αρκετών ενεργειακών εγκαταστάσεων (Obzor). Ο υπουργός Άμυνας πρόσθεσε μια κρίσιμη διευκρίνιση: δεν διαπιστώνεται συγκέντρωση ρωσικών στρατευμάτων στα σύνορα. Η ανησυχία αφορά δολιοφθορά ή αναστάτωση με δυνατότητα άρνησης ευθύνης, όχι εισβολή.

Οι λετονικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν προειδοποιήσει χωριστά ότι η Ρωσία προετοιμάζει προκλήσεις για να δείξει πως η στήριξη προς την Ουκρανία έχει εσωτερικό κόστος (Fox News). Η Μόσχα έχει κατηγορήσει και τις τρεις Βαλτικές χώρες ότι βοηθούν την Ουκρανία να πλήττει ρωσικούς πετρελαϊκούς τερματικούς σταθμούς· και οι τρεις απέρριψαν τους ισχυρισμούς ως παραπληροφόρηση (Euronews).

Η Δανία ανέπτυξε με σύντομη προειδοποίηση έως 170 στρατιώτες στη ΝΑΤΟϊκή ταξιαρχία στη Λετονία (Berlingske). Οι Δανοί στρατιώτες ενισχύουν την αποτροπή του ΝΑΤΟ. Δεν φρουρούν τις λετονικές κοιλότητες φυσικού αερίου.

Νόμοι στο χαρτί, κενά στο πεδίο

Η ΕΕ διαθέτει κανονιστικό πλαίσιο για όλα αυτά. Η Οδηγία για την Ανθεκτικότητα Κρίσιμων Οντοτήτων, γνωστή ως CER, δηλαδή ο ευρωπαϊκός νόμος για τη φυσική προστασία κρίσιμων φορέων, υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να εντοπίζουν κρίσιμες ενεργειακές εταιρείες και να τους επιβάλλουν εκτιμήσεις κινδύνου και υποχρεώσεις αναφοράς περιστατικών (EUR-Lex). Η Δανία έπρεπε στις 17 Ιουλίου να ορίσει ποιες εταιρείες θεωρούνται «κοινωνικά κρίσιμες» με βάση την οδηγία· οι εταιρείες αυτές θα έχουν στη συνέχεια δέκα μήνες για να καταρτίσουν αναλύσεις κινδύνου και σχέδια ετοιμότητας (BT, KPMG). Οι δέκα μήνες προετοιμασίας προϋποθέτουν ότι η απειλή περιμένει.

Η Γερμανία δείχνει γιατί η νομοθεσία δεν ισοδυναμεί με προστασία. Η γερμανική εκδοχή της NIS2, της ευρωπαϊκής οδηγίας για την κυβερνοασφάλεια, προβλέπει προθεσμίες εγγραφής και πρόστιμα. Μικροί διαχειριστές ύδρευσης και ενέργειας, όμως, δεν έχουν την ικανότητα να συμμορφωθούν εύκολα, ενώ η ροή πληροφοριών ανάμεσα στις αρχές και στις εταιρείες που λειτουργούν τα συστήματα παραμένει αργή (BR).

Η Φινλανδία χαράζει την πιο καθαρή γραμμή. Εκεί όπου η αλυσίδα αρμοδιότητας είναι σαφής, όπως στο κλείσιμο των συνόρων, το κράτος ενεργεί γρήγορα (Finlex). Εκεί όπου η υποδομή είναι ιδιωτική, υποθαλάσσια ή διασκορπισμένη, το κράτος συντονίζει και οι διαχειριστές επισκευάζουν. Μετά την ύποπτη μετακίνηση άγκυρας που έκοψε τον αγωγό φυσικού αερίου Balticconnector το 2023, οι επισκευές κράτησαν μήνες. Σκανδιναβική ανάλυση του περιστατικού κατέληξε ότι στην περιοχή εξακολουθούν να λείπουν κοινά πρότυπα φυσικής προστασίας και πλαίσια επείγουσας επισκευής (shattered.io).

Η αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ είπε τον Ιούλιο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ότι οι απαντήσεις σε δολιοφθορές, κυβερνοεπιθέσεις ή διαταράξεις με δυνατότητα άρνησης ευθύνης παραμένουν πολιτικές αποφάσεις, όχι αυτόματοι μηχανισμοί συλλογικής άμυνας βάσει του Άρθρου 5, της ΝΑΤΟϊκής δέσμευσης ότι επίθεση σε έναν σύμμαχο μπορεί να αντιμετωπιστεί ως επίθεση εναντίον όλων (NATO). Τον ίδιο μήνα, η ΕΕ υιοθέτησε το μεγαλύτερο έως σήμερα πακέτο κυβερνοκυρώσεων κατά της Ρωσίας (Estonian MFA). Οι κυρώσεις τιμωρούν. Δεν προστατεύουν ένα φράγμα.

Η Λετονία έβαλε φρουρούς, ζήτησε αντιαεροπορική άμυνα από το ΝΑΤΟ και κατονόμασε την απειλή. Το μεγαλύτερο μέρος της κρίσιμης ενεργειακής υποδομής της Ευρώπης εξακολουθεί να βρίσκεται πίσω από ημερολόγια συμμόρφωσης. Το αναπάντητο ερώτημα είναι απολύτως πρακτικό: ποιος διοικεί την άμυνα μιας εγκατάστασης όταν φθάνει προειδοποίηση, ποιος χρηματοδοτεί τη φυσική προστασία ιδιωτικών υποδομών και πόσο γρήγορα μπορεί να φθάσει στρατιωτική υποστήριξη σε έναν πολιτικό διαχειριστή υπό απειλή. Οι εθνικές κυβερνήσεις και οι ιδιώτες διαχειριστές οφείλουν να δώσουν αυτές τις απαντήσεις πριν τις επιβάλει ένα περιστατικό.