Διάβημα Αθήνας για ουκρανικό θαλάσσιο drone

Στις 7 Μαΐου, ψαράδες κοντά στο Κάβο Δουκάτο της Λευκάδας εντόπισαν ένα μαύρο σκάφος μήκους έξι μέτρων να παρασύρεται προς θαλάσσια σπηλιά, με τη μηχανή του ακόμη σε λειτουργία. Στο εσωτερικό του βρέθηκαν έως 300 κιλά εκρηκτικών, τρεις πυροκροτητές με καλωδίωση ενεργοποίησης κατά την πρόσκρουση και δορυφορικός εξοπλισμός επικοινωνιών αξίας περίπου 300.000 ευρώ (Euronews, Newsit). Τα κλιμάκια εξουδετέρωσης εκρηκτικών του Πολεμικού Ναυτικού το αναγνώρισαν ως μη επανδρωμένο σκάφος επιφανείας: ουσιαστικά μια πλωτή βόμβα σχεδιασμένη να προσκρούει σε πλοία και να τα βυθίζει. Το φορτίο καταστράφηκε με ελεγχόμενη έκρηξη. Η απόδοση της προέλευσής του αποδείχθηκε δυσκολότερη.

Από το Magura στο Κόζακ Μαμάι

Οι Έλληνες στρατιωτικοί αναλυτές το κατέταξαν αρχικά ως ουκρανικής κατασκευής Magura V3, τύπο που έχει χρησιμοποιήσει η Ουκρανία για να πλήξει ρωσικά πολεμικά πλοία στη Μαύρη Θάλασσα. Στις 12 Μαΐου, ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας είπε σε ομολόγους του στις Βρυξέλλες ότι είναι «βέβαιος πως είναι ουκρανικό». Την επομένη, η UFORCE, η μοναδική εταιρεία που κατασκευάζει τα Magura, το διέψευσε κατηγορηματικά: ο σχεδιασμός δεν αντιστοιχούσε σε κανένα προϊόν της και το μοντέλο V3 «απλώς δεν υπάρχει».

Η ονομασία συνέχισε να αλλάζει. Το V3 έγινε V5. Στις 19 Μαΐου, οι ελληνικές αρχές κατέληξαν στο «Κόζακ Μαμάι», ένα διαφορετικό drone καμικάζι που συνδέεται με την Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας και όχι με τη διεύθυνση στρατιωτικών πληροφοριών της χώρας (Focus.ua). Η UFORCE είχε δίκιο ότι το σκάφος δεν ήταν δικό της. Παρέμενε όμως ουκρανικό.

Εκτόξευση από κοντά, άγνωστος στόχος

Κοινή έκθεση του ΓΕΕΘΑ και της ΕΥΠ, που ολοκληρώθηκε στις 15 Μαΐου, κατέληξε ότι το drone βγήκε εκτός πορείας λόγω βλάβης στο σύστημα πλοήγησης. Σύμφωνα με το Reuters, στις δεξαμενές υπήρχε ακόμη σημαντική ποσότητα καυσίμου, στοιχείο που αποκλείει μακρινό ταξίδι. Αυτό παραπέμπει σε εκτόξευση από κοντινή απόσταση, πιθανότατα από μητρικό πλοίο κάπου στο Ιόνιο ή την Αδριατική.

Η έκθεση δεν κατονομάζει στόχο. Οι ελληνικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι το drone προοριζόταν για πλοίο του ρωσικού «σκιώδους στόλου», δηλαδή του δικτύου παλαιών δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις δυτικές κυρώσεις (Maritrace). Η Ουκρανία έχει πλήξει τέτοια πλοία με εκρηκτικά drones σε θαλάσσιες ζώνες μεταξύ της Μαύρης Θάλασσας και της δυτικής Μεσογείου. Η Λευκάδα βρίσκεται ακριβώς πάνω σε αυτόν τον διάδρομο.

Η Αθήνα διαμαρτύρεται, χωρίς συμμάχους

Στις 28 Μαΐου, στο άτυπο Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στη Λεμεσό, όπου οι υπουργοί συζητούν ευαίσθητα ζητήματα χωρίς επίσημη διαδικασία, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε την ύπατη εκπρόσωπο της ΕΕ Κάγια Κάλας και συνομίλησε με τον Ουκρανό ομόλογό του Αντρίι Σιμπίχα. Η Αθήνα ετοιμάζει πλέον επίσημο διπλωματικό διάβημα, δηλαδή δομημένη διαμαρτυρία που δημιουργεί νομικό ίχνος και βρίσκεται ένα βήμα πριν από την ανάκληση πρέσβη (ProtoThema).

Καμία άλλη χώρα της ΕΕ δεν έχει στηρίξει δημόσια την Ελλάδα. Το διεθνές ναυτικό δίκαιο δεν προσφέρει δεσμευτικό πλαίσιο για ακούσιες εισόδους οπλισμένων drones σε ευρωπαϊκά ύδατα όταν προέρχονται από φιλικό κράτος. Η απάντηση επιστρέφει στη διμερή διπλωματία, γεγονός που φέρνει την Αθήνα σε δύσκολη θέση: διαμαρτύρεται επισήμως για τις ενέργειες μιας χώρας την οποία η υπόλοιπη Ευρώπη συνεχίζει να εξοπλίζει.

Το κενό δεν αφορά μόνο το περιστατικό της Λευκάδας. Η ΕΕ δεν διαθέτει μηχανισμό για περιπτώσεις όπου όπλα συμμαχικού κράτους εκτρέπονται μέσα σε ευρωπαϊκό θαλάσσιο χώρο. Το drone μπορεί να ήταν μια μεμονωμένη τεχνική αστοχία. Μπορεί όμως και να δείχνει ότι τα ουκρανικά πλήγματα κατά δεξαμενόπλοιων του σκιώδους στόλου περνούν πλέον συστηματικά από θαλάσσιες ζώνες της ΕΕ, αφήνοντας κράτη-μέλη που δεν ρωτήθηκαν ποτέ να διαχειριστούν ό,τι ξεβράζεται στις ακτές τους.