Η Αυστρία θωρακίζει το αέριο

Η αυστριακή κυβέρνηση παρατείνει για ακόμη δύο χρόνια το στρατηγικό απόθεμα φυσικού αερίου, με ανώτατο δημοσιονομικό κόστος περίπου 264 εκατ. ευρώ έως τον Απρίλιο του 2029 (BMWET, Krone). Πρόκειται για εφεδρεία έκτακτης ανάγκης 20 TWh, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της ετήσιας κατανάλωσης της χώρας, βρίσκεται υπό κρατικό έλεγχο και μένει εκτός της κανονικής εμπορικής αγοράς (BMWET). Το υπουργείο τονίζει ότι η τρέχουσα τροφοδοσία είναι ασφαλής. Ο υπουργός Οικονομίας Βόλφγκανγκ Χάτμανσντορφερ υποστηρίζει ότι οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή δείχνουν γιατί το εργαλείο πρέπει να παραμείνει ενεργό (Krone). Δεν πρόκειται για δαπάνη διαχείρισης κρίσης, αλλά για το κόστος ώστε να αποφευχθεί μία.

Γιατί το κράτος αποθηκεύει αέριο αντί να το αφήνει στις εταιρείες

Το απόθεμα υπάρχει επειδή η αγορά φυσικού αερίου έχει ένα σαφές κενό κινήτρων. Αν το αέριο το καλοκαίρι είναι ακριβό, ένας προμηθευτής μπορεί να γράψει ζημίες γεμίζοντας αποθήκες για τον χειμώνα, αφού δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι οι χειμερινές τιμές θα καλύψουν το κόστος. Η επιφυλακτικότητα είναι λογική για την κάθε εταιρεία χωριστά, αλλά μπορεί να αφήσει μια χώρα εκτεθειμένη πριν από μια περίοδο υψηλής ζήτησης.

Η ΕΕ αναγνώρισε αυτό το πρόβλημα μετά τη μείωση των ρωσικών ροών μέσω αγωγών το 2022, εγκρίνοντας τον Κανονισμό 2022/1032, ο οποίος υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να γεμίζουν τις αποθήκες πριν από τον χειμώνα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιμετωπίζει την αποθήκευση αερίου ως τη βασική πηγή τροφοδοσίας της Ένωσης κατά τους ψυχρούς μήνες. Η Αυστρία πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: δεν στηρίζεται μόνο σε ποσοτικούς στόχους πλήρωσης, αλλά κρατά 20 TWh υπό άμεσο κρατικό έλεγχο, ώστε να αποδεσμευθούν μόνο αν η κυβέρνηση κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Η δαπάνη κατανέμεται περίπου σε 115 εκατ. ευρώ το 2027, 120 εκατ. ευρώ το 2028 και 30 εκατ. ευρώ στις αρχές του 2029 (BMWET, Zur Sache). Η Αυστρία δεν αγοράζει νέο αέριο. Πληρώνει για να παραμείνει το υπάρχον απόθεμα έκτακτης ανάγκης νομικά δεσμευμένο και φυσικά αποθηκευμένο. Το υπουργείο αναφέρει ότι το πραγματικό κόστος αναμένεται χαμηλότερο, αλλά το ανώτατο όριο έχει ήδη καθοριστεί.

Γιατί τα ποσοστά πλήρωσης παραπλανούν

Οι αυστριακές αποθήκες ήταν στις αρχές Ιουλίου γεμάτες κατά περίπου 54,7%, έναντι μέσου όρου περίπου 49,7% στην ΕΕ (Voltstack). Με πρώτη ματιά, η εικόνα δεν φαίνεται ιδιαίτερα ισχυρή. Όμως η αποθηκευτική ικανότητα της Αυστρίας φθάνει περίπου τις 100 TWh, δηλαδή περίπου το 125% της ετήσιας εγχώριας ζήτησης (Energy News Magazine). Σε αυτή την κλίμακα, ακόμη και οι μισογεμάτες αποθήκες αντιστοιχούν σε σημαντικό φυσικό μαξιλάρι.

Η Πολωνία δείχνει γιατί ο αριθμός από μόνος του δεν αρκεί. Την ίδια περίοδο, οι πολωνικές αποθήκες ήταν γεμάτες κατά περίπου 70,6%, υψηλότερο ποσοστό από το αυστριακό, αλλά κάλυπταν μόλις περίπου το 12% της ετήσιας κατανάλωσης της χώρας, επειδή η αποθηκευτική ικανότητα είναι μικρή σε σχέση με τη ζήτηση (Rzeczpospolita). Το χαμηλότερο ποσοστό της Αυστρίας κάλυπτε περίπου το 78% της ετήσιας κατανάλωσης (Energy News Magazine). Το ουσιαστικό μέγεθος δεν είναι πόσο γεμάτη είναι η δεξαμενή, αλλά για πόσους μήνες ζήτησης επαρκεί.

Ποιος πληρώνει, ποιος κερδίζει

Το κόστος το αναλαμβάνουν άμεσα οι Αυστριακοί φορολογούμενοι. Η δαπάνη εμφανίζεται σε συγκεκριμένη γραμμή του προϋπολογισμού και δεν κρύβεται μέσα σε ρυθμιζόμενα τιμολόγια φυσικού αερίου, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες της ΕΕ. Το Αυστριακό Εμπορικό Επιμελητήριο χαρακτήρισε το απόθεμα «άγκυρα σταθερότητας» για την επιχειρηματική θέση της χώρας (OTS/WKÖ).

Οι ωφελημένοι είναι τα νοικοκυριά και η βιομηχανία, που αντιμετωπίζουν μικρότερο κίνδυνο δελτίου στην κατανάλωση ή απότομων ανατιμήσεων λόγω πανικού σε περίπτωση διαταραχής της τροφοδοσίας. Οι χαμένοι είναι οι εμπορικοί παίκτες που, σε μια κρίση, θα μπορούσαν να αποκομίσουν κέρδη από τα ασφάλιστρα σπανιότητας, καθώς και κάθε φορολογούμενος που πληρώνει για μια ασφάλεια η οποία μπορεί να μη χρειαστεί ποτέ.

Ο κίνδυνος είναι το κράτος να κρατά επ’ αόριστον αέριο με δημόσια δαπάνη, ενώ οι συνθήκες της αγοράς αλλάζουν. Η βασική υπεράσπιση της επιλογής είναι ο χρόνος. Μετά από έναν χειμώνα που άφησε τις αυστριακές αποθήκες στο 36% τον Μάρτιο (BMWET) και ενώ τα επίπεδα πλήρωσης στην ΕΕ κινούνται αρκετά κάτω από τα συνήθη εποχικά επίπεδα (NDR), η καθυστέρηση στην ανανέωση του αποθέματος θα σήμαινε αγορά ασφάλειας σε πιο στενή αγορά. Το αν πρόκειται για καλά σχεδιασμένο ασφαλιστήριο ή απλώς για ακριβό ασφαλιστήριο εξαρτάται από λεπτομέρειες που δεν φαίνονται στα δημοσιονομικά μεγέθη: πόσο γρήγορα μπορεί πράγματι το αέριο του αποθέματος να φθάσει στους καταναλωτές σε έκτακτη ανάγκη και αν οι συμβάσεις προμήθειας της Αυστρίας μειώνουν την εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή πριν από το 2029.