Τέσσερις μεταφορές, δώδεκα ιταλικά «όχι»

Από τις 12 Ιουνίου, όταν άρχισε να εφαρμόζεται το νέο Σύμφωνο της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η Αυστρία έχει μεταφέρει τέσσερις αιτούντες άσυλο στην Ιταλία με τρένο και λεωφορείο, με τα εισιτήρια πληρωμένα από τις αυστριακές αρχές (Kurier, la Repubblica). Δεν υπήρξαν αστυνομικές συνοδείες, ειδικές πτήσεις ή κράτηση πριν από την αναχώρηση. Τέσσερις άνθρωποι ταξίδεψαν με δημόσια μέσα μεταφοράς. Είναι οι πρώτες επιβεβαιωμένες μεταφορές με βάση τους νέους κανόνες και, ακριβώς γι’ αυτό, δείχνουν αν το Σύμφωνο μπορεί να λειτουργήσει πέρα από τις εύκολες υποθέσεις.

Τέσσερα ταξίδια, όχι τέσσερις απελάσεις

Η μεταφορά ευθύνης δεν είναι απέλαση από την Ευρώπη. Σημαίνει ότι ένας αιτών άσυλο μετακινείται από ένα κράτος της ΕΕ στο κράτος που, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες, οφείλει να εξετάσει την αίτησή του — συνήθως τη χώρα πρώτης εισόδου ή πρώτης καταγραφής (AMMR). Ο αιτών παραμένει εντός του ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου. Η Ιταλία, ως υπεύθυνο κράτος, πρέπει να εξετάσει τον φάκελό του.

Το Σύμφωνο αντικατέστησε το παλαιό σύστημα του Δουβλίνου ΙΙΙ με τον Κανονισμό για τη Διαχείριση του Ασύλου και της Μετανάστευσης, γνωστό ως AMMR. Η βασική λογική, όμως, έμεινε ίδια: η χώρα πρώτης εισόδου αναλαμβάνει κατά κανόνα την υπόθεση. Γι’ αυτό η Ιταλία παραμένει το σημείο πίεσης.

Η Ιταλία δέχεται τέσσερις, μπλοκάρει δώδεκα

Οι αυστριακές μεταφορές πέτυχαν επειδή οι φάκελοι ήταν περιορισμένου ρίσκου: πρόσφατες αφίξεις, συνεργάσιμοι αιτούντες, υποθέσεις χωρίς εμφανή αμφισβήτηση. Η συνολική εικόνα είναι διαφορετική.

Από τις 12 Ιουνίου έως τις 7 Ιουλίου, οκτώ κράτη-μέλη ζήτησαν από την Ιταλία να δεχθεί 12 άτομα με βάση τους νέους κανόνες. Η Ιταλία απέρριψε όλα τα αιτήματα (European Commission, 2EU Brussels). Οι τέσσερις μεταφορές από την Αυστρία έγιναν μετά από αυτό το διάστημα αξιολόγησης, πιθανότατα σε υποθέσεις όπου η Ρώμη δεν αμφισβήτησε την ευθύνη μέσα στις προθεσμίες του Συμφώνου, επιτρέποντας έτσι να προχωρήσει η διαδικασία.

Το επιχείρημα της Ιταλίας αφορά τον χρόνο εφαρμογής. Η Ρώμη υποστηρίζει ότι οι υποθέσεις ανθρώπων που έφθασαν πριν από τις 12 Ιουνίου είχαν κλείσει με βάση προηγούμενες πολιτικές συνεννοήσεις και δεν πρέπει να ανοίξουν ξανά υπό το νέο καθεστώς (Merkur). Η Γερμανία απορρίπτει αυτή την ερμηνεία και επιμένει ότι οι κανονικές διαδικασίες πρέπει να ξαναρχίσουν από την ημερομηνία εφαρμογής του Συμφώνου (Tagesschau).

Το Βερολίνο, όμως, προσπαθεί μέχρι στιγμής να πιέσει πολιτικά χωρίς να έχει δείξει πρακτικό αποτέλεσμα. Στα σχετικά δημοσιεύματα της περιόδου δεν εμφανίστηκε επιβεβαιωμένη επιτυχής μεταφορά από τη Γερμανία προς την Ιταλία. Η Αυστρία είναι η χώρα που πράγματι μετέφερε ανθρώπους.

Η τύχη του Συμφώνου θα κριθεί στις αρνήσεις

Η Ελβετία ακολουθεί την αυστριακή γραμμή. Η Βέρνη έχει προγραμματίσει τις πρώτες πτήσεις για τα τέλη Αυγούστου, ξεκινώντας από μεμονωμένες υποθέσεις μετά τις 12 Ιουνίου, ώστε να μην επιβαρύνει το σύστημα (Ticinonews). Το μοτίβο είναι ίδιο: επιλέγονται μη αμφισβητούμενοι φάκελοι, μετακινούνται μικροί αριθμοί και αποφεύγεται η σύγκρουση.

Το ίδιο μοτίβο είναι γνώριμο και από το παλαιό σύστημα του Δουβλίνου. Τα βόρεια και αλπικά κράτη θέλουν να στέλνουν ανθρώπους προς τον Νότο. Τα κράτη πρώτης γραμμής αντιστέκονται. Ο μηχανισμός αλληλεγγύης του Συμφώνου υποτίθεται ότι θα έσπαγε αυτόν τον κύκλο, δίνοντας στην Ιταλία και την Ελλάδα στήριξη με αντάλλαγμα την ανάληψη ευθύνης. Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η ανταλλαγή δεν λειτουργεί ακόμη.

Οι αυστριακές αρχές δεν έχουν αναφέρει πόσες μελλοντικές υποθέσεις αναμένουν. Η Ιταλία δεν έχει διευκρινίσει αν οι μεταφορές αυτές δημιουργούν προηγούμενο ή παραμένουν εξαιρέσεις (Kurier, Il Sole 24 Ore).

Η αλυσίδα εξουσίας έχει σημασία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να αξιολογεί τη συμμόρφωση, να δημοσιεύει πορίσματα και, τελικά, να κινεί διαδικασίες επί παραβάσει, δηλαδή το νομικό εργαλείο με το οποίο πιέζει τα κράτη-μέλη να εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Δεν μπορεί όμως να επιβάλει με φυσικό τρόπο μια μεταφορά. Αν η Ιταλία συνεχίσει να δέχεται τις εύκολες υποθέσεις και να απορρίπτει τις αμφισβητούμενες, η Επιτροπή θα πρέπει να αποφασίσει αν η αντίσταση έχει συνέπειες ή αν η εφαρμογή του Συμφώνου θα μείνει τόσο αδύναμη όσο ήταν και του Δουβλίνου. Τέσσερις μεταφορές σε δέκα εβδομάδες, απέναντι σε δώδεκα αρνήσεις, δείχνουν ήδη προς ποια κατεύθυνση κινείται η απάντηση.