Το ενεργειακό νησί του Βελγίου δείχνει 2031

Το Βέλγιο ετοιμάζεται να δημοπρατήσει νέα υπεράκτια αιολική ισχύ στη ζώνη Princess Elisabeth, με στόχο η παραγωγή να αρχίσει γύρω στο 2031. Στην επιφάνεια, ο διαγωνισμός φαίνεται καθαρά εθνικός: μία κυβέρνηση, μία θαλάσσια ζώνη, ένα σύνολο ανεμογεννητριών. Η υποδομή όμως που θα τον στηρίξει, ένα τεχνητό ενεργειακό νησί με καλώδια εξαγωγής σχεδιασμένα ώστε να συνδέονται με γειτονικές χώρες, μετατρέπει το έργο σε δοκιμή για το αν η Βόρεια Θάλασσα μπορεί να λειτουργήσει ως κοινή λεκάνη ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας (FPS Economy Belgium).

Οι πρώτοι κερδισμένοι δεν θα είναι τα νοικοκυριά. Θα είναι οι εταιρείες ανάπτυξης έργων που θα εξασφαλίσουν συμβάσεις αρκετά αξιόπιστες για να χρηματοδοτηθούν από τις τράπεζες, τα λιμάνια και οι τεχνικές εταιρείες που διαθέτουν τη σπάνια πλέον ικανότητα εγκατάστασης, καθώς και οι διαχειριστές δικτύων που κατασκευάζουν ρυθμιζόμενες υποδομές. Οι καταναλωτές θα ωφεληθούν μόνο εφόσον η μικρότερη εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα οδηγήσει τελικά σε χαμηλότερο κόστος, κάτι που δεν προκύπτει αυτόματα. Οι χρεώσεις δικτύου και οι κρατικές ενισχύσεις περνούν επίσης στους λογαριασμούς ρεύματος, άρα η κατανομή του κόστους θα κριθεί από αποφάσεις που το Βέλγιο δεν έχει ακόμη λάβει.

Ένα νησί καλωδιωμένο για περισσότερες από μία χώρες

Το Princess Elisabeth Island, που κατασκευάζει στα ανοικτά ο βελγικός διαχειριστής μεταφοράς Elia, θα συγκεντρώνει την ηλεκτρική ενέργεια από τα νέα αιολικά πάρκα και θα στηρίζει διασυνδέσεις υψηλής τάσης με άλλες χώρες (Elia). Πρόκειται για κόμβο του διασυνοριακού δικτύου που δεσμεύθηκαν να αναπτύξουν οι κυβερνήσεις της Βόρειας Θάλασσας στη σύνοδο της Οστάνδης το 2023, όταν το Βέλγιο, η Γερμανία, η Δανία και η Ολλανδία συμφώνησαν να συντονίσουν καλώδια που θα συνδέουν περισσότερες χώρες, όχι απλώς ένα αιολικό πάρκο με μία ακτή (North Sea Summit Declaration).

Η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την υπεράκτια ενέργεια εξηγεί τη βασική οικονομική λογική: τα υπεράκτια αιολικά αποδίδουν καλύτερα όταν συνοδεύονται από διασυνοριακά καλώδια και κανόνες αγοράς που επιτρέπουν στο ρεύμα να κατευθύνεται εκεί όπου υπάρχει ζήτηση (EUR-Lex). Σε μια συζευγμένη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η ισχύς μετακινείται από τις φθηνότερες προς τις ακριβότερες περιοχές μέσω συντονισμένων δημοπρασιών. Έτσι, η βελγική υπεράκτια παραγωγή μπορεί να πιέσει προς τα κάτω τις τιμές στην Ολλανδία και τη Γερμανία, αλλά και να μεταφέρει αλλού τα σημεία συμφόρησης του δικτύου.

Το Βέλγιο μπαίνει στο ίδιο χρονοδιάγραμμα παράδοσης με το δανογερμανικό έργο Energiø Bornholm, το οποίο θα συνδέσει υπεράκτια αιολικά με υποσταθμούς και στις δύο χώρες, με τις μεγάλες κατασκευαστικές εργασίες να ξεκινούν γύρω στο 2027-28 (Bornholm.dk). Αυτό σημαίνει ανταγωνισμό για τα ίδια καλώδια, τις ίδιες πλατφόρμες μετατροπής και τα ίδια πλοία εγκατάστασης.

Ο πραγματικός κίνδυνος βρίσκεται στον σχεδιασμό των συμβάσεων

Η Ευρώπη έχει πλέον πρόσφατη και ακριβή εμπειρία από το τι συμβαίνει όταν ο σχεδιασμός των διαγωνισμών αποδεικνύεται λανθασμένος. Το μοντέλο μηδενικής επιδότησης που δοκίμασαν η Ολλανδία και η Γερμανία περίπου την περίοδο 2019-2025 κατέρρευσε όταν τα υψηλότερα επιτόκια και το αυξημένο κατασκευαστικό κόστος έκαναν τα έργα μη χρηματοδοτήσιμα. Οι χώρες επιστρέφουν στα συμβόλαια επί διαφοράς, τα λεγόμενα CfDs: το κράτος εγγυάται μια ελάχιστη τιμή ανά μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας. Όταν οι τιμές αγοράς πέφτουν κάτω από αυτή την «τιμή άσκησης», το κράτος πληρώνει τη διαφορά. Όταν την υπερβαίνουν, ο επενδυτής επιστρέφει χρήματα (European Commission).

Η δημόσια έκθεση μπορεί να είναι μεγάλη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την περασμένη εβδομάδα γαλλικό σχήμα στήριξης υπεράκτιων αιολικών που καλύπτει 11,1 GW, με θεωρητικό ανώτατο όριο 63 δισ. ευρώ σε 25 χρόνια (Commission européenne, Connaissance des Énergies). Το ποσό αυτό μειώνεται αν οι χονδρεμπορικές τιμές μείνουν υψηλές, δείχνει όμως πόσο δημοσιονομικό χώρο μπορούν να δεσμεύσουν τέτοιες υποχρεώσεις.

Ο γερμανικός σύνδεσμος της ενεργειακής βιομηχανίας BDEW ζητεί συμβόλαια επί διαφοράς με αναπροσαρμογή βάσει πληθωρισμού, υποστηρίζοντας ότι οι προσφορές σταθερής τιμής αφήνουν τους επενδυτές εκτεθειμένους σε αυξήσεις κόστους που εμφανίζονται μετά τη δημοπρασία (Energie & Management). Το Βέλγιο βρίσκεται μπροστά στο ίδιο δίλημμα: αν συνδέσει την τιμή άσκησης με τον πληθωρισμό, το κράτος αναλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος του κινδύνου κόστους. Αν την κρατήσει σταθερή, οι εταιρείες θα ζητήσουν υψηλότερη τιμή εκκίνησης ή θα αποσυρθούν.

Σε όλη την περιοχή, ο στενότερος περιορισμός είναι το δίκτυο. Το σχέδιο δράσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα δίκτυα προειδοποιεί ότι τα συστήματα μεταφοράς πρέπει να επεκταθούν ταχύτερα για να αντέξουν τις ανανεώσιμες πηγές και τον εξηλεκτρισμό (European Commission). Υπεράκτια αιολική ισχύς χωρίς επαρκές δίκτυο σημαίνει ατσάλι που μένει αδρανές στη θάλασσα.

Μικρότερη εξάρτηση από καύσιμα δεν σημαίνει χαμηλότερους λογαριασμούς

Η μείωση της εξάρτησης από το φυσικό αέριο και τον άνθρακα είναι το διαρθρωτικό όφελος. Για να φτάσει όμως αυτό στους λογαριασμούς των νοικοκυριών, πρέπει πρώτα να περάσει μέσα από μια αλυσίδα χρεώσεων που το Βέλγιο δεν έχει ακόμη ορίσει: τέλη δικτύου για το Princess Elisabeth Island και τα καλώδιά του, εισφορές για τη χρηματοδότηση των πληρωμών των συμβολαίων επί διαφοράς, καθώς και κόστος εξισορρόπησης όταν η παραγωγή από τον άνεμο μεταβάλλεται απότομα. Καθένα είναι πολιτική επιλογή. Και καθένα κατανέμεται διαφορετικά στη βιομηχανία, στις μικρές επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά.

Το τεύχος των όρων του βελγικού διαγωνισμού, που θα καλύπτει τις τιμές άσκησης, τους κανόνες αναπροσαρμογής, την ευθύνη όταν το δίκτυο καθυστερεί και τις ρυθμίσεις για τις περιόδους αρνητικών χονδρεμπορικών τιμών, δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί. Το Βέλγιο δεν αγοράζει απλώς ανεμογεννήτριες. Κατανέμει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο ενός διασυνοριακού συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το δίκτυο που θα το στηρίξει εξακολουθεί να προσπαθεί να καλύψει την απόσταση.