Το Βέλγιο απειλεί να εγκαταλείψει τις φρεγάτες

Ο Βέλγος υπουργός Άμυνας έδωσε στην Ολλανδία και στη ναυπηγική Damen προθεσμία έως τον Οκτώβριο: είτε διορθώνεται το κοινό πρόγραμμα φρεγατών είτε το Βέλγιο αποχωρεί. Το κόστος ανά πλοίο φέρεται να έχει υπερδιπλασιαστεί, φθάνοντας περίπου τα 1,3 δισ. ευρώ (RTBF), ενώ η πρώτη παράδοση έχει μετατεθεί για το 2033 (Le Soir). Το πρόγραμμα είχε παρουσιαστεί ως απόδειξη ότι οι μικρότεροι ναυτικοί στόλοι του ΝΑΤΟ μπορούν να αγοράζουν πιο έξυπνα όταν κινούνται από κοινού. Στην πράξη δείχνει κάτι διαφορετικό: τι συμβαίνει όταν ο δευτερεύων εταίρος πληρώνει, αλλά δεν έχει πραγματικό μηχανισμό φρένου.

Ποιος ελέγχει τη σύμβαση και ποιος απλώς πληρώνει

Η βελγο-ολλανδική ναυτική συνεργασία μοιράζει τις ευθύνες ανά τύπο πλοίου. Το Βέλγιο έχει τον πρώτο λόγο στην αντικατάσταση των ναρκοθηρευτικών, ενώ η Ολλανδία ηγείται της αντικατάστασης των φρεγατών. Η χώρα που ηγείται διαχειρίζεται τη σχέση με τη βιομηχανία, κρατά τη σύμβαση και παίρνει τις καθημερινές αποφάσεις. Η χώρα-εταίρος καταβάλλει το μερίδιό της και παραλαμβάνει πλοία, χωρίς όμως να βρίσκεται απέναντι από το ναυπηγείο στο ίδιο τραπέζι διαπραγμάτευσης.

Αυτό το σχήμα λειτουργεί όσο το πρόγραμμα κινείται ομαλά. Η διαδρομή των ναρκοθηρευτικών, όπου ηγείται το Βέλγιο, δεν έχει προκαλέσει αντίστοιχη ρήξη: το Tournai ετοιμάζεται για θαλάσσιες δοκιμές, ενώ παλαιότερα πλοία ήδη μεταβιβάζονται στη Βουλγαρία (Army Recognition, Baird Maritime). Δώδεκα πλοία, κατασκευασμένα από τη Naval Group, εντός χρονοδιαγράμματος (Naval Group).

Η ολλανδική διαδρομή των φρεγατών, αντίθετα, εκτροχιάστηκε. Τον Ιούνιο του 2023 το ολλανδικό υπουργείο Άμυνας υπέγραψε σύμβαση με τη Damen για τέσσερις ανθυποβρυχιακές φρεγάτες, δύο για κάθε ναυτικό (Dutch Defence).

Τι πήγε στραβά και πόσο κοστίζει

Η NRC περιγράφει ένα βασικό πρόβλημα σχεδιασμού. Τα όπλα και οι αισθητήρες δεν χωρούν πλέον στο αρχικό σκαρί. Ένα μεγαλύτερο σκαρί αλλάζει την πρόωση, την ευστάθεια και το κόστος. Το πλοίο μεγάλωσε και ο προϋπολογισμός το ακολούθησε.

Το πολιτικό πρόβλημα βρίσκεται στην τιμή. Ο υπουργός Theo Francken λέει ότι το κόστος έχει αυξηθεί από περίπου 600 εκατ. ευρώ ανά πλοίο. Βελγικά μέσα αναφέρουν ότι το ποσό θα μπορούσε να φθάσει τα 1,8 δισ. ευρώ σε τιμές του 2022 (RTBF). Πρόκειται για υπουργικούς ισχυρισμούς και δημοσιεύματα, όχι για ελεγμένες συμβατικές αξίες. Ακόμη όμως και οι χαμηλότερες εκτιμήσεις δείχνουν διπλασιασμό.

Η παράδοση το 2033 σημαίνει ότι οι γηρασμένες φρεγάτες Leopold I και Louise-Marie του Βελγίου μπορεί να αποσυρθούν χωρίς να υπάρχει αντικατάσταση. Γύρω στο 2030 το Βέλγιο ενδέχεται να μη διαθέτει ούτε ένα επιχειρησιακά διαθέσιμο πλοίο συνοδείας, ακριβώς τη στιγμή που το ΝΑΤΟ ζητεί από τα ευρωπαϊκά ναυτικά περισσότερη ανθυποβρυχιακή ισχύ στον Ατλαντικό και στη Βόρεια Θάλασσα.

Η αγορά δεν είναι άδεια, αλλά οι γραμμές παραγωγής είναι γεμάτες

Ο Francken δηλώνει ότι θέλει εναλλακτικές προσφορές από γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά, ιταλικά και τουρκικά ναυπηγεία έως τον Οκτώβριο. Η γαλλική Naval Group έχει τη φρεγάτα FDI σε σειριακή παραγωγή, αλλά το ναυπηγείο της στη Λοριάν είναι κλεισμένο έως το 2034 (franceinfo). Η ισπανική Navantia μόλις έθεσε την τρόπιδα για την τρίτη φρεγάτα της κλάσης F-110, όμως αυτά τα πλοία ακόμη εντάσσονται σταδιακά στο ισπανικό ναυτικό (La Voz de Galicia). Σε όλη την Ευρώπη, τα ναυπηγεία φρεγατών έχουν γεμάτα βιβλία παραγγελιών. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη σχεδίων, αλλά η έλλειψη διαθέσιμων θέσεων παραγωγής.

Η αλλαγή προμηθευτή έχει και δικούς της κινδύνους. Η Γερμανία ακύρωσε πρόσφατα το δικό της πρόγραμμα φρεγατών, στο οποίο η Damen ήταν κύριος ανάδοχος, και στράφηκε στην ανταγωνίστρια TKMS. Η έξοδος αυτή έχει ήδη προκαλέσει κατηγορίες περί παράνομης καταγγελίας και πιθανές αξιώσεις ύψους δισεκατομμυρίων (Zeit, NZZ). Η ακύρωση μιας αμυντικής σύμβασης δεν είναι καθαρή επανεκκίνηση. Μπορεί να μετατραπεί σε πολυετή νομική σύγκρουση.

Η παγίδα

Το Βέλγιο έχει μπροστά του τρεις κακές επιλογές. Να μείνει με τη Damen και να απορροφήσει υπερβάσεις κόστους μαζί με κενό φρεγατών. Να φύγει, αναλαμβάνοντας κόστος καταγγελίας, χαμένη εργασία και την ουρά παραγωγής ενός νέου προμηθευτή. Ή να χρησιμοποιήσει τις εναλλακτικές προσφορές ως μοχλό πίεσης, ελπίζοντας ότι η Ολλανδία μπορεί να αναγκάσει τη Damen να παραδώσει.

Κανείς δεν έχει δείξει δημοσίως ποιο μέρος της αποτυχίας βαραίνει τη Damen, ποιο την ολλανδική διαχείριση του προγράμματος και ποιο τις μεταβαλλόμενες βελγο-ολλανδικές απαιτήσεις. Χωρίς αυτή την κατανομή ευθύνης, η απόφαση του Οκτωβρίου θα ληφθεί εν μέρει στα τυφλά.

Το πρόγραμμα των ναρκοθηρευτικών αποδεικνύει ότι οι κοινές προμήθειες μπορούν να λειτουργήσουν. Το πρόγραμμα των φρεγατών δείχνει την προϋπόθεση: και οι δύο εταίροι πρέπει να γνωρίζουν ποιος μπορεί να σταματήσει τη σύμβαση, ποιος πληρώνει όταν το χρονοδιάγραμμα γλιστρά και τι συμβαίνει όταν η χώρα που ηγείται χάνει τον έλεγχο. Το Βέλγιο δεν εξασφάλισε αυτές τις απαντήσεις. Κάθε ευρωπαϊκή κυβέρνηση που σήμερα πιέζει για κοινές αμυντικές αγορές θα έπρεπε να θέτει το ερώτημα του Francken πριν υπογράψει, όχι μετά.