Το Βέλγιο μπλοκάρει τα €193 δισ. της Euroclear

Η στάση του Βελγίου απέναντι στην αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων υπέρ της Ουκρανίας δεν είναι απλώς πολιτική επιφύλαξη. Στις 28 Αυγούστου, ο υπουργός Άμυνας της χώρας έκλεισε εκ νέου τη συζήτηση, επειδή καμία κυβέρνηση της ΕΕ δεν έχει δεσμευθεί να καλύψει τον νομικό και οικονομικό κίνδυνο που πέφτει πρώτα στις Βρυξέλλες, λόγω του σημείου όπου βρίσκονται τα χρήματα.

Δύο ημέρες νωρίτερα, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Ισπανία είχαν ζητήσει με επιστολή προς την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας να εξετάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δηλαδή το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, τρόπους χρήσης των δεσμευμένων ρωσικών στοιχείων πέρα από την απλή άντληση των κερδών που αποφέρουν (Government of the Netherlands, Reuters/WTVB). Ο υπουργός Άμυνας Τεό Φράνκεν απάντησε ότι ο πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ δεν πρόκειται να μετακινηθεί (Nieuwsblad). Η βελγική απάντηση γίνεται κατανοητή μόνο αν φανεί τι ακριβώς ζητείται από το Βέλγιο να αναλάβει.

Η Euroclear κρατά τον ευρωπαϊκό κίνδυνο

Η Euroclear, η εταιρεία με έδρα τις Βρυξέλλες που φυλάσσει και διακανονίζει τίτλους για τράπεζες και κυβερνήσεις διεθνώς, κατέχει περίπου 185 έως 193 δισ. ευρώ από τα περίπου 210 δισ. ευρώ παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας που βρίσκονται στην ΕΕ (Meduza, Commonspace). Αυτή η συγκέντρωση μετατρέπει ένα ευρωπαϊκό πολιτικό ζήτημα σε βελγικό ζήτημα ευθύνης. Αν η ΕΕ περάσει από την αξιοποίηση των αποδόσεων στη χρήση του ίδιου του κεφαλαίου, το Βέλγιο και η Euroclear θα βρεθούν πρώτα απέναντι σε ρωσικές αγωγές και αντίποινα.

Η πίεση δεν είναι θεωρητική. Η Le Monde έχει καταγράψει περίπου 200 νομικές διαδικασίες κατά της Euroclear και εννέα ειδοποιήσεις διαιτησίας κατά του Βελγίου (Le Monde). Σύμφωνα με την Ellipsis Avocats, δικαστήριο της Μόσχας έχει διατάξει την Euroclear να καταβάλει σχεδόν 250 δισ. δολάρια· η απόφαση δεν είναι εκτελεστή στην ΕΕ, αλλά δείχνει καθαρά μέχρι πού είναι διατεθειμένη να κλιμακώσει η Ρωσία (Ellipsis Avocats).

Το σημερινό μοντέλο, με το οποίο η ΕΕ παίρνει τους τόκους και τις επενδυτικές αποδόσεις των παγωμένων στοιχείων αντί να αγγίζει το ίδιο το κεφάλαιο, εξακολουθεί να λειτουργεί. Στις 5 Αυγούστου, η ΕΕ μετέφερε ακόμη 1,4 δισ. ευρώ στην Ουκρανία, ανεβάζοντας το συνολικό ποσό των αποδόσεων σε περίπου 8 δισ. ευρώ (European Commission). Η επιστολή των τεσσάρων χωρών υποστηρίζει, όμως, ότι το δάνειο των 90 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026-2027, με εγγύηση τον κοινό προϋπολογισμό της Ένωσης, δεν θα επαρκέσει και ότι ένας μεγαλύτερος μηχανισμός, στηριγμένος στο παγωμένο κεφάλαιο, θα έδινε στο Κίεβο χρηματοδότηση με μεγαλύτερη προβλεψιμότητα από την επόμενη δόση (Euractiv).

Όλοι θέλουν τα χρήματα, κανείς τον λογαριασμό

Η θέση του Βελγίου είναι υπό όρους, όχι απόλυτη. Ο υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό δήλωσε κατά την επίσκεψή του στο Κίεβο τον Αύγουστο ότι το Βέλγιο δεν έχει κατ’ αρχήν αντίρρηση στη χρήση των περιουσιακών στοιχείων, υπό την προϋπόθεση ότι οι νομικοί και οικονομικοί κίνδυνοι θα επιμεριστούν σε όλα τα κράτη-μέλη μέσω δεσμευτικών εγγυήσεων (Kyiv Independent). Η ίδια η επιστολή των τεσσάρων χωρών αποδέχεται αυτή τη λογική, ζητώντας ρητά επιλογές στις οποίες «ο κίνδυνος βαραίνει όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ» (Government of the Netherlands). Ωστόσο, οι κυβερνήσεις αυτές έχουν υιοθετήσει τη γλώσσα του Βελγίου χωρίς να παρουσιάσουν μηχανισμό που να καλύπτει την απαίτηση των Βρυξελλών για άνευ όρων και χωρίς ανώτατο όριο εγγυήσεις (Euronews).

Το κενό ανάμεσα στη ρητορική της αλληλεγγύης και στη δημοσιονομική δέσμευση φαίνεται σε κάθε χώρα χωριστά. Ο Ράντοσλαβ Σικόρσκι δήλωσε ότι η Βαρσοβία είναι «έτοιμη να συμμετάσχει στην ασφάλιση του Βελγίου», αλλά πολωνικά δημοσιεύματα δεν εντόπισαν δημόσια νομική φόρμουλα για αποζημίωση χωρίς ανώτατο όριο (Radio ZET). Ο Φρίντριχ Μερτς στη Γερμανία υποστήριξε ότι οι κίνδυνοι πρέπει να κατανεμηθούν με βάση το οικονομικό μέγεθος κάθε χώρας, όχι όμως ως λευκή επιταγή. Γερμανικά δημοσιεύματα εκτίμησαν ότι το μερίδιο του Βερολίνου σε μια τέτοια εγγύηση θα μπορούσε να ξεπεράσει τα 50 δισ. ευρώ (Bundesregierung, FAZ). Η Γαλλία και η Ολλανδία στηρίζουν την αρχή, αλλά δεν έχουν αποδεχθεί απεριόριστη ευθύνη (Ouest-France, Tweede Kamer).

Ο Φράνκεν πρόσθεσε και μια αιχμηρή υπενθύμιση, λέγοντας στα κράτη της Βαλτικής να μη στριμώχνουν διαρκώς το Βέλγιο, την ώρα που το ίδιο συμβάλλει στην ασφάλειά τους μέσω της αποστολής εναέριας αστυνόμευσης του ΝΑΤΟ στη Βαλτική, όπως μετέδωσε η Nieuwsblad. Το μήνυμα ήταν ευθύ: η αλληλεγγύη δεν μπορεί να σημαίνει ότι μία χώρα ζητά αποφασιστικότητα και μια άλλη απορροφά τις συνέπειες.

Το θέμα αναμενόταν να επανέλθει γύρω από την άτυπη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στην Ιρλανδία, την 1η και 2α Σεπτεμβρίου. Η Επιτροπή λέει ότι «δεν έβγαλε ποτέ το ζήτημα από την ατζέντα» (Commission briefing). Ωστόσο, ο πολιτικός συνασπισμός υπέρ της χρήσης των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων παραμένει ευρύτερος από τον συνασπισμό των χωρών που είναι έτοιμες να εγγυηθούν πλήρως την ευθύνη του Βελγίου. Μέχρι να υπάρξει νομικά δεσμευτική, πανευρωπαϊκή εγγύηση που να καλύπτει την έκθεση της Euroclear, η βελγική άρνηση δεν είναι κωλυσιεργία. Είναι το κόστος του να φιλοξενείς την υποδομή που όλοι οι άλλοι θέλουν να χρησιμοποιήσουν.