Το Βερολίνο δανείζεται €203 δισ.

Το σχέδιο προϋπολογισμού της Γερμανίας για το 2027 προβλέπει νέο δανεισμό 203 δισ. ευρώ, μοιρασμένο σε τρεις δεξαμενές: τον τακτικό ομοσπονδιακό προϋπολογισμό, το ταμείο άμυνας και το ταμείο υποδομών (Tagesschau, ZEIT). Το γερμανικό Δημόσιο μπορεί να σηκώσει αυτό το βάρος. Δανείζεται με απόδοση περίπου 2,98 τοις εκατό στα δεκαετή ομόλογα, όταν η Γαλλία πληρώνει γύρω στο 3,68 τοις εκατό για την ίδια διάρκεια (Boursorama). Το ουσιαστικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι αν το Βερολίνο αντέχει τον δανεισμό, αλλά τι εκτοπίζεται από τον προϋπολογισμό όταν η άμυνα μπαίνει πρώτη στη σειρά και αν η υπόλοιπη Ευρώπη μπορεί να ακολουθήσει τον ίδιο ρυθμό.

Τρεις δεξαμενές δανεισμού, ένα στενότερο κέντρο

Το γερμανικό Σύνταγμα περιλαμβάνει το Schuldenbremse, το λεγόμενο «φρένο χρέους»: έναν κανόνα που περιορίζει τον τακτικό ομοσπονδιακό δανεισμό σε πολύ μικρό ποσοστό του ΑΕΠ, αφού αφαιρεθεί η επίδραση του οικονομικού κύκλου. Το Βερολίνο δεν κατάργησε τον κανόνα. Διοχέτευσε τα μεγάλα ποσά γύρω από αυτόν. Οι αμυντικές δαπάνες πάνω από το 1 τοις εκατό του ΑΕΠ μπορούν πλέον να χρηματοδοτούνται εκτός του ορίου, ενώ δύο ειδικά ταμεία δανείζονται χωριστά από τον βασικό προϋπολογισμό (ZEIT, taz).

Η κατανομή είναι σαφής: 118,7 δισ. ευρώ νέου δανεισμού από τον κεντρικό προϋπολογισμό, 54,9 δισ. ευρώ από το ταμείο υποδομών και 30 δισ. ευρώ από το ταμείο της Μπούντεσβερ, των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων (ZEIT, Reuters).

Μόνο οι αμυντικές δαπάνες φθάνουν περίπου τα 109,8 δισ. ευρώ. Αν προστεθεί η βοήθεια προς την Ουκρανία και άλλες γραμμές που σχετίζονται με την ασφάλεια, το σύνολο ανεβαίνει περίπου στα 130 δισ. ευρώ (ZEIT). Αυτά τα κονδύλια είναι πολιτικά προστατευμένα. Όλα τα υπόλοιπα υπουργεία ανταγωνίζονται για τον χώρο που απομένει.

Ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ έκλεισε ένα κενό 21 δισ. ευρώ με οριζόντιες περικοπές 1 τοις εκατό στα υπουργεία, αύξηση του φόρου στον καπνό, νέο τέλος στα πλαστικά, μείωση των επιδοτήσεων προς την κοινωνική ασφάλιση και άντληση πόρων από αποθεματικά πριν από το 2019 (Deutschlandfunk). Η χρήση των αποθεματικών απέδωσε 6,8 δισ. ευρώ, αφήνοντας μόλις 3,9 δισ. ευρώ για τα επόμενα χρόνια (Süddeutsche Zeitung). Το μαξιλάρι σχεδόν εξαντλήθηκε.

Ποιος πληρώνει πραγματικά

Η μεγαλύτερη μεμονωμένη γραμμή του προϋπολογισμού είναι οι ομοσπονδιακές μεταβιβάσεις προς το συνταξιοδοτικό σύστημα, περίπου 132 δισ. ευρώ (Süddeutsche Zeitung). Καμία κυβερνητική συμμαχία δεν θέλει να ανοίξει το συνταξιοδοτικό μέτωπο. Έτσι, το κόστος μεταφέρεται σε ομάδες με μικρότερο πολιτικό βάρος: νοικοκυριά που χάνουν στήριξη για τη θέρμανση, αποδέκτες αναπτυξιακής βοήθειας σε φτωχότερες χώρες και υπουργεία που καλούνται να ψαλιδίσουν επιδοτήσεις. Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια της Γερμανίας, δηλαδή τα δημόσια κονδύλια που κατευθύνονται σε φτωχότερες χώρες, οδεύει προς υποχώρηση στο 0,43 τοις εκατό του εθνικού εισοδήματος έως το 2029 (DonorTracker).

Υπάρχουν και οι τόκοι. Το κόστος εξυπηρέτησης του ομοσπονδιακού χρέους προβλέπεται να αυξηθεί από 41,9 δισ. ευρώ το 2027 σε 80,7 δισ. ευρώ έως το 2030 (taz, Süddeutsche Zeitung). Κάθε ευρώ που καταλήγει στους κατόχους ομολόγων δεν χρηματοδοτεί επισκευές στο σιδηροδρομικό δίκτυο, σχολεία ή μελλοντικές φορολογικές ελαφρύνσεις. Η BNP Paribas εκτιμά ότι το γερμανικό χρέος μπορεί να φθάσει το 71 τοις εκατό του ΑΕΠ έως το 2030, με τις αποδόσεις των δεκαετών ομολόγων κοντά στο 3,3 τοις εκατό στα τέλη του 2026 (BNP Paribas). Το γερμανικό κράτος γίνεται μόνιμα ακριβότερο στη λειτουργία του.

Το ευρωπαϊκό χάσμα που ανοίγει

Το πλεονέκτημα δανεισμού της Γερμανίας έναντι της Γαλλίας, δηλαδή το σπρεντ των 0,7 ποσοστιαίων μονάδων στις αποδόσεις των ομολόγων, σημαίνει ότι το ίδιο ευρώ αμυντικής δαπάνης κοστίζει μετρήσιμα περισσότερο στο Παρίσι. Τα κράτη που δανείζονται φθηνότερα μπορούν να αγοράσουν ετοιμότητα ταχύτερα. Όσα αντιμετωπίζουν υψηλότερες αποδόσεις είτε δανείζονται ακριβότερα, είτε κόβουν βαθύτερα από άλλες δαπάνες, είτε περιμένουν κοινή χρηματοδότηση της ΕΕ που μπορεί να μην έρθει εγκαίρως. Η Ιταλία έχει εγκεκριμένη γραμμή δανεισμού έως 14,9 δισ. ευρώ από το ευρωπαϊκό εργαλείο SAFE για αμυντικές προμήθειες, αλλά δεν έχει ακόμη υπογράψει τη συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Quotidiano Nazionale). Το Fondation Robert Schuman έχει προειδοποιήσει ότι μια άμυνα χτισμένη μόνο πάνω σε άνισους εθνικούς ισολογισμούς κινδυνεύει να χωρίσει την Ευρώπη σε χώρες που μπορούν να εξοπλιστούν και σε χώρες που δεν μπορούν (Fondation Robert Schuman).

Στην ανατολική πτέρυγα, το ερώτημα είναι αν τα γερμανικά χρήματα μετατρέπονται σε πραγματική στρατιωτική ικανότητα. Η Μπούντεσβερ πραγματοποίησε άσκηση στη Λιθουανία με 2.900 στρατιώτες, άρματα μάχης και επιθετικά ελικόπτερα (Bundeswehr). Το Βερολίνο, όμως, εξακολουθεί να σχεδιάζει την αγορά ορισμένων οπλικών συστημάτων από τις Ηνωμένες Πολιτείες, περιορίζοντας το βιομηχανικό όφελος για τις ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού (RMF24).

Ο προϋπολογισμός αυτός καθιστά χρηματοδοτήσιμο τον γερμανικό επανεξοπλισμό. Δεν αποδεικνύει ακόμη ότι η Γερμανία χτίζει ευρωπαϊκή αμυντική ικανότητα, αντί να αγοράζει τη δική της ασφάλεια την ώρα που οι γείτονές της μένουν πίσω.