Το Βερολίνο στις ασκήσεις για την Ουκρανία

Το Βερολίνο είπε πρώτα όχι και μετά ναι. Αυτή η αλληλουχία δείχνει και τη δυναμική και την ευθραυστότητα της πιο φιλόδοξης ευρωπαϊκής προσπάθειας να στηθούν εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία έξω από τη διοικητική δομή του ΝΑΤΟ. Ένας συνασπισμός πρόθυμων κρατών, με επικεφαλής τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο και πλέον με τη Γερμανία συνδεδεμένη στο σχήμα, θα δοκιμάσει το φθινόπωρο σε πολωνικό έδαφος σχέδια ανάπτυξης πολυεθνικής δύναμης (βρετανική κυβέρνηση, Notes from Poland).

Οι ασκήσεις εντάσσονται στην Πολυεθνική Δύναμη για την Ουκρανία, την προσωρινή στρατιωτική διάταξη που η σύνοδος του Παρισιού χαρακτήρισε «έτοιμη να επιχειρήσει». Δεν πρόκειται για επιχείρηση του ΝΑΤΟ ούτε για αμυντική αποστολή της ΕΕ. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε παρέστη στη συνάντηση του Παρισιού, αλλά ως προσκεκλημένος, όχι ως διοικητής (ΝΑΤΟ).

Ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Κιρ Στάρμερ και ο Φρίντριχ Μερτς συμπροεδρεύουν του συνασπισμού, όμως κάθε κράτος διατηρεί τη δική του συνταγματική διαδικασία έγκρισης για οποιαδήποτε ανάπτυξη δυνάμεων. Το Ελιζέ περιγράφει τη δύναμη ως αμυντική, με αποστολή να παρέχει εγγυήσεις ασφαλείας μετά από μια αξιόπιστη κατάπαυση του πυρός (Ελιζέ). Το TF1 Info μετέδωσε τη γαλλική θέση ότι η δύναμη δεν θα επιτηρεί την κατάπαυση του πυρός, διάκριση που έχει σημασία γιατί καθορίζει ποιος αναλαμβάνει τον κίνδυνο και με ποιους κανόνες (TF1 Info). Δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός ενεργοποίησης, δεν υπάρχει μόνιμη δύναμη και δεν έχουν δημοσιευθεί κοινοί κανόνες εμπλοκής.

Η αιφνίδια διόρθωση του Βερολίνου

Στις 14 Ιουλίου, κυβερνητικοί κύκλοι στη Γερμανία άφηναν να εννοηθεί ότι το Βερολίνο δεν θα συμμετείχε στις φθινοπωρινές ασκήσεις, οι οποίες τότε περιγράφονταν ως περιορισμένη άσκηση σχεδιασμού (MDR). Την επομένη, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Στέφαν Κορνέλιους επιβεβαίωσε τη γερμανική συμμετοχή, ενώ οι λεπτομέρειες παρέμεναν υπό συζήτηση ενόψει του Γαλλογερμανικού Συμβουλίου Ασφάλειας και Άμυνας (n-tv). Ο ίδιος ο Μερτς κράτησε την τοποθέτηση στο πολιτικό επίπεδο: η Γερμανία είναι έτοιμη να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις μελλοντικές εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά η Μπούντεσταγκ, το γερμανικό κοινοβούλιο, θα αποφασίσει το «είδος και το εύρος» της συμμετοχής (γερμανική κυβέρνηση).

Γιατί έγινε η αναστροφή; Το δημόσιο υλικό δεν τεκμηριώνει την αιτία. Η πιο απλή ανάγνωση είναι ότι το Βερολίνο αντιμετώπισε αρχικά την άσκηση ως δευτερεύον επιτελικό γεγονός. Όταν όμως η απουσία από μια πρόβα ασφαλείας σε πολωνικό έδαφος, με γαλλοβρετανική στήριξη, άρχισε να μοιάζει με πολιτική αυτοεξαίρεση από την πιο ορατή ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την Ουκρανία, ο υπολογισμός άλλαξε γρήγορα.

Αυτό που δεν έχει διευκρινίσει το Βερολίνο είναι αν θα στείλει μάχιμες μονάδες, επιτελικούς αξιωματικούς, δυνάμεις υποστήριξης ή προσωπικό συνδέσμων. Με δεδομένο ότι η άσκηση φέρεται να είναι μικρής κλίμακας, οι ρόλοι σχεδιασμού μοιάζουν πιθανότεροι από μια μεγάλη ανάπτυξη στρατευμάτων (Tagesspiegel).

Η Πολωνία ως πεδίο δοκιμής

Ο Ντόναλντ Τουσκ προσέφερε πολωνικό έδαφος, υποδομές υποστήριξης και οικονομική συνδρομή για τις ασκήσεις (NV). Έτσι, η Βαρσοβία μετακινείται από τη θέση του κράτους πρώτης γραμμής που ζητεί διαβεβαιώσεις στη θέση του περιφερειακού οργανωτή ασφάλειας. Η φιλοξενία δυνάμεων από τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Γερμανία σημαίνει επιλογή πεδίου, δοκιμή διαύλων διοίκησης και ανάληψη πολιτικής έκθεσης στην ανατολική πτέρυγα.

Το αποτύπωμα της άσκησης μπορεί να ξεπεράσει την Πολωνία. Ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ δήλωσε ότι η χώρα του θα συνεισφέρει περίπου δέκα επιτελικούς αξιωματικούς και περιέγραψε τη δραστηριότητα ως κανονική εκπαίδευση σε μια νέα πραγματικότητα ασφαλείας, ενώ το Yle συνέδεσε τις ασκήσεις με την Πολωνία, τη Ρουμανία και την Τουρκία (Yle). Οι δέκα επιτελικοί αξιωματικοί είναι μικρός αριθμός. Είναι όμως οι άνθρωποι που κάνουν τη δουλειά σχεδιασμού και ξεχωρίζουν μια πραγματική πρόβα από μια φωτογραφική ευκαιρία. Η φινλανδική συνεισφορά δείχνει χαμηλόφωνα ότι σοβαρά κράτη τοποθετούν προσωπικό στην πραγματική προετοιμασία.

Το πρόβλημα του μωσαϊκού

Δεν συμμετέχουν όλοι. Ο Ρόμπερτ Φίτσο της Σλοβακίας απορρίπτει συνολικά την περαιτέρω στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία (SITA). Αυτή η ανομοιογένεια είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχει εξαρχής το σχήμα του συνασπισμού. Οι επίσημες δομές του ΝΑΤΟ κουβαλούν περιορισμούς κλιμάκωσης. Οι αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ απαιτούν ομοφωνία, άρα κάθε κράτος μπορεί να μπλοκάρει την κίνηση. Όταν και οι δύο δίαυλοι είναι υπερβολικά αργοί ή υπερβολικά περιορισμένοι, τα πρόθυμα κράτη φτιάχνουν παράπλευρους συνασπισμούς, όπου κάποιοι δρουν, κάποιοι στηρίζουν και κάποιοι μένουν εκτός.

Οι φθινοπωρινές ασκήσεις στην Πολωνία είναι η πρώτη συγκεκριμένη δοκιμή για το αν αυτή η μέθοδος μπορεί να παραγάγει κάτι πραγματικό. Η Ευρώπη έχει περάσει από τη γενική συζήτηση περί εγγυήσεων στην ονομασία μιας δύναμης, στον προγραμματισμό ασκήσεων και στην ανάθεση εδάφους. Ο συνασπισμός πέρασε το στάδιο της συνόδου κορυφής. Δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι τα μέλη του μπορούν να διαθέσουν το προσωπικό, τις εγκρίσεις και τους κανόνες διοίκησης που κάνουν μια εγγύηση να σημαίνει κάτι πριν ανοίξει το επόμενο παράθυρο κατάπαυσης του πυρός.