Το Βερολίνο δανείζεται €203 δισ.

Η Γερμανία ετοιμάζεται να δανειστεί πολύ περισσότερα από όσα δείχνει ο βασικός προϋπολογισμός της. Το σχέδιο για το 2027 προβλέπει περίπου 203,7 δισ. ευρώ νέου χρέους, αν συνυπολογιστούν ο κύριος ομοσπονδιακός προϋπολογισμός, το ταμείο υποδομών και κλίματος και το ειδικό ταμείο για την Μπούντεσβερ (Tagesschau, ZEIT). Έως το 2030, η πορεία αυτή οδηγεί σε νέο δανεισμό περίπου 839 δισ. ευρώ (n-tv). Η χώρα που επί μία δεκαετία ζητούσε από τη Νότια Ευρώπη να σφίξει το ζωνάρι δανείζεται πλέον με ρυθμό που το ίδιο το Βερολίνο δύσκολα θα αποδεχόταν πριν από πέντε χρόνια.

Ένας κόφτης χρέους, τρία παράθυρα δανεισμού

Ο γερμανικός συνταγματικός «κόφτης χρέους», δηλαδή ο κανόνας που περιορίζει τα συνηθισμένα ετήσια ελλείμματα του ομοσπονδιακού κράτους, εξακολουθεί να ισχύει. Δεσμεύει ακόμη τον τακτικό προϋπολογισμό. Οι πολιτικά πιεστικές δαπάνες, όμως, μεταφέρονται σε μεγάλο βαθμό εκτός αυτού του πλαισίου.

Ο μηχανισμός περνά μέσα από τα ειδικά ταμεία. Ένα ταμείο υποδομών και κλίματος ύψους 500 δισ. ευρώ δανείζεται στους δικούς του λογαριασμούς, χωριστά από τον βασικό προϋπολογισμό (Euroconstruct). Οι αμυντικές δαπάνες πάνω από το 1 τοις εκατό του ΑΕΠ εξαιρέθηκαν συνταγματικά από τον υπολογισμό του κόφτη χρέους, στο πλαίσιο της δημοσιονομικής μεταρρύθμισης του Μαρτίου 2025 (Tagesschau). Έτσι, ο δανεισμός του 2027 σπάει σε επίπεδα: 118,7 δισ. ευρώ στον κύριο προϋπολογισμό (n-tv), 54,9 δισ. ευρώ μέσω του ταμείου υποδομών και 30 δισ. ευρώ μέσω του ταμείου της Μπούντεσβερ.

Το αποτέλεσμα είναι παράδοξο. Η Γερμανία δανείζεται συνολικά ποσά-ρεκόρ, ενώ τα επιμέρους υπουργεία αντιμετωπίζουν πιέσεις που θυμίζουν πολιτική λιτότητας. Το υπουργείο Οικονομικών χρησιμοποίησε περίπου 10 δισ. ευρώ από αποθεματικά για να κλείσει κενά στο σχέδιο του 2027 (Deutschlandfunk). Για το 2028 αναμένεται ήδη πρόσθετο κενό 30 δισ. ευρώ (ad-hoc-news).

Ποιοι παίρνουν τα χρήματα

Οι άμεσοι κερδισμένοι είναι οι εταιρείες άμυνας και υποδομών. Οι επενδυτικές δαπάνες ανεβαίνουν περίπου στα 117,5 δισ. ευρώ το 2027, ενώ μόνο η άμυνα φθάνει τα 130,1 δισ. ευρώ (Devdiscourse/Reuters). Αυτό σημαίνει περισσότερες παραγγελίες για τις κατασκευές, τη μηχανική και τις στρατιωτικές προμήθειες. Η BNP Paribas εκτιμά ότι η δημοσιονομική στροφή θα μπορούσε να ενισχύσει τη γερμανική ανάπτυξη κατά περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες το 2026, μέσω των δημόσιων επενδύσεων και της ιδιωτικής δαπάνης που αυτές κινητοποιούν (BNP Paribas).

Για τα νοικοκυριά, τα οφέλη είναι πιο αργά και λιγότερο βέβαια. Καλύτεροι σιδηρόδρομοι, ψηφιακά δίκτυα και ενισχυμένη ασφάλεια χρειάζονται χρόνια για να φανούν στην καθημερινότητα. Στο μεταξύ, η πίεση στον βασικό προϋπολογισμό μπορεί να φέρει περικοπές επιδοτήσεων και αλλαγές στις κοινωνικές δαπάνες. Το πιο καθαρό κόστος πέφτει στους μελλοντικούς φορολογουμένους: η απόδοση του δεκαετούς γερμανικού ομολόγου βρίσκεται γύρω στο 2,94% (Trading Economics), μακριά από τα σχεδόν μηδενικά επιτόκια που έκαναν φθηνό το παλαιότερο χρέος. Με το συνολικό ομοσπονδιακό χρέος ήδη στα 1,843 τρισ. ευρώ (BMF), οι υψηλότερες πληρωμές τόκων περιορίζουν σταδιακά τα περιθώρια του προϋπολογισμού τα επόμενα χρόνια.

Το μήνυμα που διαβάζει η Ευρώπη

Κάθε γείτονας αντλεί διαφορετικό συμπέρασμα. Η Γαλλία βλέπει υποκρισία: το Βερολίνο δανείζεται σε μεγάλη κλίμακα σε εθνικό επίπεδο, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες πιέζει για περικοπές περίπου 400 δισ. ευρώ στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ (Upday/Reuters). Η Ιταλία αποκτά πολιτικό επιχείρημα, αφού, αν η Γερμανία δανείζεται βαριά για την άμυνα, η Ρώμη μπορεί να ζητήσει ανάλογη ευελιξία. Το σπρεντ BTP-Bund, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στο κόστος δανεισμού της Ιταλίας και της Γερμανίας, μπορεί βέβαια να μειωθεί απλώς επειδή ανέβηκε η γερμανική απόδοση, όχι επειδή η Ιταλία έγινε ασφαλέστερη (Corriere). Η Πολωνία ανησυχεί για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, καθώς έχει σε εκκρεμότητα συγχρηματοδοτήσεις 212,6 δισ. ζλότι (MFiPR).

Οι αγορές ομολόγων παραμένουν ήρεμες. Η Γερμανία εξακολουθεί να είναι ο δανειολήπτης αναφοράς της ευρωζώνης (FT). Το βασικό ανοιχτό ερώτημα, όμως, είναι αν πρόκειται για νέο χρήμα ή για παλαιές δαπάνες που μεταφέρθηκαν σε νέο λογιστικό δοχείο. Ο νομικός έλεγχος για το ταμείο υποδομών απαιτεί μόνο οι προσαρμοσμένες επενδύσεις του βασικού προϋπολογισμού να φθάνουν στο 10 τοις εκατό των δαπανών, ένας κανόνας που μετρά λογιστική συμμόρφωση και όχι γέφυρες που παραδίδονται (Euroconstruct). Τα υπουργεία μπορούν να συνεχίσουν τις περικοπές, ενώ τα ειδικά ταμεία συνεχίζουν τον δανεισμό. Άρα το κρίσιμο μέγεθος δεν είναι μόνο το ύψος του γερμανικού χρέους. Είναι αν τα χρήματα θα γίνουν πραγματική παραγωγική και αμυντική ικανότητα πριν ανοίξει η επόμενη τρύπα στον προϋπολογισμό.