Το Βερολίνο κόβει το ισπανικό χρέος

Το 2020 η ΕΕ πέρασε μια γραμμή που έως τότε θεωρούνταν πολιτικά απαγορευμένη. Μπροστά στην πανδημία, οι 27 κυβερνήσεις συμφώνησαν να δανειστούν από κοινού σε πραγματική κλίμακα, αντλώντας έως 750 δισ. ευρώ μέσω του NextGenerationEU (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο). Η συμφωνία είχε παρουσιαστεί ρητά ως προσωρινή.

Στις 9 Ιουλίου ο Ισπανός υπουργός Οικονομίας Κάρλος Κουέρπο πρότεινε να γίνει μόνιμη. Στο Eurogroup, δηλαδή στη σύνοδο των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης, παρουσίασε μια «Ευρωπαϊκή Κυρίαρχη Διευκόλυνση»: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εξέδιδε ομόλογα σε επίπεδο ΕΕ, θα συγκέντρωνε έως 850 δισ. ευρώ ετησίως σε εκδόσεις και θα διοχέτευε τα κεφάλαια στα κράτη ως δάνεια (Euronews, Europa Press). Το Eurogroup δεν το δέχθηκε. Ο πρόεδρός του, Κυριάκος Πιερρακάκης, δήλωσε ότι δεν υπάρχει «συναίνεση» για ένα ευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο (El Español).

Τι πουλάει η Ισπανία

Κάθε κυβέρνηση της ΕΕ δανείζεται εκδίδοντας δικά της ομόλογα. Η Γερμανία πληρώνει το χαμηλότερο επιτόκιο, επειδή οι επενδυτές τη θεωρούν τον ασφαλέστερο δανειολήπτη· η Ιταλία, η Ισπανία και η Γαλλία πληρώνουν περισσότερο. Η διαφορά ανάμεσα στο γερμανικό κόστος δανεισμού και, για παράδειγμα, στο ιταλικό είναι το σπρεντ: το ασφάλιστρο κινδύνου που ζητούν οι αγορές για να δανείσουν σε ένα κράτος με χαμηλότερη πιστοληπτική αξιοπιστία.

Η Μαδρίτη υποστηρίζει ότι 27 χωριστές, σχετικά μικρές αγορές κρατικών ομολόγων λειτουργούν αναποτελεσματικά. Μια ενιαία, μεγάλη αγορά ομολόγων της ΕΕ θα προσέλκυε περισσότερους αγοραστές, θα συμπίεζε τα επιτόκια και θα δημιουργούσε αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν «ασφαλές περιουσιακό στοιχείο»: ένα ομόλογο τόσο αξιόπιστο και τόσο εμπορεύσιμο ώστε να γίνει το χρηματοοικονομικό σημείο αναφοράς της ευρωζώνης, όπως είναι τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα για το δολάριο.

Ο Κουέρπο έδωσε και αριθμούς. Υποστηρίζει ότι η πρόταση θα εξοικονομούσε αρχικά περίπου 5 δισ. ευρώ ετησίως, ποσό που θα ξεπερνούσε τα 25 δισ. ευρώ όταν το κοινό χρέος θα έφθανε περίπου τα 5 τρισ. ευρώ σε ανεξόφλητο υπόλοιπο (Infobae). Η Ισπανία επιμένει ότι το συνολικό χρέος δεν θα αυξανόταν. Τα κράτη θα δανείζονταν απλώς μέσω της ΕΕ αντί να βγαίνουν μόνα τους στις αγορές.

Βερολίνο, Χάγη, Ελσίνκι

Η απόρριψη ήρθε γρήγορα. Ο Ολλανδός υπουργός Οικονομικών Εέλκο Χάινεν είπε ότι οι προτάσεις για ευρωομόλογα επανέρχονται περιοδικά και ότι η απάντηση παραμένει αρνητική. Η Φινλανδή υπουργός Οικονομικών Ρίικα Πούρα χαρακτήρισε το κοινό χρέος της ΕΕ «ούτε λύση ούτε επιλογή» (El Español).

Η γερμανική ένσταση είναι συνταγματική. Όταν το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο ενέκρινε το 2021 τον κοινό δανεισμό της πανδημίας, υπογράμμισε τα όρια που έκαναν τη ρύθμιση αποδεκτή: προσωρινός δανεισμός, ανώτατο όριο ευθύνης, καμία μόνιμη ένωση χρέους (Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο). Το ισπανικό σχέδιο περνά αυτή τη γραμμή.

Η ολλανδική ένσταση αφορά τα κίνητρα: ο μόνιμος δανεισμός της ΕΕ ενσωματώνει στην εξίσωση την πιστοληπτική ισχύ άλλων κυβερνήσεων, ακόμη και αν η συμμετοχή είναι εθελοντική (Sustainable Finance Lab). Η Φινλανδία προσθέτει μια ενδιαφέρουσα εξαίρεση. Το Ελσίνκι συνυπέγραψε δήλωση για την ανάπτυξη εργαλείων χρηματοδότησης της άμυνας, δείχνοντας ότι ο κοινός δανεισμός για την ασφάλεια μπορεί να είναι αποδεκτός εκεί όπου η γενική δημοσιονομική αμοιβαιοποίηση δεν είναι (Φινλανδική κυβέρνηση).

Ποιος κερδίζει, ποιος πληρώνει

Οι αριθμοί δείχνουν ποιοι ωφελούνται. Η απόδοση του ιταλικού δεκαετούς ομολόγου κινείται περίπου στο 3,84%, ενώ του γερμανικού περίπου στο 3,06%, δηλαδή το σπρεντ είναι κοντά στις 79 μονάδες βάσης, όπου μία μονάδα βάσης αντιστοιχεί σε ένα εκατοστό της ποσοστιαίας μονάδας (Teleborsa). Η Ισπανία πληρώνει περίπου 44 μονάδες βάσης πάνω από τη Γερμανία. Κάθε τμήμα αυτής της διαφοράς που μεταφέρεται σε μια φθηνότερη ευρωπαϊκή καμπύλη δανεισμού σημαίνει πραγματική εξοικονόμηση για τις πρωτεύουσες του Νότου.

Οι χώρες του Βορρά δεν έχουν το ίδιο άμεσο όφελος στο κόστος δανεισμού. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το ισπανικό σχέδιο θα τις αποζημίωνε ώστε να πληρώνουν μόνο το δικό τους επιτόκιο αγοράς, όμως η αποζημίωση δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο να πληρώσουν άλλοι αν ένας δανειολήπτης αθετήσει τις υποχρεώσεις του. Αν ένα συμμετέχον κράτος οδηγούνταν σε στάση πληρωμών, οι ζημίες θα έφθαναν τελικά στα υπόλοιπα μέλη μέσω του προϋπολογισμού της ΕΕ, δηλαδή με πίεση για υψηλότερες μελλοντικές εθνικές εισφορές ή για περικοπές δαπανών (Quotidiano.net).

Ο κίνδυνος αυτός εμφανίζεται σε δύσκολη στιγμή. Η ΕΕ διαπραγματεύεται το δημοσιονομικό πλαίσιο της περιόδου 2028-2034 και μόνο η αποπληρωμή του δανεισμού της πανδημίας αναμένεται να απορροφήσει περίπου 168 δισ. ευρώ μέσα στην περίοδο (Brussels Signal). Οι καθαροί πληρωτές βλέπουν την ισπανική πρόταση ως ακόμη μία απαίτηση πάνω σε μελλοντικά έσοδα που δεν έχουν συμφωνήσει να διαθέσουν.

Το συστατικό που αρνείται να δώσει το Βερολίνο

Η Ευρώπη ήδη δανείζεται συλλογικά σε έκτακτες περιστάσεις. Το πρόγραμμα της πανδημίας άντλησε 750 δισ. ευρώ· το εργαλείο SAFE, που εγκρίθηκε για την άμυνα, προβλέπει 150 δισ. ευρώ σε δάνεια (Συμβούλιο της ΕΕ). Κάθε φορά η ετικέτα ήταν «έκτακτο». Η Ισπανία ρωτά, στην πράξη, αν η εξαίρεση έχει γίνει κανόνας.

Το σχέδιο είναι εθελοντικό, αλλά η οικονομική του λογική δεν είναι. Ένα κοινό ομόλογο που θα στηριζόταν μόνο σε κράτη με υψηλότερο χρέος δεν θα τιμολογούνταν όπως ένα γερμανικό Bund, και οι υποσχόμενες εξοικονομήσεις θα συρρικνώνονταν. Ο Κουέρπο αναγνώρισε ότι, για να λειτουργήσει η διευκόλυνση, χρειάζεται τουλάχιστον πέντε μεγάλους εκδότες, ώστε να δημιουργείται ετήσια έκδοση περίπου 540-550 δισ. ευρώ (Euronews). Η πιστοληπτική αξιολόγηση της Γερμανίας είναι το στοιχείο που κάνει το ομόλογο φθηνό. Και είναι ακριβώς το στοιχείο που το Βερολίνο αρνείται να διαθέσει.