Το γερμανικό χρέος κλείνει τρύπες

Η γερμανική κυβέρνηση ενέκρινε νέο δανεισμό 838 δισ. ευρώ για την περίοδο 2027-2030, με τα ποσά να κατανέμονται τυπικά ανάμεσα στην άμυνα, τις υποδομές και το κλίμα (BMF, DW). Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτό το χρέος θα χρηματοδοτήσει νέους σιδηροδρόμους, δίκτυα και αμυντική παραγωγική ικανότητα ή αν απλώς επιτρέπει στο Βερολίνο να μεταφέρει παλαιές δαπάνες έξω από τον ορατό προϋπολογισμό. Τα πρώτα στοιχεία γέρνουν άβολα προς τη δεύτερη εκδοχή.

Τα περισσότερα χρήματα δεν είναι νέα

Η έννοια που έχει σημασία εδώ είναι η προσθετικότητα: αν κάθε δανεισμένο ευρώ πληρώνει ένα έργο που διαφορετικά δεν θα γινόταν ή αν αντικαθιστά χρήματα τα οποία η κυβέρνηση θα δαπανούσε ούτως ή άλλως από τα τακτικά της έσοδα.

Το Ινστιτούτο ifo το εξέτασε με βάση τα στοιχεία του 2025, του πρώτου έτους κατά το οποίο λειτούργησε το ειδικό ταμείο υποδομών της Γερμανίας. Το Βερολίνο δανείστηκε 24,3 δισ. ευρώ μέσω του ταμείου. Οι πραγματικές ομοσπονδιακές επενδύσεις αυξήθηκαν μόλις κατά 1,3 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2024. Το συμπέρασμα του ifo ήταν ότι το 95% του νέου χρέους δεν μετατράπηκε σε πρόσθετη επένδυση. Το Ινστιτούτο IW της Κολωνίας υπολόγισε μετατόπιση δαπανών 86%. Και στις δύο αναγνώσεις, το μεγαλύτερο μέρος του δανεισμού που παρουσιάστηκε ως «υποδομές» κάλυψε κενά του κανονικού προϋπολογισμού.

Ο οικονομολόγος του υπουργείου Οικονομικών Άρμιν Στάινμπαχ αντέτεινε ότι οι δαπάνες ήταν πράγματι πρόσθετες, επειδή δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί σε αυστηρότερο δημοσιονομικό περιβάλλον. Αυτή η άμυνα δεν μπορεί να επαληθευθεί από τους λογαριασμούς. Εκείνο που δείχνουν οι λογαριασμοί είναι ότι ο δανεισμός αυξήθηκε πολύ ταχύτερα από τις καταγεγραμμένες επενδύσεις.

Πώς το φρένο χρέους μένει άθικτο στα χαρτιά

Το γερμανικό φρένο χρέους, δηλαδή ο συνταγματικός κανόνας που περιορίζει τον διαρθρωτικό δανεισμό της κυβέρνησης στο 0,35% του ΑΕΠ, εξακολουθεί να υπάρχει. Το Βερολίνο όμως διοχετεύει το μεγαλύτερο μέρος των νέων δαπανών γύρω από αυτόν τον κανόνα, με δύο μηχανισμούς.

Ο πρώτος είναι ότι οι δαπάνες άμυνας και ασφάλειας πάνω από ένα συγκεκριμένο όριο εξαιρούνται πλήρως από το πλαφόν. Το 2027, η εξαίρεση καλύπτει 85,4 δισ. ευρώ από τα 118,7 δισ. ευρώ νέου χρέους του βασικού προϋπολογισμού. Το φρένο ισχύει για όλα, εκτός από τον στρατό.

Ο δεύτερος μηχανισμός είναι τα ειδικά ταμεία, τα λεγόμενα Sondervermögen: εξωπροϋπολογιστικοί κουμπαράδες με δική τους δυνατότητα δανεισμού, των οποίων το χρέος δεν εμφανίζεται στους ετήσιους προϋπολογισμούς των υπουργείων, αλλά καταλήγει κανονικά στον δημόσιο ισολογισμό. Συνολικά, η Γερμανία θα δανειστεί πάνω από 200 δισ. ευρώ μόνο το 2027 (BMF, Reuters μέσω Marketscreener). Την ίδια στιγμή, κάθε υπουργείο εκτός της άμυνας υφίσταται περικοπή δαπανών 1%. Ο προϋπολογισμός των μεταφορών μειώνεται από 27,9 δισ. σε 26,4 δισ. ευρώ (vergabeblog.de).

Η αντίφαση των ευρωομολόγων

Η Γερμανία μπορεί να κινηθεί έτσι επειδή το χρέος της βρίσκεται γύρω στο 62,5% του ΑΕΠ (Eurostat). Η Ιταλία, με χρέος 135,3% του ΑΕΠ και υπό διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή την ευρωπαϊκή διαδικασία επιτήρησης για κυβερνήσεις που υπερβαίνουν τους κανόνες ελλείμματος ή χρέους, δεν έχει αντίστοιχο περιθώριο.

Αυτή η ασυμμετρία κάνει τη γερμανική στάση απέναντι στον κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό να φαίνεται όλο και πιο ιδιοτελής: το Βερολίνο δανείζεται σε εθνικό επίπεδο σε κλίμακα χωρίς προηγούμενο, ενώ εξακολουθεί να μπλοκάρει τα ευρωομόλογα, τα οποία θα έδιναν και σε άλλα κράτη-μέλη παρόμοιο δημοσιονομικό χώρο. Η Ιταλία και η Ισπανία πιέζουν πλέον από κοινού για κοινό ευρωπαϊκό χρέος.

Το πραγματικό όριο είναι η υλοποίηση

Οι Γερμανοί φορολογούμενοι κληρονομούν υψηλότερο κόστος τόκων: οι προγραμματισμένες δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους αυξάνονται από 33,6 δισ. ευρώ το 2026 σε 82,1 δισ. ευρώ έως το 2030 (Surplus Magazin). Η Scope Ratings εκτιμά ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε να προσθέσει 0,3-0,4 ποσοστιαίες μονάδες στην ετήσια ανάπτυξη, υπό την προϋπόθεση ότι τα έργα θα κατασκευαστούν πράγματι. Το Bruegel προειδοποιεί ότι οι μεγαλύτεροι αμυντικοί προϋπολογισμοί, χωρίς συντονισμένες προμήθειες, δεν δημιουργούν αποδοτικές γραμμές παραγωγής.

Ο πιο αυστηρός περιορισμός δεν είναι το χρήμα. Το 36% του προϋπολογισμού εκσυγχρονισμού για το 2025 έμεινε αδιάθετο, επειδή η ικανότητα σχεδιασμού και η ταχύτητα των προμηθειών δεν ακολούθησαν. Η δοκιμασία για τα 838 δισ. ευρώ θα είναι αν παραδοθούν σιδηρόδρομοι, λειτουργικά δίκτυα και πραγματικά αξιοποιήσιμη στρατιωτική ισχύς. Η αριθμητική του προϋπολογισμού από μόνη της δεν εγγυάται τίποτε από αυτά.