Φέρφορντ: κατηγορία της Βρετανίας χωρίς κοινή δράση

Στις 12 Οκτωβρίου, η βρετανική κυβέρνηση δήλωσε ότι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, η ισχυρότερη στρατιωτική και υπηρεσία ασφαλείας της χώρας, «σχεδόν βέβαια» κατηύθυνε ύποπτη δραστηριότητα κοντά στη βάση της βρετανικής Πολεμικής Αεροπορίας στο Φέρφορντ, όπου φιλοξενούνται αμερικανικά βομβαρδιστικά στη σύγκρουση με το Ιράν (βρετανική κυβέρνηση). Τα δημόσια στοιχεία παραμένουν περιορισμένα: η αστυνομία δεν βρήκε εκρηκτικούς μηχανισμούς και επτά άνδρες έχουν συλληφθεί, χωρίς να έχει απαγγελθεί κατηγορία σε κανέναν (Αντιτρομοκρατική Αστυνομία, Reuters). Είκοσι εννέα υπουργοί Εξωτερικών αναγνώρισαν τον βρετανικό καταλογισμό ευθύνης, αλλά η κοινή δήλωσή τους δεν προβλέπει συντονισμένη δράση. Η πρόσβαση σε βάσεις εξακολουθεί να αποφασίζεται από κάθε κυβέρνηση χωριστά (κοινή δήλωση).

Τι έχει δείξει έως τώρα η αστυνομία

Το περιστατικό άρχισε γύρω στις 00:45 της 27ης Σεπτεμβρίου, όταν η Αστυνομία του Γκλόστερσαϊρ έλαβε αναφορά για τρία ύποπτα οχήματα που κατευθύνονταν προς τη βάση (Αστυνομία του Γκλόστερσαϊρ). Ένοπλοι αστυνομικοί σταμάτησαν τα οχήματα κοντά στο χωριό Γουέλφορντ, συνέλαβαν πέντε άνδρες και βρήκαν μέσα τους βενζίνη, όχι βόμβες (Αντιτρομοκρατική Αστυνομία).

Η αστυνομία δεν έχει επιβεβαιώσει δημόσια ότι στόχος ήταν το Φέρφορντ (Αστυνομία του Γκλόστερσαϊρ). Οι πέντε άνδρες αφέθηκαν ελεύθεροι με εγγύηση. Αργότερα, η αστυνομία συνέλαβε στο Λονδίνο άλλους δύο άνδρες, οι οποίοι επίσης αφέθηκαν ελεύθεροι με εγγύηση (Αντιτρομοκρατική Αστυνομία).

Οι συλλήψεις και ο καταλογισμός ευθύνης κινούνται σε διαφορετικά επίπεδα. Οι υπουργοί μπορούν να δημοσιοποιήσουν μια εκτίμηση των υπηρεσιών πληροφοριών για το ποιος κατηύθυνε μια επιχείρηση. Η αστυνομία ερευνά τι συνέβη επί τόπου, ενώ οι εισαγγελείς κρίνουν αν τα στοιχεία αρκούν για να απαγγελθεί κατηγορία. Μια δίκη μπορεί να μην εξετάσει ποτέ ποιος έδωσε τις εντολές, καθώς η εκτίμηση των υπηρεσιών πληροφοριών δεν προϋποθέτει καταδίκη για να διατηρηθεί.

Τι υποστηρίζει το Λονδίνο

Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Άντι Μπέρναμ διατύπωσε τον ισχυρισμό της με δύο διαφορετικούς βαθμούς βεβαιότητας: χαρακτήρισε «πολύ πιθανό» τον συντονισμό από το Ιράν και «σχεδόν βέβαιη» την καθοδήγηση από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (βρετανική κυβέρνηση). Ο πρεσβευτής του Ιράν είχε ήδη αρνηθεί οποιαδήποτε εμπλοκή, στις 28 Σεπτεμβρίου, και είχε ζητήσει από τη Βρετανία να παρουσιάσει τα στοιχεία της (Reuters).

Η υπουργός Εσωτερικών Σαμπάνα Μαχμούντ δήλωσε ότι τη δραστηριότητα συντόνισε ένα γνωστό πρόσωπο που βρίσκεται στο Ιράν, χωρίς να το κατονομάσει (βρετανική κυβέρνηση). Κανένας υπουργός δεν έχει δημοσιοποιήσει τις πληροφορίες στις οποίες βασίζεται η εκτίμηση.

Το Λονδίνο ανακοίνωσε κυρώσεις σε βάρος δύο Ιρανών μαζί με τον καταλογισμό ευθύνης (βρετανική κυβέρνηση). Ωστόσο, οι δημοσιευμένες αιτιολογίες αφορούν ευρύτερες καταγγελίες για κατασκοπεία και σχεδιασμό επιθέσεων και δεν αναφέρουν το Φέρφορντ (κατάλογος κυρώσεων της Βρετανίας).

Τι υπέγραψαν οι σύμμαχοι και τι κράτησαν για τον εαυτό τους

Οι εταίροι της Βρετανίας επέλεξαν προσεκτικά τις λέξεις τους. Είκοσι εννέα υπουργοί Εξωτερικών δήλωσαν ότι «αναγνωρίζουν τον καταλογισμό ευθύνης από το Ηνωμένο Βασίλειο», διατύπωση που παρουσιάζει το συμπέρασμα για το Σώμα των Φρουρών ως βρετανική εκτίμηση (κοινή δήλωση). Το κείμενο δεν δημιουργεί κοινό κατάλογο κυρώσεων, διαδικασία ανταλλαγής πληροφοριών ή αυτόματη αντίδραση σε μελλοντικό περιστατικό.

Ούτε το ΝΑΤΟ ούτε η ΕΕ υιοθέτησαν τη δήλωση, άρα αυτή δεν έχει συλλογική ισχύ στο πλαίσιο κανενός από τους δύο οργανισμούς. Οι κυρώσεις της ΕΕ, για παράδειγμα, απαιτούν ομοφωνία, δηλαδή κάθε κράτος-μέλος μπορεί να τις εμποδίσει. Η δήλωση δεν κινεί αυτή τη διαδικασία.

Η δήλωση αποδέχεται τον βρετανικό καταλογισμό ως βρετανική εκτίμηση. Δεν διατυπώνει ανεξάρτητο συμπέρασμα των συμμάχων ούτε συμφωνημένη απάντηση. Τα δημόσια στοιχεία, ωστόσο, δεν αποκαλύπτουν ποιες πληροφορίες μπορεί να είδαν κατ’ ιδίαν οι εταίροι.

Η υπογραφή δεν αλλάζει ούτε το καθεστώς πρόσβασης στις βάσεις, που παραμένει στην αρμοδιότητα των εθνικών κυβερνήσεων. Η Ισπανία υπέγραψε, παρότι τον Μάρτιο είχε αρνηθεί στις ΗΠΑ τη χρήση των βάσεών της στη Ρότα και το Μορόν για την επιχείρηση κατά του Ιράν, όπως δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ στο Κοινοβούλιο (Λα Μονκλόα). Η άρνηση εκείνη προηγήθηκε του περιστατικού στο Φέρφορντ και δεν δείχνει πώς αξιολογεί η Μαδρίτη την υπόθεση. Δείχνει ποιος αποφασίζει ποια αεροσκάφη απογειώνονται από ισπανικό έδαφος.

Όποια κατηγορία απαγγείλουν οι Βρετανοί εισαγγελείς θα αφορά τις πράξεις των συλληφθέντων κοντά στο Φέρφορντ και μπορεί να μην εξετάσει ποτέ ποιος τους κατηύθυνε. Το ερώτημα αυτό εξαρτάται από πληροφορίες που το Λονδίνο δεν έχει δημοσιοποιήσει. Οι κυβερνήσεις που αναγνώρισαν το συμπέρασμά του δεν δεσμεύτηκαν σε κοινή απάντηση· αν επαναληφθεί περιστατικό κοντά σε ευρωπαϊκή βάση, την αντίδραση θα αποφασίσει μόνη της η χώρα που τη φιλοξενεί.