Οι εκκρεμότητες της Ισπανίας στη διαφθορά

Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ παρουσιάζει συχνά τον εαυτό της ως υπερασπιστή των δημοκρατικών κανόνων. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το κράτος δικαίου το 2026, που δημοσιεύθηκε στις 17 Ιουλίου, δίνει μια πιο συγκρατημένη εικόνα: «περιορισμένη πρόοδος» στην αντιμετώπιση της διαφθοράς, απουσία κανόνων για το λόμπινγκ και ανολοκλήρωτη δικαστική μεταρρύθμιση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ara). Η ετήσια έκθεση δεν έχει δεσμευτική ισχύ και δεν οδηγεί από μόνη της σε κυρώσεις (ερωτήσεις και απαντήσεις της Επιτροπής). Παράγει όμως κάτι πολιτικά χρήσιμο για τους επικριτές της Μαδρίτης, εντός και εκτός Ισπανίας: ένα επίσημο ευρωπαϊκό αρχείο αδυναμιών, με τη σφραγίδα των Βρυξελλών.

Τι διαπίστωσε η Επιτροπή

Η έκθεση για το κράτος δικαίου είναι ο ετήσιος έλεγχος της Επιτροπής για τα δικαστικά συστήματα, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και τις θεσμικές εγγυήσεις σε κάθε χώρα της ΕΕ. Το κεφάλαιο για την Ισπανία διαβάζεται ως κατάλογος εκκρεμών επισκευών.

Στο πεδίο της διαφθοράς, το βασικό πρόβλημα είναι η ταχύτητα. Μεγάλες υποθέσεις καθυστερούν λόγω συμφόρησης γύρω από τις οικονομικές πραγματογνωμοσύνες και λόγω αδύναμης διαχείρισης των φακέλων (Infobae, La Voz de Galicia). Η Ισπανία εξακολουθεί να μην έχει υποχρεωτικό δημόσιο μητρώο λόμπινγκ ούτε ανεξάρτητη αρχή ακεραιότητας με πραγματικές εξουσίες, παρότι υπάρχει σχέδιο νόμου σε εξέλιξη (20 Minutos).

Η κριτική για τη Δικαιοσύνη είναι βαρύτερη. Η Επιτροπή επανέλαβε ότι η Ισπανία πρέπει να αλλάξει τον τρόπο επιλογής των μελών του Γενικού Συμβουλίου της Δικαστικής Εξουσίας — του οργάνου που διοικεί τη Δικαιοσύνη και εισηγείται ή αποφασίζει κρίσιμες προαγωγές ανώτερων δικαστών. Το σημερινό σύστημα επιτρέπει στα κοινοβουλευτικά κόμματα να έχουν καθοριστική επιρροή στη σύνθεση του Συμβουλίου, το οποίο με τη σειρά του επηρεάζει ποιοι δικαστές ανεβαίνουν στην ιεραρχία (Ara). Οι Βρυξέλλες ζήτησαν επίσης από τη Μαδρίτη να αποσυνδέσει τη θητεία του γενικού εισαγγελέα από τον πολιτικό κύκλο της κυβέρνησης. Όταν η παραμονή του επικεφαλής της εισαγγελίας συνδέεται με το ποιος βρίσκεται στην εξουσία, δημιουργείται τουλάχιστον η εντύπωση ότι οι διώξεις μπορεί να υπηρετούν πολιτικές σκοπιμότητες (El Español).

Η πιο αιχμηρή διατύπωση αφορούσε τον πολιτικό λόγο. Η Επιτροπή αναγνώρισε ότι η κριτική στις δικαστικές αποφάσεις ανήκει στη δημοκρατική συζήτηση, αλλά προειδοποίησε ότι κυβερνητικά και κοινοβουλευτικά στελέχη οφείλουν να αποφεύγουν δηλώσεις που υπονομεύουν την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.

Ποιος ωφελείται από τη διατύπωση

Στο εσωτερικό της Ισπανίας, το μεγαλύτερο όφελος το αποκομίζει η αντιπολίτευση. Η φράση «περιορισμένη πρόοδος» είναι ένα απόσπασμα των Βρυξελλών που οι επικριτές του Σάντσεθ μπορούν να χρησιμοποιήσουν χωρίς να χρειαστεί να χτίσουν εξαρχής το επιχείρημα (El Mundo). Οι οργανώσεις διαφάνειας αποκτούν επίσης ένα σημείο αναφοράς, ώστε τα αιτήματά τους να μην απορρίπτονται εύκολα ως κομματική κριτική. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, μπορεί να απορροφήσει το πλήγμα παρουσιάζοντας την έκθεση ως τυπική διαδικασία παρακολούθησης και δείχνοντας προς τις μεταρρυθμίσεις που έχει ήδη εξαγγείλει.

Εκτός Ισπανίας, η Ουγγαρία έσπευσε να αξιοποιήσει την έκθεση ως πολιτικό υλικό. Πριν από τη δημοσίευσή της, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Ουγγαρίας Γιάνος Μπόκα υποστήριξε ότι το κείμενο θα δείξει αν η Επιτροπή αξιολογεί τις χώρες με τα ίδια μέτρα και σταθμά (Origo, HVG). Φιλοκυβερνητικά ουγγρικά μέσα παρουσίασαν στη συνέχεια την κριτική προς την Ισπανία ως απόδειξη διπλών προτύπων. Ανεξάρτητα ουγγρικά μέσα αντέτειναν ότι η σύγκριση είναι παραπλανητική: η Ισπανία επισημαίνεται για κενά στο λόμπινγκ και αργούς ρυθμούς στη Δικαιοσύνη, ενώ ο ουγγρικός φάκελος αφορά συστημική διαφθορά και αποδυνάμωση των ελέγχων στην εκτελεστική εξουσία. Παρόμοιους ισχυρισμούς περί επιλεκτικότητας διατύπωσε και η κυβέρνηση της Σλοβακίας, αν και η σλοβακική κάλυψη επικεντρώθηκε κυρίως στις ελλείψεις της ίδιας της Μπρατισλάβας (Aktuality).

Φάκελος τεκμηρίωσης, όχι εργαλείο επιβολής

Η Επιτροπή παρουσιάζει αυτόν τον κύκλο εκθέσεων ως προληπτική παρακολούθηση. Οι συστάσεις δεν είναι δεσμευτικές. Στο ισπανικό κεφάλαιο δεν συνδέθηκε πάγωμα χρηματοδότησης, προσφυγή στο Δικαστήριο της ΕΕ ή νομική προθεσμία. Η ίδια η πορεία των εκθέσεων δείχνει το όριο του εργαλείου: σύμφωνα με το EU Perspectives, μόλις το 47% των συστάσεων του 2025 είχε εφαρμοστεί πλήρως ή μερικώς μέσα σε έναν χρόνο.

Η έκθεση αποκτά πραγματικό βάρος μόνο όταν συνδέεται με μηχανισμούς που έχουν συνέπειες: μια δικαστική υπόθεση στην οποία η Επιτροπή προσφεύγει κατά κράτους-μέλους για παραβίαση του δικαίου της ΕΕ ή ένα πάγωμα κονδυλίων μέχρι να ολοκληρωθούν συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις (Επιτροπή). Κανένα από τα δύο δεν έχει ενεργοποιηθεί για την Ισπανία.

Αυτό που παρήγαγε η Επιτροπή είναι ένας φάκελος τεκμηρίωσης. Καταγράφει καθυστερήσεις σε υποθέσεις διαφθοράς, απουσία κανόνων για το λόμπινγκ, εκκρεμείς δικαστικές μεταρρυθμίσεις και πολιτικές επιθέσεις κατά των δικαστηρίων. Αν ο φάκελος αυτός θα ωθήσει την Ισπανία σε μεταρρυθμίσεις ή θα μείνει ένας τίτλος που η Μαδρίτη θα περιμένει να ξεθωριάσει, εξαρτάται από την κυβέρνηση, το Κοινοβούλιο και τη Δικαιοσύνη της χώρας. Μέχρι στιγμής, η απάντησή τους δεν επαρκεί.