Οι Βρυξέλλες πιέζουν το Πεκίνο

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητεί από την Κίνα «απτά αποτελέσματα» στη μείωση ενός εμπορικού ελλείμματος που, σύμφωνα με ισπανικά δημοσιεύματα, φθάνει περίπου τα 360 δισ. ευρώ τον χρόνο (eldiario.es, La Vanguardia). Γερμανικά μέσα το μεταφράζουν σε περίπου 1 δισ. ευρώ την ημέρα που κατευθύνεται προς την Κίνα (Euronews). Ο αριθμός είναι εύληπτος, αλλά χρειάζεται προσοχή: το εμπορικό έλλειμμα αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα σε όσα αγοράζει η Ευρώπη από την Κίνα και όσα πουλά πίσω, όχι χρήμα που απλώς εξαφανίζεται από την ευρωπαϊκή οικονομία. Η πολιτική πίεση, όμως, είναι υπαρκτή. Το δύσκολο ερώτημα είναι αν τα νομικά εργαλεία των Βρυξελλών, σχεδιασμένα για να εξετάζουν ένα προϊόν κάθε φορά, μπορούν να αντιμετωπίσουν μια κινεζική βιομηχανική στρατηγική που λειτουργεί σε ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού.

Νομική άμυνα ανά προϊόν απέναντι σε ανταγωνισμό αλυσίδων

Η προθεσμία που έθεσε ο επίτροπος Εμπορίου Μάρος Σέφτσοβιτς ακούγεται αυστηρή, αλλά η εμπορική άμυνα της ΕΕ δεν λειτουργεί ως διακόπτης έκτακτης ανάγκης. Για να επιβάλει δασμούς αντιντάμπινγκ, δηλαδή φόρους σε προϊόντα που πωλούνται στην ευρωπαϊκή αγορά κάτω από την τιμή τους στην εγχώρια αγορά του εξαγωγέα, η Επιτροπή πρέπει να αποδείξει ότι υπάρχει ντάμπινγκ, ότι ζημιώνονται ευρωπαίοι παραγωγοί και ότι υπάρχει άμεση αιτιώδης σχέση ανάμεσα στα δύο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Κανονισμός ΕΕ 2016/1036). Οι υποθέσεις κατά επιδοτήσεων ακολουθούν αντίστοιχη διαδρομή: η Επιτροπή πρέπει να εντοπίσει συγκεκριμένη κρατική ενίσχυση και να τεκμηριώσει τη ζημία που προκαλεί (Συμφωνία ΠΟΕ για τις Επιδοτήσεις και τα Αντισταθμιστικά Μέτρα). Κάθε έρευνα διαρκεί συνήθως περίπου δεκατέσσερις μήνες. Η «κινεζική υπερπαραγωγική ικανότητα» είναι οικονομική διαπίστωση, όχι αυτοτελές νομικό πόρισμα.

Ο μηχανισμός ήδη κινείται σε πραγματικές υποθέσεις. Οι κινέζοι κατασκευαστές ελαστικών αύξησαν το μερίδιό τους στην ευρωπαϊκή αγορά από περίπου 18% το 2021 σε πάνω από 30% το 2025, ενώ οι προτεινόμενοι δασμοί μπορεί να φθάσουν έως και το 45,3% για ορισμένους παραγωγούς (Le Figaro). Οι δασμοί στα ηλεκτρικά οχήματα δημιούργησαν προηγούμενο. Κάθε υπόθεση, όμως, προστατεύει ένα τμήμα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, ενώ ανεβάζει το κόστος για εισαγωγείς, μεταποιητικές επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν τα προϊόντα ως εισροές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, καταναλωτές.

Τέσσερις πρωτεύουσες, τέσσερις υπολογισμοί κινδύνου

Η σύγκρουση δεν είναι μια ενιαία αντιπαράθεση «Ευρώπης εναντίον Κίνας». Κάθε κυβέρνηση βλέπει διαφορετικό λογαριασμό.

Η Γερμανία κινείται προς σκληρότερη ευρωπαϊκή γραμμή, αλλά με έντονη ανησυχία για τις παρενέργειες. Πάνω από 100.000 περικοπές θέσεων εργασίας έχουν ανακοινωθεί στον κλάδο αυτοκινήτου, σύμφωνα με το Euronews, αν και έρευνα με έδρα το Κίελο δείχνει ότι μόνο περίπου το ένα τρίτο των απωλειών της Γερμανίας στις διεθνείς αγορές συνδέεται με τον κινεζικό ανταγωνισμό, ενώ τα υπόλοιπα αποδίδονται στο υψηλό ενεργειακό κόστος και σε εσωτερικές αδυναμίες (FAZ). Το μερίδιο της Κίνας στις γερμανικές εισαγωγές γαλλίου, ενός μετάλλου αναγκαίου για τα τσιπ και τις φωτοδιόδους LED, αυξήθηκε από 28,9% το 2023 σε 47,4% το 2025 (Merkur). Αν το Πεκίνο περιορίσει τις εξαγωγές γαλλίου, οι γερμανικές επιχειρήσεις μικροηλεκτρονικής και ηλεκτρονικών θα το αισθανθούν γρήγορα. Το Βερολίνο θέλει στοχευμένα εργαλεία και διαφοροποίηση προμηθειών, όχι έναν ανοδικό σπειροειδή κύκλο δασμών (Spiegel).

Η Γαλλία, από τις πιο αυστηρές φωνές της ΕΕ στο κινεζικό εμπόριο, έχει επισημάνει ότι τα κινεζικά plug-in υβριδικά μένουν σήμερα εκτός των ειδικών δασμών για τα ηλεκτρικά οχήματα, αφήνοντας κενό που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μέσω ανακατεύθυνσης πωλήσεων (Le Figaro). Η Ισπανία στηρίζει την αυστηρότερη παρακολούθηση, αλλά φοβάται κινεζικά αντίμετρα σε εξαγωγές χοιρινού, κρασιού και αλκοολούχων ποτών (Vinetur). Η Ολλανδία έχει αυστηροποιήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές εξοπλισμού παραγωγής τσιπ προς την Κίνα, ενώ ταυτόχρονα πιέζει την Ουάσιγκτον να μην προχωρήσει σε νέους περιορισμούς που θα έπλητταν την ASML, τη μεγαλύτερη τεχνολογική της εταιρεία (Reuters). Οι κυβερνήσεις που πιέζουν περισσότερο για δασμούς δεν είναι πάντοτε εκείνες που θα απορροφήσουν πρώτες το κόστος των αντιποίνων. Αυτό το χάσμα περιορίζει το εύρος της συλλογικής ευρωπαϊκής απάντησης.

Το τεστ αιτιότητας που δεν μπορούν να παρακάμψουν οι Βρυξέλλες

Οι κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου απαιτούν να μη χρεώνεται η ζημία στις εισαγωγές που αποτελούν αντικείμενο ντάμπινγκ όταν άλλοι παράγοντες την εξηγούν (Συμφωνία ΠΟΕ για το Αντιντάμπινγκ). Αν η γερμανική βιομηχανική αδυναμία οφείλεται εν μέρει στο ενεργειακό κόστος και στην υποεπένδυση, η Επιτροπή δεν μπορεί νομικά να αποδώσει όλη τη ζημία στις κινεζικές τιμές. Η διάκριση ανάμεσα στην ξένη αθέμιτη πρακτική και την εγχώρια αποτυχία θα κρίνει πόσες υποθέσεις μπορούν πράγματι να κερδηθούν.

Έως τον Οκτώβριο, η προθεσμία δίνει στην Επιτροπή διαπραγματευτική πίεση. Μετά, το ερώτημα θα είναι αν οι νομικοί φάκελοι ανά προϊόν μπορούν, αθροιστικά, να απαντήσουν σε πρόβλημα τέτοιας κλίμακας και ποιος θα πληρώσει για κάθε επιλογή: οι εργαζόμενοι που προστατεύονται από νέους δασμούς, τα εργοστάσια που θα απορροφήσουν ακριβότερες εισροές ή οι ισπανοί κτηνοτρόφοι και οι γερμανοί προμηθευτές αυτοκινήτων που θα βρεθούν πρώτοι απέναντι στα κινεζικά αντίμετρα.