Οι Βρυξέλλες ζυγίζουν τη ρήτρα Fritz

Η Ρουμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια γνώριμη, αλλά πολιτικά λεπτή ευρωπαϊκή δοκιμασία: αν μια μεταρρύθμιση που παρουσιάζεται ως ενίσχυση της ακεραιότητας στη δημόσια ζωή μπορεί, ταυτόχρονα, να λειτουργεί ως εργαλείο απομάκρυνσης ενός συγκεκριμένου αιρετού αντιπάλου. Το κοινοβούλιο της χώρας ενέκρινε αυτόν τον μήνα νόμο περί ακεραιότητας με διάταξη που προβλέπει ότι αιρετοί αξιωματούχοι χάνουν το αξίωμά τους μέσα σε 30 ημέρες, εφόσον υπάρχει τελεσίδικη διαπίστωση σύγκρουσης συμφερόντων. Η διάταξη εφαρμόζεται ακόμη και όταν η διαπίστωση προηγείται χρονικά του ίδιου του νόμου.

Οι επικριτές τη χαρακτηρίζουν «τροπολογία Φριτς», υποστηρίζοντας ότι γράφτηκε για μία υπόθεση. Ο Ντόμινικ Φριτς, γερμανικής καταγωγής δήμαρχος της Τιμισοάρα και επικεφαλής του αντιπολιτευόμενου ρουμανικού κόμματος USR, αντιμετωπίζει διοικητική διαπίστωση σύγκρουσης συμφερόντων από την ANI, την Εθνική Υπηρεσία Ακεραιότητας της Ρουμανίας, για έγγραφο πολεοδομικού σχεδιασμού που ενέκρινε το 2020. Οι κυρώσεις που ίσχυαν ήδη ήταν περικοπή μισθού και απαγόρευση νέας υποψηφιότητας μετά τη λήξη της σημερινής θητείας του. Η νέα διάταξη θα μετέτρεπε αυτή την ποινή σε άμεση παύση από το αξίωμα (Euronews, News.ro).

Δύο από τους ισχυρότερους επικεφαλής πολιτικών ομάδων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ο Μάνφρεντ Βέμπερ, πρόεδρος του ΕΛΚ, και η Βαλερί Αγιέ, επικεφαλής του Renew Europe, ζήτησαν με επιστολή τους προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να μπλοκάρουν οι Βρυξέλλες την επόμενη πληρωμή της Ρουμανίας από το Ταμείο Ανάκαμψης. Κατά την επιχειρηματολογία τους, η ρήτρα παραβιάζει τα πρότυπα του κράτους δικαίου και το άρθρο 22 της ΣΛΕΕ, το οποίο κατοχυρώνει για τους πολίτες της ΕΕ το δικαίωμα να ψηφίζουν και να είναι υποψήφιοι στις δημοτικές εκλογές κάθε κράτους-μέλους (EUR-Lex, FAZ).

Η στενή απάντηση της Επιτροπής

Η απάντηση της Επιτροπής, που δόθηκε στις 25 Αυγούστου, ήταν πολύ πιο περιορισμένη από όσο άφησαν να εννοηθεί οι τίτλοι. Οι Βρυξέλλες δεν πάγωσαν κονδύλια, δεν έκριναν παράνομη την τροπολογία και δεν υιοθέτησαν την πολιτική ανάγνωση των Βέμπερ και Αγιέ. Ανέφεραν ότι ο ρουμανικός νόμος περί ακεραιότητας θα αξιολογηθεί στο πλαίσιο του έκτου και τελευταίου αιτήματος πληρωμής της χώρας από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δηλαδή το ευρωπαϊκό ταμείο που εκταμιεύει χρήματα όταν τα κράτη πετυχαίνουν συμφωνημένα μεταρρυθμιστικά ορόσημα (Digi24, G4Media). Η πολιτική πίεση και μια επίσημη απόφαση που μπορεί να συγκρατήσει χρήματα είναι διαφορετικά εργαλεία, με διαφορετικό χρονοδιάγραμμα.

Το PSD, το ισχυρότερο κόμμα της ρουμανικής κυβέρνησης, προώθησε την τροπολογία στο κοινοβούλιο με τη στήριξη του AUR. Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Ρουμανίας επικύρωσε τη ρήτρα Φριτς στις 17 Αυγούστου με πλειοψηφία 5-3, ακυρώνοντας παράλληλα άλλη διάταξη και επιστρέφοντας το νομοσχέδιο για διόρθωση (Romania Actualități, Recorder). Το κοινοβούλιο κλήθηκε αυτή την εβδομάδα σε έκτακτη σύνοδο ώστε να ολοκληρωθεί η διαδικασία πριν από την προθεσμία της 31ης Αυγούστου για τα ορόσημα (NewsEdge).

Τα ανεπιβεβαίωτα 770 εκατ. ευρώ

Στη ρουμανική κάλυψη επαναλαμβάνεται συχνά ότι η ρήτρα θέτει σε κίνδυνο περίπου 770 εκατ. ευρώ. Τα δημόσια έγγραφα της ΕΕ δεν επιβεβαιώνουν αυτό το ποσό. Το ίδιο περίπου μέγεθος εμφανίζεται χωριστά για τον ενιαίο μισθολογικό νόμο της Ρουμανίας, διαφορετικό ορόσημο στο ίδιο τελικό αίτημα πληρωμής, όπως είχε καταγράψει προηγούμενο κείμενο του To Brief (To Brief). Τουλάχιστον ένα ρουμανικό μέσο παρουσίασε τόσο τον νόμο περί ακεραιότητας όσο και τον μισθολογικό νόμο ως διατάξεις που συνεπάγονται ποινές 771 εκατ. ευρώ η καθεμία (Antena3).

Το ποσό είναι εύλογο, αλλά παραμένει ανεπιβεβαίωτο. Ο τρόπος με τον οποίο κυκλοφορεί δημιουργεί επίσης μια παραπλανητική εντύπωση: ότι η τροπολογία Φριτς είναι ένας αυτόνομος δημοσιονομικός διακόπτης, ενώ η Επιτροπή αξιολογεί ορόσημα μέσα σε ευρύτερα αιτήματα πληρωμής, με βάση τον κανονισμό του Μηχανισμού Ανάκαμψης (Κανονισμός 2021/241).

Το ημερολόγιο αυξάνει την πίεση. Η Ρουμανία πρέπει να ολοκληρώσει τα ορόσημα έως τις 31 Αυγούστου, να υποβάλει το τελικό αίτημα πληρωμής έως το τέλος Σεπτεμβρίου και να αφήσει χρόνο για την αξιολόγηση της Επιτροπής πριν κλείσει ο μηχανισμός στο τέλος του 2026 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Κάθε εβδομάδα εσωτερικής καθυστέρησης αφαιρεί χρόνο από τις Βρυξέλλες για επαλήθευση.

Υιοθέτηση ή ουσία

Το ζήτημα που πρέπει να κρίνει η Επιτροπή είναι αν ο τελικός έλεγχος για τα χρήματα του Ταμείου Ανάκαμψης θα είναι καθαρά τυπικός, δηλαδή αν η Ρουμανία υιοθέτησε τον νόμο, ή αν θα εξετάσει κατά πόσο ο νόμος επιτελεί ακόμη τον σκοπό του σχετικού οροσήμου. Αν η Επιτροπή θεωρήσει τη ρήτρα Φριτς συμβατή με το ορόσημο για τη μεταρρύθμιση της ακεραιότητας, θα έχει αποδεχθεί μια διάταξη την οποία δύο μεγάλες πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου περιγράφουν ως στοχευμένη νομοθέτηση. Αν αντιταχθεί, θα δημιουργήσει προηγούμενο αξιολόγησης της ποιότητας μιας μεταρρύθμισης, όχι μόνο της τυπικής ψήφισής της.

Οι σύμμαχοι της Ουγγαρίας έχουν ήδη αξιοποιήσει την ασυμμετρία. Το Origo, επικαλούμενο τον ευρωβουλευτή Τάμας Ντόιτς, παρουσίασε την υπόθεση ως παράδειγμα διπλών μέτρων: έλεγχος για τη Ρουμανία, ενώ η Ουγγαρία έχει υποστεί επί χρόνια πάγωμα κονδυλίων (Origo). Το επιχείρημα είναι πολιτικά φορτισμένο, αλλά ακουμπά σε πραγματικό πρόβλημα. Η πίεση της Επιτροπής έχει αποτέλεσμα μόνο εφόσον τα κράτη πιστεύουν ότι οι ίδιοι κανόνες εφαρμόζονται παντού.

Η απάντηση βρίσκεται πλέον στην υπηρεσιακή αξιολόγηση της Επιτροπής, όχι στα χέρια του Βέμπερ ή της Αγιέ. Το Βουκουρέστι θα πρέπει, στο τελικό αίτημα πληρωμής, να εξηγήσει αν ένας νόμος που φέρεται να γράφτηκε για να απομακρύνει έναν δήμαρχο της αντιπολίτευσης μπορεί να θεωρηθεί πραγματική μεταρρύθμιση ακεραιότητας. Αν η Επιτροπή αποφύγει την ουσία, θα έχει δεχθεί ότι αρκεί η ψήφιση.