Η Βουλγαρία σε δημοσιονομική διόρθωση

Η Βουλγαρία μπαίνει στο πρώτο της έτος στο ευρώ με έναν δημοσιονομικό λογαριασμό που δεν μπορεί να μετατεθεί. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να εισηγηθεί την υπαγωγή της χώρας σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, τον μηχανισμό εποπτείας που ενεργοποιείται όταν το ετήσιο άνοιγμα ανάμεσα στις κρατικές δαπάνες και τα έσοδα ξεπερνά τα ευρωπαϊκά όρια. Το έλλειμμα αυξήθηκε από 3,0 τοις εκατό του ΑΕΠ το 2024 σε 3,5 τοις εκατό το 2025, ενώ η Επιτροπή προβλέπει 4,1 τοις εκατό το 2026 και 4,3 τοις εκατό το 2027 στο εαρινό πακέτο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για το 2026. Η Βουλγαρία εντάχθηκε στην ευρωζώνη την 1η Ιανουαρίου 2026, σύμφωνα με τη Eurostat, και το Fakti μετέδωσε από το Λουξεμβούργο ότι η Επιτροπή εξακολουθεί να προτίθεται να προχωρήσει.

Το δημόσιο χρέος, δηλαδή το συσσωρευμένο απόθεμα παλαιότερου δανεισμού, αφήνει στη Σόφια κάποιο περιθώριο. Αυξάνεται, αλλά παραμένει πολύ χαμηλότερα από το ευρωπαϊκό όριο αναφοράς για το χρέος· η πίεση βρίσκεται στο ετήσιο έλλειμμα. Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόβσκις περιόρισε και το επιχείρημα περί αμυντικών δαπανών: οι στρατιωτικές δαπάνες του 2025 μπορούν να αξιολογηθούν υπό τη ρήτρα διαφυγής, δηλαδή την πρόβλεψη που επιτρέπει πιο ήπια κρίση για πρόσθετες αμυντικές δαπάνες, όμως η υπέρβαση του 2026 δεν εξηγείται πλέον πλήρως από την άμυνα, σύμφωνα με το Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Ο λογαριασμός του προϋπολογισμού φτάνει στη Σόφια

Ο βασικός δείκτης πλέον είναι οι καθαρές δαπάνες. Πρόκειται για τις κρατικά χρηματοδοτούμενες δαπάνες αφού αφαιρεθούν στοιχεία όπως τα ευρωπαϊκά κονδύλια και ορισμένα προσωρινά κόστη· ο Κανονισμός 2024/1263 τον καθιστά το κύριο μέτρο παρακολούθησης των δαπανών. Ο πρωθυπουργός Γκάλαμπ Ντόνεφ είπε στο κοινοβούλιο ότι η Επιτροπή αναφέρθηκε σε μείωση των καθαρών δαπανών κατά 0,5 τοις εκατό του ΑΕΠ και πρόσθεσε πως περίπου το 76 τοις εκατό των δαπανών κατευθύνεται σε μισθούς, κοινωνικές παροχές και συντάξεις, ενώ περίπου το 24 τοις εκατό αφορά επενδύσεις, όπως μετέδωσε το Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Εκεί βρίσκεται η πολιτική σύγκρουση. Όταν το 76 τοις εκατό των δαπανών είναι δεσμευμένο σε μισθούς και παροχές, η εξοικονόμηση από λειτουργικά έξοδα γραφείων δεν αρκεί. Η Σόφια πρέπει να επιλέξει ανάμεσα σε πιο αργή αύξηση της μισθολογικής δαπάνης, αλλαγές στην τιμαριθμική αναπροσαρμογή των συντάξεων, αυστηρότερη φορολογική είσπραξη, περικοπές στις προμήθειες, καθυστέρηση επενδύσεων, νέο δανεισμό ή έναν συνδυασμό όλων αυτών. Κάθε επιλογή μεταφέρει το κόστος σε διαφορετική ομάδα: δημοσίους υπαλλήλους, συνταξιούχους, προμηθευτές, κατασκευαστικές εταιρείες, φορολογουμένους ή μελλοντικούς προϋπολογισμούς.

Η φορολογική είσπραξη είναι η καθαρότερη διαδρομή

Η προτιμώμενη γραμμή του Ντόνεφ είναι να αυξηθούν τα έσοδα χωρίς αύξηση των βασικών φορολογικών συντελεστών. Έχει υποσχεθεί μέτρα κατά της παραοικονομίας, δηλαδή της επιχειρηματικής δραστηριότητας που μένει εκτός βιβλίων, και καλύτερη φορολογική είσπραξη, ενώ έχει δηλώσει ότι δεν θα αυξηθούν οι βασικοί φόροι ούτε οι εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, δηλαδή οι επιβαρύνσεις στη μισθοδοσία που χρηματοδοτούν παροχές. Στον κατάλογό του περιλαμβάνονται επίσης συγχωνεύσεις διοικητικών δομών, μεταφορά υπηρεσιών στο διαδίκτυο, όρια δαπανών και εργαλεία ελέγχου των μισθών, με τα περισσότερα αποτελέσματα να αναμένονται την περίοδο 2027-2028, σύμφωνα με το Investor.bg.

Αυτή η διαδρομή ευνοεί τις συνεπείς επιχειρήσεις, επειδή οι ανταγωνιστές που πληρώνονται με μετρητά και δεν δηλώνουν πλήρως τη δραστηριότητά τους χάνουν μέρος του πλεονεκτήματος τιμής. Οι διοικητικές εξοικονομήσεις πλήττουν άλλη ομάδα. Οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με λιγότερες θέσεις ή αναδιοργανωμένες υπηρεσίες, ενώ οι πολίτες ενδέχεται να πληρώσουν έμμεσα το κόστος αν οι συγχωνευμένες υπηρεσίες γίνουν πιο αργές ή πιο δύσκολα προσβάσιμες.

Η Κροατία δείχνει γιατί ο ψηφιακός φορολογικός έλεγχος είναι ελκυστικός για τις κυβερνήσεις. Το σύστημα δημοσιονομικής καταγραφής, δηλαδή η ψηφιακή καταχώριση τιμολογίων και αποδείξεων, έχει επεξεργαστεί πάνω από 56 εκατομμύρια ηλεκτρονικά τιμολόγια σε περισσότερες από 325.000 επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων 96.000 μικροί φορολογούμενοι που χρησιμοποιούν δωρεάν εφαρμογή, σύμφωνα με το Poslovni. Αυτό δείχνει ότι η Βουλγαρία μπορεί να κάνει ορατή την κρυφή δραστηριότητα χωρίς να αυξήσει τους φορολογικούς συντελεστές. Ο κίνδυνος βρίσκεται στον σχεδιασμό: αν το βάρος της γραφειοκρατίας πέσει κυρίως στις μικρές επιχειρήσεις, το πολιτικό κόστος θα αυξηθεί γρήγορα.

Οι αγορές δανεισμού παρακολουθούν

Η Ρουμανία δείχνει την πιο σκληρή πλευρά της καθυστέρησης. Το Termene ανέφερε έλλειμμα 7,9 τοις εκατό το 2025 και δημόσιο χρέος 59,3 τοις εκατό του ΑΕΠ, έναν συνδυασμό που μπορεί να αυξήσει το κόστος δανεισμού, δηλαδή το επιτόκιο που ζητούν οι επενδυτές για να δανείσουν. Η Μάλτα βρίσκεται στην άλλη άκρη: η διαδικασία έκλεισε αφού το έλλειμμα υποχώρησε σταθερά κάτω από το όριο, σύμφωνα με το Bluewin.

Η Βουλγαρία έχει μεγαλύτερο περιθώριο από τη Ρουμανία επειδή το χρέος της παραμένει χαμηλότερο, όμως η σύνθεση του προϋπολογισμού κάνει τη διόρθωση πιο συγκεντρωμένη και πολιτικά δύσκολη. Ο επόμενος προϋπολογισμός πρέπει να δείξει πόσο μέρος της προσαρμογής θα προέλθει από τη φορολογική είσπραξη, τους μισθούς, τους συνταξιοδοτικούς τύπους, τις προμήθειες, τον χρονισμό των επενδύσεων ή τον δανεισμό. Η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος κάνει την αριθμητική δημόσια· η Σόφια εξακολουθεί να αποφασίζει ποια εισοδήματα, ποιες υπηρεσίες ή ποια περιθώρια κέρδους θα την απορροφήσουν.