Η Βουλγαρία παγώνει πληρωμές αερίου

Η κρατική βουλγαρική εταιρεία φυσικού αερίου Bulgargaz φέρεται να κατέβαλλε στην τουρκική Botas περίπου 1 εκατ. λέβα την ημέρα, δηλαδή γύρω στις 512.000 ευρώ, για δυναμικότητα σε αγωγούς και τερματικούς σταθμούς την οποία σε μεγάλο βαθμό δεν χρησιμοποιούσε. Το αποτέλεσμα ήταν να συσσωρευθεί χρέος 360 εκατ. δολαρίων, ενώ πιθανή ακύρωση της σύμβασης θα μπορούσε, σύμφωνα με τις αναφορές, να οδηγήσει σε αποζημιώσεις έως 3 δισ. λέβα (BTA, EUAlive). Το πάγωμα διάρκειας 15 μηνών που υπογράφηκε αυτόν τον μήνα σταματά την άμεση αιμορραγία. Δεν αποδεικνύει όμως ότι η Βουλγαρία μπορεί να μετατρέψει αυτή τη δυναμικότητα σε βιώσιμη εμπορική δραστηριότητα.

Πώς μια συμφωνία κρίσης έγινε ημερήσιο κόστος

Η σύμβαση ανάγεται στον Ιανουάριο του 2023. Η Ρωσία είχε μόλις διακόψει την παροχή φυσικού αερίου προς τη Βουλγαρία μέσω αγωγών και η Bulgargaz αναζητούσε επειγόντως εναλλακτικές. Έκλεισε μεγάλης κλίμακας πρόσβαση σε τουρκικούς τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπου το φορτίο που φτάνει με δεξαμενόπλοια επαναεριοποιείται ώστε να διοχετευθεί σε αγωγούς, καθώς και στους αγωγούς που το μεταφέρουν έως τα βουλγαρικά σύνορα (EUAlive). Η συμφωνία είχε διάρκεια έως το 2035 και βασιζόταν σε όρους take-or-pay: οι χρεώσεις οφείλονταν είτε περνούσε αέριο είτε όχι.

Ένα τέτοιο σχήμα έχει νόημα μόνο αν υπάρχουν πελάτες για να γεμίσουν τον αγωγό. Η Βουλγαρία δεν τους είχε. Κατά μήκος της διαδρομής δεν υπήρχαν αγοραστές έτοιμοι να απορροφήσουν τον όγκο, ούτε περιφερειακός κόμβος εμπορίας που θα επέτρεπε τη μεταπώληση της αχρησιμοποίητης δυναμικότητας. Την ίδια στιγμή, οι εναλλακτικές διαδρομές από την Ελλάδα και την Κροατία διεκδικούσαν ήδη τους ίδιους πελάτες. Οι ημερήσιες χρεώσεις συνέχισαν να τρέχουν, ώσπου σχημάτισαν το χρέος που αναγνώρισε αυτόν τον μήνα ο Βούλγαρος πρωθυπουργός.

Με το πάγωμα, η Bulgargaz θα πληρώνει μόνο για τη δυναμικότητα που πράγματι χρησιμοποιεί, όσο οι δύο πλευρές επαναδιαπραγματεύονται τους όρους (Investing.com, 3e-news). Μια σταθερή υποχρέωση μετατρέπεται σε μεταβλητό κόστος. Πρόκειται για πραγματική οικονομική ανάσα, αλλά δεν σβήνει το υφιστάμενο χρέος ούτε αποδεικνύει ότι υπάρχει αγορά πρόθυμη να κλείσει τη συγκεκριμένη διαδρομή.

Η Ελλάδα έχει ήδη αυτό που υπόσχεται η Βουλγαρία

Ο αντιπρόεδρος της βουλγαρικής κυβέρνησης Ίβο Χρίστοφ υποστηρίζει ότι η συμφωνία μπορεί ακόμη να αποδώσει, εφόσον η Βουλγαρία εξελιχθεί σε «ενεργειακή πύλη» για την Ανατολική Ευρώπη (BNR). Το σχήμα είναι απλό: υγροποιημένο φυσικό αέριο εισέρχεται στην Τουρκία, περνά στη Βουλγαρία και κατευθύνεται προς την Ουγγαρία ή τη Ρουμανία σε τελική τιμή παράδοσης, δηλαδή μετά τα τέλη τερματικού, τις χρεώσεις αγωγών και τα εμπορικά περιθώρια, χαμηλότερη από τις ανταγωνιστικές διαδρομές. Αν περάσουν αρκετοί όγκοι σε ανταγωνιστικές τιμές, η δεσμευμένη δυναμικότητα μπορεί να αυτοχρηματοδοτηθεί. Το ζητούμενο είναι αν αυτή η ζήτηση υπάρχει.

Η Ελλάδα το κάνει ήδη με υπογεγραμμένες συμβάσεις. Στον βορρά-νότο ελληνικό διάδρομο αγωγών, η ενεργειακή εταιρεία Metlen έχει δεσμεύσει δυναμικότητα 20 γιγαβατωρών την ημέρα έως το 2031 (Euro2day). Η πρώτη μακροπρόθεσμη δημοπρασία του διαδρόμου κάλυψε πάνω από το 45% της προσφερόμενης εξαγωγικής δυναμικότητας, με δεσμεύσεις που φτάνουν έως το 2040 (World Energy News). Υπάρχουν επώνυμοι αγοραστές, πραγματικές πληρωμές και δημοσιευμένες χρεώσεις. Η βουλγαρική διαδρομή μέσω Τουρκίας δεν διαθέτει ακόμη τίποτε από αυτά.

Ο φορολογούμενος βρίσκεται στο τέλος του αγωγού

Από το πάγωμα κερδίζουν και οι δύο πλευρές. Η Bulgargaz αποκτά 15 μήνες για να βρει πελάτες ή να αλλάξει τους όρους. Η Botas και η Τουρκία αποφεύγουν μια δικαστική σύγκρουση και διατηρούν ζωντανή την αφήγηση ότι η χώρα μπορεί να λειτουργήσει ως περιφερειακός κόμβος φυσικού αερίου (BNR).

Ο κίνδυνος μένει στον Βούλγαρο φορολογούμενο. Η Bulgargaz είναι κρατική εταιρεία. Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η διευθέτηση του χρέους των 360 εκατ. δολαρίων «δεν θα επιβαρύνει» τη Βουλγαρία (BTA), χωρίς όμως να εξηγεί πώς μια κρατική εταιρεία απορροφά ζημία τέτοιου μεγέθους χωρίς να τη μετακυλίσει. Αν οι σταθερές χρεώσεις επιστρέψουν και η επαναδιαπραγμάτευση αποτύχει, οι απώλειες θα εμφανιστούν είτε ως κρατική στήριξη είτε ως υψηλότερα ρυθμιζόμενα τιμολόγια φυσικού αερίου είτε ως αναβολή επενδύσεων. Ο μηχανισμός είναι άμεσος: όταν μια κρατική εταιρεία δεν μπορεί να καλύψει το κόστος της, αργά ή γρήγορα το καλύπτει το δημόσιο.

Οι περιφερειακοί αγοραστές, όπως η Ουγγαρία, κερδίζουν μόνο αν η επαναδιαπραγματευμένη διαδρομή προσφέρει φθηνότερο αέριο από τις διαθέσιμες εναλλακτικές. Το ενδιαφέρον της Βουδαπέστης ακολουθεί την τιμή, όχι τις φιλοδοξίες της Σόφιας (24 Chasa). Στο μεταξύ, ο ελληνικός διάδρομος συνεχίζει να γεμίζει. Κάθε μήνας που η Βουλγαρία δαπανά για αναδιάρθρωση είναι ένας μήνας στον οποίο οι ανταγωνιστές της υπογράφουν πραγματικές συμφωνίες.

Η Βουλγαρία αγόρασε 15 μήνες. Αυτό που οφείλει τώρα είναι απόδειξη: υπογεγραμμένη ζήτηση σε τιμολόγιο που οι αγοραστές πράγματι θα πληρώσουν. Χωρίς αυτό, το πάγωμα είναι αναβολή, όχι επιχειρηματικό μοντέλο.