Βουλγαρία: μισό έλλειμμα έως το 2029

Η Βουλγαρία μπαίνει σε τριετή δημοσιονομική επιτήρηση, καθώς το Συμβούλιο της ΕΕ την υπήγαγε στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή στον μηχανισμό διόρθωσης για κράτη που υπερβαίνουν τα κοινά όρια της Ένωσης στις δημόσιες δαπάνες και στο έλλειμμα (BTA, Council). Η Σόφια πρέπει έως τις 15 Οκτωβρίου 2026 να καταθέσει σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής, δηλαδή έναν οδικό χάρτη μείωσης του ελλείμματος μέσω περιορισμού δαπανών, αύξησης φόρων ή συνδυασμού των δύο, και να το φέρει κάτω από το 3% του ΑΕΠ έως το τέλος της δεκαετίας. Η απόφαση περιορίζει πλέον τα περιθώρια της βουλγαρικής δημοσιονομικής πολιτικής για τα επόμενα τρία χρόνια.

Η διαδικασία δεν είναι πρόστιμο ούτε τιμωρία. Είναι μια επιτηρούμενη πορεία διόρθωσης βάσει του άρθρου 126 της Συνθήκης της ΕΕ: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει την υπέρβαση, το Συμβούλιο την επικυρώνει και το κράτος λαμβάνει όρια δαπανών με τακτικούς ελέγχους προόδου. Για τη Βουλγαρία, η οποία υιοθέτησε το ευρώ τον Ιανουάριο του 2025, τα επόμενα στάδια μπορούν να περιλαμβάνουν και χρηματικές κυρώσεις. Η Κομισιόν αποκτά πλέον πραγματικό μοχλό πίεσης.

Πόσο στενά θα είναι τα όρια

Το προγραμματισμένο έλλειμμα της Βουλγαρίας για το 2026 φθάνει το 5,4% του ΑΕΠ με βάση τον ορισμό της γενικής κυβέρνησης, που περιλαμβάνει την κεντρική διοίκηση, την τοπική αυτοδιοίκηση και τα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης (BTA). Είναι σχεδόν διπλάσιο από το ευρωπαϊκό όριο.

Με τους αναθεωρημένους δημοσιονομικούς κανόνες, οι Βρυξέλλες δεν θα κοιτούν μόνο το τελικό ύψος του ελλείμματος, αλλά κυρίως την ταχύτητα αύξησης των καθαρών δαπανών. Το Συμβούλιο έθεσε ανώτατο όριο ετήσιας αύξησης στο 4,2% για το 2026, στο 3,4% για το 2027 και το 2028, και στο 3,2% για το 2029 (24 Chasa). Οι έλεγχοι θα γίνονται ανά εξάμηνο (Digi24). Αν η Επιτροπή κρίνει ότι η Σόφια δεν κινείται επαρκώς, το Συμβούλιο μπορεί να αυστηροποιήσει τους όρους.

Ποιος θα πληρώσει την προσαρμογή

Οι προτάσεις του υπουργείου Οικονομικών δείχνουν ήδη πού θα πέσει το βάρος. Στην εργασία: υψηλότερο ανώτατο όριο εισοδήματος για τις εισφορές κοινωνικής ασφάλισης, δηλαδή μεγαλύτερη βάση πάνω στην οποία υπολογίζονται οι κρατήσεις μισθωτής εργασίας, συμμετοχή των δημοσίων υπαλλήλων στην κάλυψη μέρους της δικής τους ασφάλισης και νέα φόρμουλα για τον κατώτατο μισθό. Στην κατανάλωση: ακριβότερες οδικές βινιέτες και τσιγάρα. Στο εισόδημα από κεφάλαιο: αύξηση του φόρου στα μερίσματα από 5% σε 10% (Fakti).

Τίποτε από αυτά δεν έχει ακόμη γίνει νόμος. Η κατανεμητική λογική, όμως, είναι καθαρή. Οι υψηλότερες εισφορές μειώνουν το καθαρό εισόδημα των εργαζομένων και αυξάνουν το κόστος προσλήψεων. Οι αυξήσεις στις βινιέτες και στους φόρους καπνού πιέζουν περισσότερο τα χαμηλότερα εισοδήματα, επειδή οι σταθερές χρεώσεις καταλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο σε έναν μικρό οικογενειακό προϋπολογισμό. Ο διπλασιασμός του φόρου στα μερίσματα είναι το μόνο μέτρο που στοχεύει ευθέως τους κατόχους κεφαλαίου.

Το ανεξάρτητο Δημοσιονομικό Συμβούλιο της Βουλγαρίας έχει προειδοποιήσει ότι το σχέδιο προϋπολογισμού του 2026 στηρίζεται κυρίως σε μικρές διορθώσεις δαπανών και σε δανεισμό, όχι σε διαρθρωτικές εξοικονομήσεις. Προβλέπει δημόσιο χρέος 51,1 δισ. ευρώ, ή 35,7% του ΑΕΠ, έως το τέλος του 2028 (Fakti). Το επίπεδο παραμένει πολύ κάτω από το ευρωπαϊκό όριο αναφοράς του 60%, αλλά η τάση είναι σταθερά ανοδική.

Η προειδοποίηση της Ρουμανίας

Η Ρουμανία δείχνει τι συμβαίνει όταν η διόρθωση παρατείνεται. Το Βουκουρέστι βρίσκεται σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος από το 2020 και η προθεσμία του έχει ήδη μετατεθεί στο 2030. Η ΕΚΤ σημειώνει ότι η Ρουμανία δεν προβλέπεται να μειώσει το έλλειμμά της κάτω από το 3% πριν από το τέλος του 2027 (ECB). Σύμβουλος του διοικητή της κεντρικής τράπεζας της Ρουμανίας προειδοποίησε ότι οι μειώσεις του ελλείμματος πρέπει να γίνουν οικειοθελώς, πριν τις επιβάλουν οι αγορές ή οι θεσμοί, σημειώνοντας ότι μόνο οι τόκοι έχουν φθάσει περίπου το 3% του ΑΕΠ (Agerpres).

Στη γερμανική ανάγνωση, η περίπτωση της Βουλγαρίας εμφανίζεται ως τυπική εφαρμογή των κανόνων μετά την ένταξη στο ευρώ, όχι ως ειδική μεταχείριση (FAZ). Μέσα σε μια νομισματική ένωση, η Βουλγαρία δεν μπορεί να αποκαταστήσει την ανταγωνιστικότητά της υποτιμώντας το νόμισμα. Η προσαρμογή περνά αναγκαστικά μέσα από τους μισθούς, τους φόρους και τις δαπάνες.

Η δοκιμασία αρχίζει στις 15 Οκτωβρίου, όταν η Σόφια θα καταθέσει το διορθωτικό σχέδιο μαζί με το προσχέδιο προϋπολογισμού του 2027. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση θα παρουσιάσει μόνιμες εξοικονομήσεις ή ακόμη έναν γύρο λογιστικών χειρισμών που βελτιώνουν την εικόνα ενός έτους μεταφέροντας βάρη στο επόμενο. Οι συνταξιούχοι, οι χαμηλόμισθοι, οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο και οι μικρές επιχειρήσεις θα νιώσουν διαφορετικά τα όρια δαπανών. Μέχρι να φανεί καθαρά ποιος πληρώνει τι, η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος είναι ένας αριθμός των Βρυξελλών. Στη Βουλγαρία, είναι ένας προϋπολογισμός με τον οποίο κάποιοι θα πρέπει να ζήσουν.