Η Βουλγαρία προτείνει αγορά ρωσικού διυλιστηρίου καθώς η κρίση στο Hormuz πιέζει τα ευρωπαϊκά καύσιμα

Το πετρέλαιο Brent έφθασε στις αρχές Μαΐου τα 114 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο από το 2022, καθώς η σύγκρουση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ περιόρισε τη ροή περίπου του ενός πέμπτου της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου (CNBC, Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας). Έκτοτε κινείται κοντά στα 106-108 δολάρια, καθώς η εύθραυστη διπλωματική γραμμή ΗΠΑ-Ιράν συγκράτησε την αγορά χωρίς να την καθησυχάσει (Euronews). Για το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, το ακριβό πετρέλαιο είναι πλήγμα στο κόστος μεταφορών, παραγωγής και νοικοκυριών. Για τις λίγες χώρες της ΕΕ που εξακολουθούν να έχουν κρίσιμα διυλιστήρια δεμένα με ρωσική ιδιοκτησία, αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή στην Ουκρανία, δεν υπάρχει κοινό ευρωπαϊκό σχέδιο για αυτά τα περιουσιακά στοιχεία.

Το βουλγαρικό στοίχημα

Η περίπτωση της Βουλγαρίας είναι η πιο καθαρή ένδειξη του προβλήματος. Το διυλιστήριο της Λουκόιλ στο Μπουργκάς, το οποίο αγόρασε η ρωσική εταιρεία το 1999, καλύπτει περίπου το 80-90% της εγχώριας αγοράς καυσίμων (Novinite). Όταν οι αμερικανικές κυρώσεις έπληξαν τη Λουκόιλ στα τέλη του 2025, η Σόφια πέρασε έκτακτη νομοθεσία και έθεσε το διυλιστήριο υπό κρατικά διορισμένο διαχειριστή (The Moscow Times). Ο διαχειριστής αυτός, ο Ρούμεν Σπέτσοφ, πρότεινε στις 17 Μαΐου να αγοράσει το βουλγαρικό κράτος το διυλιστήριο, μιλώντας για «ιστορική ευκαιρία».

Το τίμημα δεν είναι γνωστό, αλλά ο νομικός λογαριασμός έχει ήδη φουσκώσει. Η ελβετική εμπορική θυγατρική της Λουκόιλ, η Litasco, έχει προσφύγει σε διαιτησία ζητώντας περίπου 3 δισ. ευρώ από τη Βουλγαρία, με το επιχείρημα ότι η κρατική παρέμβαση ισοδυναμεί με απαλλοτρίωση (Dnes.bg). Η απαίτηση αυτή θα βαραίνει τη χώρα ανεξάρτητα από το ποιος θα καταλήξει να κατέχει το διυλιστήριο. Στο μεταξύ, οι τιμές της βενζίνης αυξήθηκαν κατά 20% μέσα σε δύο μήνες, από 1,25 σε 1,50 ευρώ το λίτρο (Sofia Globe). Το σοκ του Ορμούζ εξηγεί μέρος της ανόδου, όμως ένας μονοπωλιακός προμηθευτής, χωρίς ουσιαστικό εγχώριο ανταγωνισμό, έχει περιορισμένο κίνητρο να απορροφήσει το κόστος.

Τέσσερα μοντέλα, κανένας συντονισμός

Κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ με ρωσικό διυλιστήριο αυτοσχεδίασε τη δική του έξοδο. Κανένα δεν ακολούθησε το ίδιο υπόδειγμα.

Η Ιταλία ολοκλήρωσε τη μόνη πλήρη μεταβίβαση. Το διυλιστήριο ISAB στο Πριόλο της Σικελίας, το μεγαλύτερο ενιαίο διυλιστήριο της Ευρώπης, πέρασε από τη Λουκόιλ σε κυπριακά εγγεγραμμένο fund, τη GOI Energy, το 2023 και στη συνέχεια στην ιταλική Ludoil τον Μάιο του 2026. Η Ρώμη χρησιμοποίησε τον νόμο Golden Power, που δίνει στην κυβέρνηση δικαίωμα βέτο σε συμφωνίες στρατηγικών κλάδων, για να κατευθύνει τη διαδικασία χωρίς τυπική εθνικοποίηση. Η μετάβαση από το ρωσικό αργό Urals σε προμήθειες από 20 διαφορετικές χώρες οδήγησε σε ζημίες 333 εκατ. ευρώ το 2024, ενώ η Λουκόιλ εξακολουθεί να διεκδικεί αποζημίωση 150 εκατ. ευρώ μέσω των ιταλικών δικαστηρίων.

Η Γερμανία επέλεξε τη διαρκή επιτροπεία. Το πλειοψηφικό μερίδιο της Ρόσνεφτ στο διυλιστήριο PCK Schwedt, το οποίο τροφοδοτεί περίπου το 90% των καυσίμων του Βερολίνου, βρίσκεται υπό ομοσπονδιακό έλεγχο από το 2022. Τον Φεβρουάριο του 2026, το Βερολίνο μετέφερε τη νομική βάση στον νόμο περί εξωτερικού εμπορίου, καθιστώντας το σχήμα πρακτικά αορίστου χρόνου. Η υπουργός Οικονομίας Κατερίνα Ράιχε απέρριψε ρητά την εθνικοποίηση, με το επιχείρημα ότι θα αποθάρρυνε ιδιώτες επενδυτές στον ενεργειακό τομέα. Όταν, όμως, η Ρωσία διέκοψε την 1η Μαΐου τη διέλευση καζακικού πετρελαίου μέσω του αγωγού Ντρούζμπα, η δυναμικότητα του Schwedt έπεσε στο 80%, δηλαδή στο όριο κάτω από το οποίο η λειτουργία γίνεται ζημιογόνος. Η Ρόσνεφτ παραμένει ο τυπικός ιδιοκτήτης, σε ένα νομικό κενό που δεν εξυπηρετεί κανέναν.

Η Ρουμανία κινήθηκε ηπιότερα. Το Petrotel-Lukoil στο Πλοέστι τέθηκε υπό «διευρυμένη κρατική εποπτεία» τον Φεβρουάριο του 2026, με την ιδιοκτησία να μένει άθικτη και την κυβέρνηση να ελέγχει τη λειτουργία. Παράλληλα, το Βουκουρέστι κήρυξε κρίση στην αγορά καυσίμων, επιβάλλοντας πλαφόν στα εμπορικά περιθώρια και μειώνοντας τον ειδικό φόρο στο ντίζελ κατά 30 μπάνι ανά λίτρο έως τον Ιούνιο.

Η Ουγγαρία πήγε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η εξάρτηση από το ρωσικό πετρέλαιο αυξήθηκε από 65% σε 90% μεταξύ 2022 και 2025. Όταν ο αγωγός Ντρούζμπα διαταράχθηκε τον Ιανουάριο, η χώρα κατανάλωσε τα στρατηγικά της αποθέματα με τέτοια ταχύτητα ώστε οι ημέρες κάλυψης έπεσαν από 91 σε 44 μέσα σε έναν μήνα. Η νέα κυβέρνηση του Πέτερ Μαγιάρ, η οποία εξελέγη με υπόσχεση αποκοπής από τους ρωσικούς δεσμούς, θέτει πλέον το 2035 ως στόχο πλήρους διαφοροποίησης, δηλαδή οκτώ χρόνια μετά τον αντίστοιχο στόχο της ίδιας της ΕΕ για το 2027.

Ποιος πληρώνει την απουσία σχεδίου

Οι κυρώσεις της ΕΕ ορίζουν τι δεν μπορούν να εισάγουν τα κράτη-μέλη, αλλά η ιδιοκτησία των ίδιων των διυλιστηρίων αντιμετωπίζεται ως εθνικό ζήτημα. Το 20ό πακέτο κυρώσεων του Απριλίου 2026 στόχευσε τα ρωσικά ενεργειακά έσοδα και τον λεγόμενο σκιώδη στόλο, χωρίς να δημιουργήσει μηχανισμό συντονισμένης αποεπένδυσης. Κάθε χώρα αναλαμβάνει μόνη της τον νομικό και δημοσιονομικό κίνδυνο, ενώ η Ρωσία μπορεί να απαντά επιλεκτικά, χώρα προς χώρα, όπως έδειξε η διακοπή στον Ντρούζμπα.

Μια πετρελαϊκή κρίση με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, μακριά από τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας που άνοιξε τη συζήτηση για αποεπένδυση, ίσως αναγκάσει τελικά τις Βρυξέλλες να συγκροτήσουν κοινό πλαίσιο. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων έχει προτείνει να χρησιμοποιηθούν οι αμερικανικές κυρώσεις ως μοχλός για ευρωπαϊκές αποφάσεις, μια σύσταση που λέει περισσότερα για την περιορισμένη θεσμική ικανότητα της ΕΕ απ’ όσα πιθανότατα σκόπευαν οι συντάκτες της. Τέσσερα χρόνια μετά, η έξοδος της Ευρώπης από τη ρωσική διύλιση παραμένει άθροισμα εθνικών αυτοσχεδιασμών, ο καθένας με το δικό του κόστος. Το σοκ του Ορμούζ απλώς έκανε αυτό το κόστος πιο δύσκολο να αγνοηθεί.