Τα 489 εκατ. ευρώ άμυνας περιμένουν συμβάσεις

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετέφερε στις 28 Αυγούστου 489,3 εκατ. ευρώ στη Βουλγαρία, την πρώτη εκταμίευση της χώρας από το SAFE, το νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα δανείων για την άμυνα (Club Z, Economic.bg). Το SAFE, από το Security Action for Europe, επιτρέπει στην Κομισιόν να δανειστεί 150 δισ. ευρώ από τις αγορές, αξιοποιώντας την πιστοληπτική ισχύ της ΕΕ, και στη συνέχεια να τα δανείσει στα κράτη-μέλη με χαμηλότερο επιτόκιο από εκείνο που θα εξασφάλιζαν πολλά από αυτά μόνα τους (EUR-Lex, Consilium).

Μέρος των βουλγαρικών μέσων παρουσίασε την εκταμίευση ως χρήμα για πυραύλους, αυτοκινούμενα πυροβόλα και ραντάρ. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν ακόμη τόσο ευθύ συμπέρασμα. Η μεταφορά είναι προκαταβολική χρηματοδότηση, όχι επιχορήγηση. Η Σόφια έλαβε το πρώτο 15% ενός επιστρεπτέου δανείου 3,26 δισ. ευρώ και πρέπει τώρα να το μετατρέψει σε υπογεγραμμένες συμβάσεις, θέσεις παραγωγής στα εργοστάσια και, στο τέλος, πραγματικό εξοπλισμό στις ένοπλες δυνάμεις (Sega, The Sofia Globe).

Φθηνός δανεισμός, πραγματικό χρέος

Τα δάνεια του SAFE μπορούν να έχουν διάρκεια έως 45 έτη, με περίοδο χάριτος έως δέκα χρόνια. Τα κράτη-μέλη επιλέγουν τον εξοπλισμό, υπογράφουν τις συμβάσεις προμήθειας και αποπληρώνουν σταδιακά την Κομισιόν. Οι επόμενες δόσεις δεν καταβάλλονται αυτομάτως: απαιτούν αποδείξεις προόδου, ενώ η Επιτροπή μπορεί να μειώσει ή να αναστείλει πληρωμές αν δεν τηρηθούν οι όροι (EUR-Lex, JD Supra).

Για τη Βουλγαρία, το δάνειο προσμετράται στο εθνικό χρέος. Αυτό έχει σημασία, επειδή ο προϋπολογισμός της Σόφιας για το 2026 προβλέπει ήδη έλλειμμα 5,7% του ΑΕΠ, ενώ ο δανεισμός μέσω SAFE εντάσσεται στο όριο για νέο κρατικό χρέος (Focus). Το χαμηλότερο επιτόκιο μειώνει το κόστος. Δεν εξαφανίζει τη δαπάνη από τους δημοσιονομικούς λογαριασμούς.

Εννέα γραμμές αγορών, μία υπογεγραμμένη σύμβαση

Το βουλγαρικό σχέδιο περιλαμβάνει εννέα κατηγορίες δυνατοτήτων: τρισδιάστατα ραντάρ, επίγεια αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, αυτοκινούμενα πυροβόλα, drones, περιφερόμενα πυρομαχικά, εκτοξευτές ρουκετών, συστήματα κατά drones, οχήματα μεταφοράς, πυραύλους VL MICA και πυρομαχικά των 155 χιλιοστών (Novini.bg, Otbrana.com). Μόνο ένα στοιχείο έχει μέχρι στιγμής δημόσια ανιχνεύσιμη, υπογεγραμμένη και κυρωμένη σύμβαση: η συμφωνία για επτά τρισδιάστατα ραντάρ, στο πλαίσιο συμφωνίας με γαλλική κρατική υπηρεσία προμηθειών, η οποία υπογράφηκε στο Παρίσι στις 12 Ιουνίου και κυρώθηκε από την Εθνοσυνέλευση της Βουλγαρίας στις 30 Ιουλίου (The Sofia Globe). Τα δημοσιευμένα ρεπορτάζ που εξετάστηκαν για το παρόν κείμενο δεν δείχνουν πώς κατανέμονται τα πρώτα 489,3 εκατ. ευρώ ανάμεσα στις εννέα αυτές γραμμές έργων.

Εκεί βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης: άλλο ο κατάλογος αγορών και άλλο η υπογεγραμμένη σύμβαση. Η αλυσίδα υλοποίησης περνά από το υπουργείο Άμυνας της Βουλγαρίας, τις αρμόδιες αρχές προμηθειών και τους προμηθευτές που θα επιλεγούν. Κάθε βήμα χρειάζεται πολιτική έγκριση, τεχνική αξιολόγηση και διαπραγμάτευση συμβολαίων πριν φτάσει οποιοδήποτε σύστημα στις ένοπλες δυνάμεις.

Η Ρουμανία κάνει την αντίθεση πιο καθαρή. Το Βουκουρέστι έλαβε πρώτη δόση 2,5 δισ. ευρώ έναντι συνολικού φακέλου SAFE 16,7 δισ. ευρώ και έχει ήδη δημοσίως υπογεγραμμένες συμβάσεις για 298 τεθωρακισμένα οχήματα πεζικού Lynx, συστήματα κατά drones, περιπολικά σκάφη και πυρομαχικά, με τη Rheinmetall να δεσμεύεται για παραδόσεις από το 2028 έως το 2030 (AGERPRES, Digi24). Το πλεονέκτημα της Ρουμανίας δεν είναι μόνο το μέγεθος του πακέτου. Είναι ότι έχει περάσει από το ταμείο στις συμβάσεις. Η Βουλγαρία όχι ακόμη.

Η πίεση του ευρωπαϊκού περιεχομένου

Το SAFE δεν είναι απλώς φθηνότερος δανεισμός. Συνοδεύεται από όρους. Οι ανάδοχοι πρέπει κατά κανόνα να έχουν έδρα στην ΕΕ, στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο ή στην Ουκρανία, ενώ τα εξαρτήματα που προέρχονται από χώρες εκτός αυτών των περιοχών δεν μπορούν να υπερβαίνουν το 35% του κόστους (CMS France). Για ευαίσθητα συστήματα, όπως η αντιαεροπορική άμυνα και τα στρατηγικά drones, οι κανόνες είναι αυστηρότεροι: η Ευρώπη πρέπει να διατηρεί το δικαίωμα τροποποίησης του εξοπλισμού χωρίς να χρειάζεται άδεια από εξωτερικούς προμηθευτές (French Senate).

Η Γαλλία, της οποίας οι εταιρείες KNDS και MBDA μπορούν να ωφεληθούν, υποστηρίζει ότι το χρέος με ευρωπαϊκή στήριξη πρέπει να ενισχύει την ευρωπαϊκή βιομηχανική βάση και όχι να επιδοτεί Αμερικανούς ή Κορεάτες ανταγωνιστές (Zone Militaire). Η αντίθετη άποψη είναι πιο πρακτική: τα άμεσα στρατιωτικά κενά της Ευρώπης δεν καλύπτονται πάντα καλύτερα από επιλέξιμες ευρωπαϊκές αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ οι περιορισμοί μπορούν να καθυστερήσουν την προμήθεια δοκιμασμένων συστημάτων στα οποία στηρίζονται από το 2022 κράτη της ανατολικής πτέρυγας (Emerging Europe). Ο ίδιος ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Άμυνας έχει προειδοποιήσει ότι οι υψηλότεροι προϋπολογισμοί δεν αρκούν για να λύσουν τα προβλήματα συντονισμού στην κατακερματισμένη αμυντική βιομηχανία της ΕΕ (Euractiv).

Για τη Βουλγαρία, της οποίας ο κατάλογος περιλαμβάνει τόσο γαλλικά πυροβόλα CAESAR όσο και αμερικανικό παράκτιο πυραυλικό σύστημα, κάθε αγορά πρέπει να περάσει από τους κανόνες ευρωπαϊκού περιεχομένου χωρίς να καθυστερήσει η κάλυψη επειγουσών αναγκών. Η χώρα πέρασε από την κατανομή πόρων στην είσπραξη του πρώτου ποσού. Η επόμενη απόδειξη θα είναι πιο απαιτητική: υπογεγραμμένες συμβάσεις, χρονοδιαγράμματα παράδοσης, συστήματα σε υπηρεσία. Μέχρι να φανεί αυτή η αλυσίδα, τα 489,3 εκατ. ευρώ είναι δημοσιονομικό γεγονός, όχι ακόμη στρατιωτικό αποτέλεσμα.