Βουλγαρία: το έλλειμμα 5.7% φέρνει επιτήρηση

Η Βουλγαρία μπήκε στην ευρωζώνη τον Ιανουάριο. Έξι μήνες αργότερα, η Σόφια παρουσίασε προσχέδιο προϋπολογισμού για το 2026 με ενοποιημένο έλλειμμα 5,7% του ΑΕΠ (Βουλγαρική Εθνική Ραδιοφωνία, Forbes Βουλγαρίας). Το όριο της ΕΕ είναι 3%. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη κινηθεί για να ανοίξει διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, δηλαδή τον επίσημο μηχανισμό δημοσιονομικής επιτήρησης που ενεργοποιείται όταν τα δημόσια οικονομικά μιας χώρας αποκλίνουν υπερβολικά από τους κανόνες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Για μια χώρα που πέρασε τα τεστ εισόδου στο ευρώ στηριζόμενη και σε εφάπαξ λογιστικές κινήσεις, ο πρώτος προϋπολογισμός με το νέο νόμισμα δείχνει τι ακριβώς κάλυπταν αυτές οι κινήσεις.

Τα χρήματα που είχαν ήδη ξοδευτεί

Η Βουλγαρία πληρούσε εν μέρει τα κριτήρια για το ευρώ χάρη σε νόμιμα αλλά προσωρινά μέτρα: προείσπραξη τραπεζικών φόρων και μεταφορά μερισμάτων κρατικών επιχειρήσεων στο έτος εισόδου. Με αυτόν τον τρόπο, έσοδα εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που θα εμφανίζονταν αργότερα ήρθαν νωρίτερα στον προϋπολογισμό. Τα χρήματα μπήκαν μία φορά. Τώρα έχουν εξαντληθεί, και το έλλειμμα αποτυπώνει τη μόνιμη απόσταση ανάμεσα σε όσα εισπράττει και όσα δαπανά το βουλγαρικό κράτος.

Το προσχέδιο, που δημοσιοποιήθηκε στις 24 Ιουνίου, προβλέπει δαπάνες στο 45,3% του ΑΕΠ και έσοδα στο 39,9%. Ο υπουργός Οικονομικών Γκαλάμπ Ντόνεφ υπόσχεται σταδιακή διόρθωση: έλλειμμα 3,8% το 2027 και 3,0% το 2028 (Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων). Με βάση, όμως, τον δείκτη γενικής κυβέρνησης που χρησιμοποιεί η ίδια η ΕΕ, το έλλειμμα παραμένει πάνω από το 3% έως και το 2028 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβσκις επιβεβαίωσε ότι η διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος θα προωθηθεί στους υπουργούς Οικονομικών της ΕΕ για την επίσημη ψηφοφορία (Fakti). Από εκεί αρχίζουν δεσμευτικές συστάσεις και τακτική παρακολούθηση. Αν η Βουλγαρία δεν δείξει πρόοδο, οι δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ επιτρέπουν κλιμάκωση έως και σε χρηματικές κυρώσεις (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1263).

Οι Βρυξέλλες κοιτούν πλέον τις δαπάνες, όχι μόνο το τελικό έλλειμμα

Με το αναθεωρημένο δημοσιονομικό πλαίσιο που ισχύει από το 2024, μια κυβέρνηση δεν αρκεί να υπόσχεται χαμηλότερο έλλειμμα. Οι Βρυξέλλες θέτουν όριο στον ρυθμό αύξησης των εθνικά χρηματοδοτούμενων δαπανών, αφαιρώντας τις πληρωμές τόκων και τις επιδράσεις του οικονομικού κύκλου (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1263). Η λογική είναι να παρακολουθείται το κομμάτι των δαπανών που ελέγχουν πραγματικά οι κυβερνήσεις, και όχι μόνο το τελικό έλλειμμα, το οποίο μπορεί να βελτιωθεί ή να επιδεινωθεί από την ανάπτυξη και τη λογιστική ταξινόμηση.

Ο βουλγαρικός προϋπολογισμός συνδυάζει έκτακτες εισπρακτικές κινήσεις και περιορισμό δαπανών: φόρο 10% στα κέρδη από τυχερά παιχνίδια, αύξηση 30% στις οδικές βινιέτες, υψηλότερα ανώτατα όρια ασφαλιστικών εισφορών και νέες προσωπικές εισφορές για τους δημοσίους υπαλλήλους (Forbes Βουλγαρίας). Οι περιορισμοί στις αυτόματες αυξήσεις μισθών στο Δημόσιο αναμένεται να εξοικονομήσουν πάνω από 560 εκατ. ευρώ (Sega). Τα συνδικάτα ήδη αντιδρούν. Ωστόσο, αυτά τα μέτρα μετρώνται σε εκατοντάδες εκατομμύρια, ενώ το δημοσιονομικό κενό υπερβαίνει τα 7,2 δισ. ευρώ (Investor.bg). Μόνο με έσοδα ο προϋπολογισμός δεν κλείνει.

Ποιος πληρώνει το κόστος

Το βάρος πέφτει σε συγκεκριμένες ομάδες. Οι δημόσιοι υπάλληλοι αναλαμβάνουν νέες εισφορές. Οι υψηλότερα αμειβόμενοι αντιμετωπίζουν αυξημένο ασφαλιστικό πλαφόν. Οι οδηγοί πληρώνουν ακριβότερα τέλη δρόμου. Οι κερδισμένοι από τα τυχερά παιχνίδια φορολογούνται για πρώτη φορά με τον νέο συντελεστή. Η μεγαλύτερη συνδικαλιστική συνομοσπονδία της Βουλγαρίας υποστηρίζει ότι οι μισθοί και οι συντάξεις δεν δημιούργησαν το έλλειμμα και δεν πρέπει να σηκώσουν τη διόρθωση (Βουλγαρικό Πρακτορείο Ειδήσεων). Οι αριθμοί του προϋπολογισμού ενισχύουν αυτό το επιχείρημα: η απόσταση ανάμεσα σε δαπάνες 45,3% και έσοδα 39,9% του ΑΕΠ δεν άνοιξε εξαιτίας πρόσφατων μισθολογικών αυξήσεων.

Η Σόφια έχει πάντως ένα πραγματικό πλεονέκτημα: δημόσιο χρέος περίπου 30,1% του ΑΕΠ, πολύ κάτω από την ευρωπαϊκή τιμή αναφοράς του 60% (Fakti, Investor.bg). Πρόκειται για έλλειμμα που κινείται από τις δαπάνες, όχι για κρίση χρέους. Η Ρουμανία δείχνει πού οδηγεί η χαλάρωση όταν παγιωθεί: έλλειμμα 9,3% το 2024, πολύ υψηλότερο χρέος και πορεία διόρθωσης που πλέον εκτείνεται έως το 2030 (Eurostat).

Η επίσημη απόφαση του Συμβουλίου αναμένεται μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Η Σόφια έχει γράψει στο χαρτί μια διαδρομή διόρθωσης. Τώρα πρέπει να εισπράξει τα έσοδα, να συγκρατήσει τις δαπάνες και να δείξει ότι η επιστροφή στο 3% το 2028 στηρίζεται σε κάτι πιο μόνιμο από τις εφάπαξ κινήσεις που τη βοήθησαν να μπει στο ευρώ.