Βουλγαρικά όπλα €156 εκατ. στο Κίεβο

"title": "Οι βουλγαρικές εξαγωγές όπλων προς την Ουκρανία έφθασαν τα 156 εκατ. ευρώ", "dek": "Το υπουργείο Οικονομίας της Βουλγαρίας καταγράφει δωδεκαπλασιασμό των πωλήσεων όπλων και πυρομαχικών προς το Κίεβο, στα 156,4 εκατ. ευρώ για το 2024. Παρά την πολιτική αμηχανία στη Σόφια, η βιομηχανική βάση της χώρας παραμένει κρίσιμος προμηθευτής πυρομαχικών σοβιετικών προδιαγραφών. Η αύξηση αναδεικνύει και ένα επίμονο κενό διαφάνειας, καθώς οι εθνικές αρχές αδειοδότησης λειτουργούν με περιορισμένη εποπτεία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ή από κεντρικούς ευρωπαϊκούς μηχανισμούς παρακολούθησης.", "story_glance_bullets": [ "Οι βουλγαρικές εξαγωγές όπλων προς την Ουκρανία δωδεκαπλασιάστηκαν και έφθασαν τα 156,4 εκατ. ευρώ το 2024", "Η Σόφια παραμένει βασική πηγή πυρομαχικών σοβιετικών προδιαγραφών, τα οποία δυσκολεύονται να παράγουν οι δυτικές βιομηχανίες", "Ιδιωτικές συμβάσεις και ενδιάμεσοι επιτρέπουν τη συνέχιση των αποστολών παρά την πολιτική επιφυλακτικότητα της βουλγαρικής κυβέρνησης", "Η σημερινή ευρωπαϊκή παρακολούθηση δεν διαθέτει σύστημα σε πραγματικό χρόνο για τις εθνικές άδειες εξαγωγής όπλων και τις παραδόσεις", "Το κενό καταγραφής θολώνει την πραγματική έκταση της ευρωπαϊκής στρατιωτικής στήριξης που περνά μέσα από ιδιωτικά κανάλια" ] } }

Η Βουλγαρία φέρεται να αύξησε κατά δώδεκα φορές τις εξαγωγές όπλων και πυρομαχικών προς την Ουκρανία το 2024, φθάνοντας τα 156,4 εκατ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Οικονομίας που μετέδωσε το βουλγαρικό BGNES. Η είδηση πέρασε σχεδόν απαρατήρητη εκτός Βουλγαρίας, παρότι δείχνει κάτι ευρύτερο: οι εφοδιαστικές αλυσίδες της ευρωπαϊκής πολεμικής οικονομίας δεν περνούν μόνο από τις συνόδους κορυφής και τα μεγάλα ταμεία των Βρυξελλών, αλλά από εθνικά γραφεία αδειοδότησης και ιδιωτικές συμβάσεις που δύσκολα βλέπει το κοινό.

Αμφίθυμη πολιτική, ενεργά εργοστάσια

Η Βουλγαρία κινήθηκε σε όλη τη διάρκεια του πολέμου με εμφανή πολιτική αμηχανία απέναντι στην Ουκρανία. Οι κυβερνητικοί συνασπισμοί στη Σόφια δοκιμάστηκαν από τη στάση απέναντι στη Ρωσία, ενώ η δημόσια ρητορική της χώρας δεν έμοιασε ποτέ με εκείνη της Πολωνίας ή των κρατών της Βαλτικής.

Η πραγματική λειτουργία της βιομηχανίας, όμως, έδειξε διαφορετική εικόνα. Το Reuters ανέφερε στις αρχές του 2023 ότι η Βουλγαρία είχε εξελιχθεί αθόρυβα σε σημαντικό προμηθευτή πυρομαχικών σοβιετικού διαμετρήματος και πετρελαίου κίνησης. Η έρευνα του Politico υπολόγισε ότι στην πρώτη φάση του πολέμου η βουλγαρική συνεισφορά κάλυψε περίπου το ένα τρίτο των αναγκών της Ουκρανίας σε πυρομαχικά και έως το 40 τοις εκατό των αναγκών της σε ντίζελ. Το Euractiv και το Investigace.cz κατέγραψαν το ίδιο μοτίβο: ιδιώτες παραγωγοί, μεσάζοντες και διαδρομές που άφηναν στην πολιτική ηγεσία περιθώριο άρνησης έκαναν όσα δεν αποτυπώνονταν στις επίσημες δηλώσεις.

Αν το ποσό του 2024 επιβεβαιωθεί, οι διαδρομές αυτές δεν έκλεισαν, αλλά μεγάλωσαν. Μια χώρα που εμφανίζεται διστακτική στις ευρωπαϊκές συναντήσεις μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα ανεφοδιασμού του Κιέβου. Άλλο είναι οι πολιτικές ομιλίες και άλλο οι φορτώσεις που βγαίνουν από τα εργοστάσια.

Τι βλέπουν και τι δεν βλέπουν οι Βρυξέλλες

Οι εξαγωγές όπλων στην Ευρώπη ξεκινούν ως εθνικές αποφάσεις. Η Κοινή Θέση της ΕΕ για τις εξαγωγές όπλων θέτει κοινά κριτήρια για το πότε μια κυβέρνηση πρέπει να εγκρίνει ή να απορρίπτει μια πώληση. Την άδεια, όμως, την εκδίδει η αρμόδια αρχή κάθε κράτους-μέλους. Στην περίπτωση της Βουλγαρίας, το χαρτί το υπογράφει το υπουργείο Οικονομίας, όχι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Τα ευρωπαϊκά εργαλεία λειτουργούν σε άλλο επίπεδο. Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την Ειρήνη, ένα εκτός προϋπολογισμού ταμείο που αποζημιώνει κυβερνήσεις για στρατιωτικό υλικό που δωρίζουν στην Ουκρανία, μεταφέρει χρήμα και όχι πληροφορία για κάθε φορτίο. Η Πράξη για τη Στήριξη της Παραγωγής Πυρομαχικών επιδοτεί την παραγωγική δυναμικότητα των εργοστασίων. Κανένα από τα δύο δεν δημιουργεί ζωντανό μητρώο για το τι περνά τα σύνορα.

Τα κράτη υποβάλλουν στοιχεία στο ετήσιο σύστημα αναφορών του Συμβουλίου για τις εξαγωγές όπλων, αλλά αυτό γίνεται εκ των υστέρων. Οι εκθέσεις καλύπτουν άδειες που εκδόθηκαν και αιτήσεις που απορρίφθηκαν, όχι παραδόσεις σε πραγματικό χρόνο. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή βάση δεδομένων που να δείχνει αν τα 156,4 εκατ. ευρώ αντιστοιχούν σε εγκεκριμένες άδειες, σε προϊόντα που πράγματι παραδόθηκαν, σε τελωνειακή αξία ή σε ποσά που αποζημιώθηκαν μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη.

Γιατί το διαμέτρημα μετρά περισσότερο από το συνολικό ποσό

Δίπλα στη συνολική ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία, το βουλγαρικό ποσό φαίνεται περιορισμένο. Μόνο το Ταμείο Βοήθειας προς την Ουκρανία ύψους 5 δισ. ευρώ, εντός του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού για την Ειρήνη, το υπερκαλύπτει πολλαπλάσια.

Τα πυρομαχικά, όμως, δεν είναι απλώς θέμα δαπάνης. Είναι θέμα συμβατότητας. Η Ουκρανία εξακολουθεί να χρησιμοποιεί διαμετρήματα σοβιετικών προδιαγραφών, τα οποία πολλά δυτικά εργοστάσια δεν είναι εξοπλισμένα να παράγουν σε μεγάλη κλίμακα. Οι ανατολικοευρωπαϊκές βιομηχανίες που κληρονόμησαν αυτή τη βάση μπορούν να προμηθεύσουν βλήματα που χρησιμοποιούνται αμέσως. Η Βουλγαρία ταιριάζει στο προφίλ του προμηθευτή που χρειάζονται αυτά τα δίκτυα προμηθειών, αν και η συγκεκριμένη έρευνα δεν εντόπισε στοιχεία που να συνδέουν το ποσό του 2024 με κάποια ειδική συντονισμένη αγορά.

Ένα βλήμα που πωλείται εμπορικά μπορεί να έχει την ίδια στρατιωτική αξία με ένα βλήμα που δωρίζεται. Η διαφορά είναι ότι δεν εμφανίζεται στην ίδια δημόσια λογιστική της ευρωπαϊκής στήριξης.

Το έγγραφο του υπουργείου δεν έχει δημοσιευθεί. Χωρίς αυτό, τα 156,4 εκατ. ευρώ δεν μπορούν να αναλυθούν ανά τύπο προϊόντος, διαμέτρημα, ημερομηνία παράδοσης ή διαδρομή τελικού χρήστη. Παραμένει επίσης άγνωστο αν οι εξαγωγές πήγαν απευθείας στην Ουκρανία, αν πέρασαν από ενδιάμεσους ή αν αποζημιώθηκαν εν μέρει μέσω ευρωπαϊκών εργαλείων.

Η Βουλγαρία φωτίζει ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό κενό. Από το 2022, τα κράτη-μέλη έχουν στήσει νέα χρηματοδοτικά εργαλεία, βιομηχανικές επιδοτήσεις και συμμαχίες κοινών προμηθειών. Δεν έχουν, όμως, δημιουργήσει ένα διαφανές σύστημα που να επιτρέπει στους πολίτες να βλέπουν ποιος προμήθευσε τι, μέσα από ποια νομική οδό και με ποια πολιτική ευθύνη. Τα πυρομαχικά φθάνουν στο μέτωπο. Το ίχνος όσων τα έστειλαν παραμένει σκορπισμένο σε 27 εθνικά αρχεία.