Βουλγαρία: βέτο στις κυρώσεις της ΕΕ

Η Βουλγαρία θα μπλοκάρει το επόμενο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, εάν δεν αφαιρεθεί από τη λίστα ο Πατριάρχης Κύριλλος, δήλωσε αυτή την εβδομάδα στις Βρυξέλλες ο πρωθυπουργός Ρούμεν Ράντεφ (BTA, Reuters μέσω MarketScreener). Η απειλή υπενθυμίζει το βασικό πρόβλημα της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής: ένα κράτος-μέλος μπορεί, μόνο του, να καθυστερήσει ή να ακυρώσει την κοινή στάση των 27.

Οι κυρώσεις της ΕΕ κατά της Ρωσίας εγκρίνονται ομόφωνα στο πλαίσιο της Κοινής Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας, δηλαδή του θεσμικού πλαισίου μέσα από το οποίο η Ένωση λαμβάνει κοινές διπλωματικές και αμυντικές αποφάσεις. Για να τεθεί σε ισχύ ένα νέο πακέτο, πρέπει να συμφωνήσουν όλες οι πρωτεύουσες (άρθρο 31 της Συνθήκης για την ΕΕ, διαδικασία κυρώσεων του Συμβουλίου). Ένα «όχι» από τη Σόφια έχει, θεσμικά, το ίδιο βάρος με ένα «όχι» από το Βερολίνο ή το Παρίσι. Η Ουγγαρία έδειξε επί χρόνια πόσο αποτελεσματικό μπορεί να είναι αυτό το εργαλείο. Η Βουλγαρία δείχνει τώρα έτοιμη να το χρησιμοποιήσει.

Δύο κίνητρα, ένας μοχλός πίεσης

Η ένσταση του Ράντεφ κινείται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι οικονομικό: νέα μέτρα που αγγίζουν δραστηριότητες συνδεδεμένες με τη Λουκόιλ θα μπορούσαν, σύμφωνα με τη Σόφια, να πλήξουν την τροφοδοσία της Βουλγαρίας με καύσιμα, αλλά και την προμήθεια ανταλλακτικών για το μετρό και λιπασμάτων (BTA). Η ανησυχία δεν είναι αβάσιμη. Το μοναδικό διυλιστήριο της χώρας, στο Μπουργκάς, λειτουργεί υπό τη Λουκόιλ και κυριαρχεί στην εγχώρια αγορά καυσίμων. Η αμερικανική εξαίρεση που επιτρέπει τη συνέχιση της λειτουργίας του λήγει τον Οκτώβριο του 2026. Αν οι κυρώσεις περιορίσουν το περιθώριο λειτουργίας του διυλιστηρίου, η Βουλγαρία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια συγκεντρωμένη ευπάθεια εφοδιασμού, διαφορετική από τις εξαρτήσεις της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας από αγωγούς.

Το δεύτερο επίπεδο είναι συμβολικό. Ο Ράντεφ επικαλέστηκε την ορθόδοξη παράδοση και τον ιστορικό ρόλο της Ρωσικής Εκκλησίας στη βουλγαρική αφήγηση περί απελευθέρωσης, για να δικαιολογήσει την προστασία του Πατριάρχη Κυρίλλου από τις κυρώσεις (Kyiv Independent, Euronews). Αφού η Ουγγαρία εγκατέλειψε σιωπηρά τη μακρόχρονη αντίστασή της στο συγκεκριμένο ζήτημα, η Βουλγαρία έμεινε το μόνο εμπόδιο. Βουλγαρικά μέσα περιέγραψαν τη στάση της Σόφιας ως διχασμένη ανάμεσα σε μια «ενεργειακή γραμμή» και μια «εκκλησιαστική γραμμή» (Sega).

Αυτός ο συνδυασμός κάνει το βέτο περισσότερο αξιόπιστο παρά θεατρικό. Μια καθαρά οικονομική ένσταση θα οδηγούσε σε διαπραγμάτευση για εξαίρεση. Μια καθαρά θρησκευτική ένσταση θα έμοιαζε με φιλορωσικό σήμα. Μαζί, δίνουν στον Ράντεφ ένα επιχείρημα εσωτερικής πολιτικής με υλικό υπόβαθρο και ένα συμβολικό μήνυμα που απευθύνεται σε ακροατήρια πιο φιλικά προς τη Ρωσία.

Καθυστέρηση στην αποτροπή στην ανατολική πτέρυγα

Για τις χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στο μέτωπο, ένα βέτο δεν είναι διαδικαστική ενόχληση αλλά καθυστέρηση στην αποτροπή. Ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα χαρακτήρισε την αρχή της ομοφωνίας «εργαλείο κατάχρησης» (Verslo Žinios). Ο υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Κεστούτις Μπούντρις ζήτησε πιο φιλόδοξο 21ο πακέτο κυρώσεων, λέγοντας ότι η τρέχουσα πρόταση δεν επαρκεί (LRT). Για το Βίλνιους, οι κυρώσεις είναι μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας απέναντι σε μια γειτονική στρατιωτική απειλή. Κάθε καθυστέρηση μειώνει τη συλλογική πίεση προς τη Μόσχα.

Το μοτίβο που αντιγράφει η Βουλγαρία είναι ήδη γνώριμο στην περιοχή. Ο ρουμανικός Τύπος μίλησε για ένα «σενάριο Ουγγαρίας» που εμφανίζεται στη γειτονιά (Digi24). Η γερμανική κάλυψη εντόπισε τρία αλληλένδετα προβλήματα: την εσωτερική πολιτική της Βουλγαρίας, τα οικονομικά συμφέροντα γύρω από τη Λουκόιλ και τη θεσμική αδυναμία της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική (Deutschlandfunk, n-tv). Το τρίτο είναι το ουσιαστικότερο. Κάθε κράτος-μέλος που έχει εσωτερικό παράπονο και αρκετή πολιτική αποφασιστικότητα μπορεί να το μετατρέψει σε μοχλό πίεσης πάνω στην εξωτερική πολιτική ολόκληρης της Ένωσης.

Η μεταρρύθμιση που δεν μπορεί να μεταρρυθμίσει τον εαυτό της

Οι ευρωπαϊκές συνθήκες προβλέπουν παρακαμπτήριες λύσεις, αλλά καμία δεν αντιμετωπίζει τον πυρήνα του προβλήματος. Η λεγόμενη «ρήτρα γέφυρας» θα μπορούσε να μεταφέρει ορισμένες αποφάσεις εξωτερικής πολιτικής στην ειδική πλειοψηφία, όπου τα μεγαλύτερα κράτη έχουν μεγαλύτερο βάρος και κανένα κράτος δεν μπλοκάρει μόνο του μια απόφαση. Για να ενεργοποιηθεί όμως η ρήτρα απαιτείται ομοφωνία, άρα η μεταρρύθμιση εγκλωβίζεται στον ίδιο κανόνα που προσπαθεί να διορθώσει (IPG Journal). Η «εποικοδομητική αποχή» επιτρέπει σε μια χώρα να κάνει στην άκρη χωρίς να εμποδίσει την Ένωση, αλλά λειτουργεί μόνο όταν το κράτος που διαφωνεί επιλέγει αυτοσυγκράτηση. Η Βουλγαρία δεν δείχνει τέτοια πρόθεση.

Οι ηγέτες της ΕΕ δοκίμασαν αυτόν τον μήνα μια μερική λύση: την παράταση των κλαδικών κυρώσεων κατά της Ρωσίας για 12 μήνες αντί για έξι, ώστε να μειωθούν οι στιγμές στις οποίες μια δύσπιστη κυβέρνηση αποκτά διαπραγματευτικό πλεονέκτημα. Αυτό περιορίζει τη συχνότητα των ευκαιριών για βέτο, αλλά δεν τις καταργεί.

Το σχέδιο κειμένου των κυρώσεων που αφορά τις θυγατρικές της Λουκόιλ και τις δραστηριότητες στο Μπουργκάς δεν έχει δημοσιευθεί, επομένως οι ισχυρισμοί της Βουλγαρίας περί οικονομικής ζημίας δεν μπορούν να επαληθευθούν ανεξάρτητα (EUAlive). Η δημόσια δήλωση του Ράντεφ είναι πολιτικό σήμα· η πραγματική δοκιμασία θα έρθει όταν οι πρεσβευτές διαπραγματευθούν το τελικό κείμενο. Το βαθύτερο ερώτημα μένει ανοιχτό: η Ουγγαρία απέδειξε ότι το μοντέλο του βέτο λειτουργεί, η Βουλγαρία το αντιγράφει και η ΕΕ δεν διαθέτει μηχανισμό που να εμποδίζει την επόμενη κυβέρνηση να κάνει το ίδιο.