Βουλγαρία και Ουκρανία κοντά σε συμφωνία αερίου

Αν ένα δεξαμενόπλοιο με αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο δέσει στην Ελλάδα το φθινόπωρο και το φορτίο του φτάσει σε ουκρανικές αποθήκες έως τον Νοέμβριο, το αέριο θα έχει περάσει από πέντε εθνικά συστήματα αγωγών, κινούμενο προς μια κατεύθυνση για την οποία οι συγκεκριμένες υποδομές δεν είχαν σχεδιαστεί στην πράξη. Αυτό το σενάριο βρίσκεται πλέον πιο κοντά στην υλοποίηση από οποιαδήποτε στιγμή μετά τη χρήση του ρωσικού αγωγού ως μέσου πίεσης. Η απόσταση, όμως, ανάμεσα στο εμπορικό ενδιαφέρον και στην πραγματική παράδοση παραμένει μεγάλη.

Οι κρατικές εταιρείες φυσικού αερίου της Βουλγαρίας και της Ουκρανίας, η Bulgargaz και η Naftogaz, φέρονται να βρίσκονται κοντά σε διμερή συμφωνία. Βούλγαρος βουλευτής επιβεβαίωσε ότι οι δύο πλευρές είναι «κοντά στην υπογραφή σύμβασης», προσθέτοντας όμως ότι «τίποτα δεν έχει υπογραφεί» και ότι δεν υπάρχουν ακόμη νομικά δεσμευτικοί όροι (SEGA, Fakti). Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ποσότητες, τιμές ή διάρκεια.

Ο διάδρομος υπάρχει στα χαρτιά. Οι εταιρείες αρχίζουν να πληρώνουν για να τον χρησιμοποιήσουν.

Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου δεν είναι ένας νέος ενιαίος αγωγός. Είναι η εμπορική σύνδεση υφιστάμενων και αναβαθμισμένων συστημάτων στην Ελλάδα, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία, ώστε το αέριο να μπορεί να κινείται από τον Νότο προς τον Βορρά. Η σημερινή δυναμικότητα ανέρχεται σε περίπου 5,03 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, με την πρώτη φάση επέκτασης να στοχεύει στα 9,41 δισ. κυβικά μέτρα (Energy Industry Review, ZF).

Στις αρχές Ιουλίου, οι πρώτες μακροπρόθεσμες δημοπρασίες δυναμικότητας στο Σιδηρόκαστρο, στο σημείο διασύνδεσης Ελλάδας-Βουλγαρίας, προσέλκυσαν πραγματικούς αγοραστές. Περίπου το 46% της διαθέσιμης δυναμικότητας δεσμεύθηκε για τα έτη φυσικού αερίου 2026/2027 έως 2029/2030 (Energy World, OT). Πρόκειται για εμπόρους ενέργειας που πληρώνουν για μελλοντική πρόσβαση σε αγωγούς, όχι για κυβερνητικές ανακοινώσεις χωρίς εμπορικό αντίκρισμα.

Η κράτηση δυναμικότητας, όμως, είναι απλώς δικαίωμα χρήσης ενός αγωγού. Δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει αγοράσει αέριο, έχει δώσει ημερήσια εντολή ροής ή έχει παραδώσει έστω και μία ποσότητα στην Ουκρανία. Η Ρουμανία εξακολουθεί να εξετάζει αν το τιμολόγιο, δηλαδή το συνολικό κόστος μεταφοράς του αερίου μέσω του συστήματος, είναι αρκετά χαμηλό ώστε οι traders να χρησιμοποιήσουν πράγματι τη διαδρομή. Το κόστος από την Ελλάδα έως την Ουκρανία υπολογίζεται σε 5,85 ευρώ ανά μεγαβατώρα, μετά τις πρόσφατες μειώσεις στο ρουμανικό τμήμα (Euro2day, Parapolitika). Χωρίς άμεση σύγκριση με τα τέλη διέλευσης μέσω Πολωνίας ή Σλοβακίας, δεν είναι ακόμη σαφές αν η τιμή αυτή βγαίνει εμπορικά.

Το ακριβό λάθος της Βουλγαρίας γίνεται υποδομή για κάποιον άλλον

Η Βουλγαρία έχει τον πιο καθαρό οικονομικό λόγο να θέλει την επιτυχία του διαδρόμου. Με σύμβαση του Ιανουαρίου 2023, η Bulgargaz δεσμεύθηκε να πληρώνει περίπου 500.000 ευρώ ημερησίως για δυναμικότητα επαναεριοποίησης στην Τουρκία, δηλαδή για το δικαίωμα μετατροπής υγροποιημένου φυσικού αερίου ξανά σε αέριο αγωγού, την οποία χρησιμοποίησε ελάχιστα. Έως την άνοιξη, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την τουρκική BOTAS είχαν φτάσει περίπου τα 360 εκατ. ευρώ (BTA). Τον Μάιο, οι πραγματικές παραδόσεις ήταν μόλις 25 εκατ. κυβικά μέτρα, έναντι συμβατικής δυναμικότητας 154 εκατ. κυβικών μέτρων τον μήνα (EADaily).

Μετά τη συνάντηση του προέδρου Ρούμεν Ράντεφ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τον Ιούνιο, η σύμβαση πάγωσε για 15 μήνες: η Βουλγαρία θα πληρώνει μόνο για τη δυναμικότητα που πράγματι χρησιμοποιεί, ενώ οι δύο πλευρές επαναδιαπραγματεύονται τους όρους (BNR). Η υπουργός Ενέργειας Ιβα Πέτροβα δήλωσε ότι ο διακανονισμός δεν θα επιβαρύνει τους Βούλγαρους πολίτες. Αυτό, όμως, χρειάζεται επιβεβαίωση στους ισολογισμούς: αν η Bulgargaz απορροφήσει τις συσσωρευμένες ζημίες, το κόστος μπορεί να περάσει τελικά στους φορολογουμένους ή στους μελλοντικούς καταναλωτές αερίου, μέσω υψηλότερων ρυθμιζόμενων τιμολογίων ή κρατικών ενισχύσεων κεφαλαίου.

Αν αρχίσει πράγματι να ρέει αέριο προς την Ουκρανία μέσω του διαδρόμου, η Βουλγαρία θα μετατρέψει ένα παγιδευμένο κόστος σε έσοδο διέλευσης. Μια ζημιογόνος σύμβαση αποκτά έτσι λόγο ύπαρξης, εφόσον οι ποσότητες κινηθούν από τον Νότο προς τον Βορρά.

Η Ουκρανία χρειάζεται αέριο πριν από τον χειμώνα. Μόνο μία οδός εισαγωγής λειτουργεί.

Ο βασικός στόχος της Ουκρανίας είναι να έχει 14,6 δισ. κυβικά μέτρα σε υπόγειες αποθήκες πριν από την περίοδο θέρμανσης. Για να τον πετύχει, χρειάζεται εισαγωγές φυσικού αερίου αξίας περίπου 3,2 έως 3,8 δισ. ευρώ με τις σημερινές τιμές (DiXi Group). Στις αρχές Ιουλίου, οι αποθήκες περιείχαν 12,04 δισ. κυβικά μέτρα, ενώ οι εισαγωγές έφταναν μόνο από την Πολωνία, με ρυθμό 0,8 έως 1,6 εκατ. κυβικά μέτρα την ημέρα (UEEX). Η ΕΕ έχει κινητοποιήσει εγγύηση της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης ύψους 500 εκατ. ευρώ για τη στήριξη της αναπλήρωσης των αποθεμάτων (European Commission).

Μια δεύτερη κατεύθυνση εισαγωγής έχει σημασία επειδή ένας αγωγός μπορεί να υπάρχει τεχνικά και να μένει αχρησιμοποίητος, αν τα τιμολόγια, οι συμβάσεις ή τα αναμενόμενα περιθώρια κέρδους δεν δικαιολογούν τη χρήση του. Στον βόρειο διάδρομο μέσω Πολωνίας, η τελευταία μακροπρόθεσμη δημοπρασία δυναμικότητας ολοκληρώθηκε χωρίς κρατήσεις (TelegrafUA). Η νότια διαδρομή είναι η ρεαλιστική εναλλακτική της Ουκρανίας.

Τι δείχνουν οι αριθμοί

Ο διάδρομος είναι εμπορικά πειστικός, αλλά επιχειρησιακά αδοκίμαστος. Οι εταιρείες πληρώνουν για μελλοντική πρόσβαση. Το πάγωμα της σύμβασης της Βουλγαρίας με την BOTAS δημιουργεί το σωστό οικονομικό κίνητρο. Το έλλειμμα αποθεμάτων της Ουκρανίας δημιουργεί πραγματική ζήτηση. Η Ελλάδα ενισχύει τον ρόλο της ως πύλη υγροποιημένου φυσικού αερίου, η Βουλγαρία αποκτά διέξοδο από μια βαριά σύμβαση και η Ρουμανία διεκδικεί έσοδα διέλευσης.

Ωστόσο, στο δημόσιο αρχείο δεν υπάρχει ακόμη υπογεγραμμένη σύμβαση προμήθειας, ούτε μετρημένη φυσική ροή από τον Νότο προς τον Βορρά, ούτε εντολές μεταφοράς για ολόκληρη τη διαδρομή. Η απόδειξη θα έρθει όταν τα στοιχεία για τις ουκρανικές αποθήκες αρχίσουν να δείχνουν αύξηση από τη νότια κατεύθυνση.