Η Βουλγαρία ψηφίζει για τα U.S. τάνκερ

Η βουλγαρική κυβέρνηση ζήτησε από τη Βουλή να εγκρίνει την προσωρινή στάθμευση αμερικανικών αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού στη βάση Μπεζμέρ, ώστε να υποστηριχθούν επιχειρήσεις των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή (BTA, Reuters/Yahoo). Το αίτημα αφορά έως οκτώ KC-135, έως 250 μέλη προσωπικού και τον αναγκαίο υποστηρικτικό εξοπλισμό, για την περίοδο από τις 24 Ιουλίου έως την 1η Οκτωβρίου.

Η έγκριση θεωρείται σχεδόν δεδομένη. Το GERB-UDF, ο βασικός εταίρος του κυβερνητικού συνασπισμού, ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει την ανάπτυξη των αεροσκαφών ως ένδειξη αξιοπιστίας απέναντι στους συμμάχους (BTA). Υπέρ τάχθηκε και το DPS/MRF του Ντελιάν Πέεφσκι (Fakti). Το ενδιαφέρον, όμως, δεν βρίσκεται στο αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, αλλά στο ότι η Βουλγαρία επέλεξε να την κάνει. Επειδή η αποστολή συνδέεται με αμερικανικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή και όχι με μια τυπική δραστηριότητα του ΝΑΤΟ, η κυβέρνηση την έφερε στην Εθνοσυνέλευση αντί να τη χειριστεί μόνο μέσω του υπουργείου Άμυνας (Fakti). Σε άλλες χώρες της νότιας και ανατολικής Ευρώπης, αντίστοιχες αμερικανικές διευκολύνσεις καλύπτονται από πάγιες συμφωνίες, χωρίς νέα δημόσια ψηφοφορία.

Τι κάνουν τα τάνκερ και γιατί το Μπεζμέρ

Τα KC-135 ανεφοδιάζουν άλλα αεροσκάφη στον αέρα, επιτρέποντας σε μαχητικά, βομβαρδιστικά και αεροσκάφη επιτήρησης να πετούν μακρύτερα και να μένουν περισσότερο σε επιχειρησιακή ετοιμότητα, χωρίς να χρειάζονται βάση κοντά στη ζώνη σύγκρουσης (U.S. Air Force). Το Μπεζμέρ λύνει ένα πρακτικό πρόβλημα: όταν οι διαθέσιμες θέσεις για τάνκερ σε προωθημένες βάσεις κοντά στη Μέση Ανατολή γεμίζουν ή γίνονται πολιτικά ευαίσθητες, η νοτιοανατολική Βουλγαρία προσφέρει μια ασφαλέστερη γραμμή υποστήριξης πίσω από τις πρώτες θέσεις (The War Zone).

Η εγκατάσταση ξένων στρατιωτικών μέσων παραμένει ζήτημα εθνικής κυριαρχίας με βάση τις Συνθήκες της ΕΕ, γι’ αυτό και οι Βρυξέλλες δεν έχουν ρόλο στην απόφαση. Η Ένωση μιλά διαρκώς για την ανάγκη να γίνει γεωπολιτική δύναμη. Όταν, όμως, τίθεται το ερώτημα ποιος χρησιμοποιεί ευρωπαϊκό έδαφος και για ποιον σκοπό, η απόφαση λαμβάνεται από κάθε πρωτεύουσα χωριστά. Έτσι, οι κοινωνίες έχουν άνισες δυνατότητες συναίνεσης: κάποιες ψηφίζουν μέσω των αντιπροσώπων τους, οι περισσότερες όχι.

Τρεις βαθμοί αδιαφάνειας στις χώρες υποδοχής

Το έλλειμμα λογοδοσίας δεν είναι παντού ίδιο. Η Βουλγαρία βρίσκεται στο πιο διαφανές άκρο. Η Ελλάδα, η Ιταλία και η Κύπρος καταλαμβάνουν διαφορετικές θέσεις πιο κάτω στην ίδια κλίμακα.

Στην Ελλάδα, η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ δίνει ευρεία αμερικανική πρόσβαση σε συμφωνημένες εγκαταστάσεις. Η βάση της Σούδας στην Κρήτη υποστηρίζει επιχειρήσεις στην Ευρώπη, την Αφρική και την περιοχή ευθύνης της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, σύμφωνα με το ίδιο το αμερικανικό Ναυτικό (U.S. Navy CNIC). Η ελληνική Βουλή έχει εγκρίνει το συνολικό πλαίσιο της συμφωνίας (U.S.-Greece MDCA), αλλά δεν ψηφίζει χωριστά για κάθε χρήση. Αφού υπογραφεί το πλαίσιο, οι επιμέρους επιχειρησιακές κινήσεις περνούν χωρίς νέα δημόσια εξουσιοδότηση.

Στην Ιταλία, το κενό είναι αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης. Το κοινοβούλιο ελέγχει την αποστολή ιταλικών δυνάμεων στο εξωτερικό, ενώ οι επιτροπές και των δύο σωμάτων ενέκριναν τις τελευταίες κυβερνητικές αποφάσεις για τις διεθνείς αποστολές (Adnkronos). Η χρήση ιταλικού εδάφους από συμμάχους αντιμετωπίζεται διαφορετικά. Όταν το Κίνημα Πέντε Αστέρων ζήτησε από την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να εξηγήσει τον ρόλο της Ιταλίας σε αυτό που χαρακτήρισε παράνομο πόλεμο του Τραμπ (Notizie Geopolitiche), το υπουργείο Άμυνας απάντησε ότι η δραστηριότητα καλυπτόταν από ήδη εγκεκριμένες συμφωνίες (Il Riformista). Στην πράξη, η Ρώμη έκρινε ότι δεν χρειαζόταν νέα ψηφοφορία.

Η Κύπρος βρίσκεται στο πιο ακραίο σημείο. Η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι δεν είναι κυπριακό έδαφος που φιλοξενεί βρετανικές δυνάμεις. Είναι κυρίαρχο βρετανικό έδαφος, το οποίο διατηρήθηκε με τη συμφωνία ανεξαρτησίας του 1960. Η κυπριακή Βουλή δεν έχει επιχειρησιακό δικαίωμα αρνησικυρίας για όσα συμβαίνουν εντός της βάσης, παρότι το νησί επωμίζεται τις πολιτικές και τις πιθανές συνέπειες ασφαλείας από επιχειρήσεις που συνδέονται με τη Μέση Ανατολή (AOAV).

Η λογοδοσία που επιβάλλει η Βουλγαρία

Το μοτίβο στις πέντε αυτές χώρες δεν είναι ενιαίο, και εκεί βρίσκεται η ουσία. Η Βουλγαρία θέτει το ζήτημα στη Βουλή, με χρονικό όριο και σαφή περιγραφή της λειτουργίας. Η Ελλάδα εκχωρεί την ευχέρεια μέσω μιας συμφωνίας-πλαισίου. Η Ιταλία θεωρεί ότι οι συμμαχικές διευκολύνσεις έχουν ήδη καλυφθεί. Η Κύπρος δεν έχει λόγο. Κάθε ρύθμιση παράγει διαφορετικό βαθμό δημοκρατικής ορατότητας πάνω στην ίδια βασική πραγματικότητα: η ευρωπαϊκή γεωγραφία υπηρετεί την αμερικανική στρατιωτική εμβέλεια στη Μέση Ανατολή.

Η βουλγαρική ψηφοφορία είναι η πιο καθαρή εκδοχή αυτής της συναλλαγής. Είναι και η σπανιότερη. Οι κυβερνήσεις που φιλοξενούν συμμαχικές υποδομές οφείλουν να εξηγούν πότε η διαχείριση της συμμαχικής ρουτίνας μετατρέπεται σε υποστήριξη επιχειρήσεων που χρειάζονται νέα κοινοβουλευτική έγκριση. Το ελληνικό πλαίσιο μόνιμης πρόσβασης, η ιταλική επίκληση ήδη εγκεκριμένων συμφωνιών και το καθεστώς των κυρίαρχων βρετανικών βάσεων στην Κύπρο αποφεύγουν αυτό ακριβώς το ερώτημα. Τα κοινοβούλια και οι πολίτες τους δικαιούνται απάντηση.