Σύγκρουση πρωτευουσών για τον προϋπολογισμό €2tn

Η μάχη για τον προϋπολογισμό της ΕΕ έχει φτάσει στο σημείο όπου όλοι αναγνωρίζουν το αδιέξοδο, αλλά καμία πρωτεύουσα δεν θέλει να κάνει πρώτη πίσω. Η Γερμανία μπορεί νομικά να μπλοκάρει τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό. Το δυσκολότερο, όμως, είναι πολιτικό: το Βερολίνο χρειάζεται συμμάχους που να απορρίπτουν τους ίδιους συμβιβασμούς, και αυτή η συμμαχία έχει ήδη αρχίσει να ραγίζει.

Η πίεση φαίνεται πρώτα στους αριθμούς. Ο σημερινός μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός ανέρχεται σε περίπου 1,2 τρισ. ευρώ, ενώ το επόμενο σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφεται από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο ως σχεδόν 2 τρισ. ευρώ. Το πρώτο συμβιβαστικό κείμενο της Κύπρου φέρεται να μειώνει το ποσό κατά περίπου 2%. Η περικοπή είναι μικρή, αλλά αναγκάζει τις κυβερνήσεις να απαντήσουν στο πραγματικό ερώτημα: η άμυνα, η Ουκρανία, η ανταγωνιστικότητα και η διεύρυνση θα προστεθούν πάνω στον παλιό προϋπολογισμό ή θα χρηματοδοτηθούν εις βάρος του;

Το στρατόπεδο των φειδωλών δεν είναι τόσο συμπαγές όσο δείχνει

Η Κύπρος μπορεί να γράψει τα συμβιβαστικά κείμενα. Δεν μπορεί να κάνει τις κυβερνήσεις να θέλουν το ίδιο αποτέλεσμα. Μόλις οι αριθμοί μπουν στο χαρτί, οι πρωτεύουσες σταματούν να υπερασπίζονται συνθήματα και αρχίζουν να υπερασπίζονται τις δικές τους απώλειες.

Εκεί περιορίζεται η γερμανική ισχύς. Το βέτο λειτουργεί καθαρά μόνο όταν άλλοι μπορούν να σταθούν δίπλα του. Η Σουηδία δίνει στο Βερολίνο κάποια κάλυψη στο ανώτατο συνολικό ποσό: η Τζέσικα Ρόζενκραντς χαρακτήρισε το προτεινόμενο 1,23% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ «helt oacceptabelt», δηλαδή εντελώς απαράδεκτο. Η Στοκχόλμη, όμως, αντιμετωπίζει επίσης την Ουκρανία και την αμυντική συνεργασία ως πραγματικές προτεραιότητες, όπως δείχνει η σκανδιναβο-βαλτική-ουκρανική δήλωση για την άμυνα.

Αυτό δημιουργεί πρακτικό πρόβλημα για το στρατόπεδο των χαμηλότερων δαπανών. Πολλές κυβερνήσεις μπορούν να συμφωνήσουν ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να είναι μικρότερος. Πολύ λιγότερες μπορούν να συμφωνήσουν ποιο πρόγραμμα πρέπει να περικοπεί πρώτο.

Η Ιταλία ανοίγει ακόμη μία ρωγμή. Η Ρώμη είναι καθαρός συνεισφέρων στον προϋπολογισμό, αλλά η Τζόρτζια Μελόνι επανέφερε τη συζήτηση για τις εκπτώσεις, υποστηρίζοντας μέσω του Euronews Italy ότι οι μειώσεις που απολαμβάνουν άλλοι δεν μπορεί να θεωρούνται μόνιμες, όσο η Ιταλία πληρώνει χωρίς αντίστοιχη προστασία. Έτσι η αντιπαράθεση δεν χωρίζει απλώς τους καθαρούς πληρωτές από τους καθαρούς αποδέκτες. Αναγκάζει τους πληρωτές να διαπραγματευθούν μεταξύ τους προτού φτάσουν καν στους αποδέκτες.

Ο κεντρικός αριθμός κρύβει την πραγματική πίεση

Ο προϋπολογισμός που μπορεί πράγματι να δαπανηθεί είναι μικρότερος από ό,τι δείχνει το συνολικό ποσό. Σύμφωνα με πορτογαλικά δημοσιεύματα, η κυπριακή πρόταση ισοδυναμεί με 1,23% του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος της ΕΕ ή 1,13% αν αφαιρεθεί η αποπληρωμή του Ταμείου Ανάκαμψης. Η εξυπηρέτηση του χρέους μπορεί να κάνει το πλαφόν να φαίνεται γενναιόδωρο, ενώ αφήνει μικρότερο χώρο για πραγματικές δαπάνες.

Η Ισπανία αρνείται να χρηματοδοτήσει τις νέες προτεραιότητες κόβοντας τις παλιές. Η κοινή δήλωση της Μαδρίτης για το πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο στηρίζει την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία, αλλά όχι εις βάρος της συνοχής, της γεωργίας ή της αλιείας. Το μήνυμα είναι ευθύ: αν η Ευρώπη θέλει γεωπολιτικό προϋπολογισμό, χρειάζεται νέο χρήμα, νέους ίδιους πόρους, βραδύτερη αποπληρωμή χρέους ή κοινό δανεισμό.

Η Ρουμανία ξεκινά από διαφορετικό φόβο. Το HotNews αναφέρει ότι η γεωργία και η συνοχή παραμένουν γύρω στα 770 δισ. ευρώ μέσα σε πακέτο περίπου 2 τρισ. ευρώ, αλλά στο κείμενο που κυκλοφορεί εξακολουθούν να εμφανίζονται περικοπές. Το αίτημα του Βουκουρεστίου για τους αγρότες, όπως το μετέδωσε το Agrointel, είναι να μείνει η αγροτική στήριξη χωριστή, σταθερή και χωρίς υποχρεωτική εθνική συγχρηματοδότηση για τις άμεσες ενισχύσεις.

Η στήριξη προς την Ανατολή είναι, επομένως, η πιο ευαίσθητη γραμμή του σχεδίου. Η Πολωνία και η Ρουμανία θέλουν ισχυρότερη επιχειρηματολογία για τις περιφέρειες που εκτίθενται στον πόλεμο της Ρωσίας και στην πίεση της διεύρυνσης. Οι νότιες κυβερνήσεις θα ρωτήσουν αν αυτά τα χρήματα θα βγουν από το ίδιο ταμείο συνοχής στο οποίο στηρίζονται. Αν η υπόσχεση μείνει σε διατυπώσεις, αγοράζει ηρεμία τώρα και μεταθέτει τη σύγκρουση για αργότερα.

Οι εξωτερικές δαπάνες δείχνουν το μέγεθος της μετατόπισης. Το International Crisis Group αναφέρει ότι το σχέδιο θα αύξανε τις εξωτερικές δαπάνες στα 200,3 δισ. ευρώ, δηλαδή κατά 75%. Αυτό μπορεί να αντιστοιχεί σε ένα δυσμενέστερο περιβάλλον ασφαλείας. Ευνοεί, όμως, χώρες με αμυντικές βιομηχανίες, ισχυρή διοικητική ικανότητα και ώριμα έργα, επειδή μπορούν να απορροφήσουν τα νέα κονδύλια ταχύτερα από φτωχότερες περιφέρειες που έχουν οργανωθεί γύρω από παλαιότερες χρηματοδοτικές ροές.

Το ερώτημα είναι ποιος θα πληρώσει τη νέα ευρωπαϊκή ατζέντα, όταν κάθε πρωτεύουσα κρατά φρένο και ο λογαριασμός του χρέους βρίσκεται ήδη μέσα στην αίθουσα. Ο επόμενος προϋπολογισμός θα δείξει αν η γεωπολιτική φιλοδοξία έρχεται ως πρόσθετο βάρος ή αν αγρότες, περιφέρειες και φτωχότερα κράτη-μέλη καλούνται να τη σηκώσουν.