Η CDU βάζει φρένο στον κοινό δανεισμό

Κάθε ευρώ νέας δαπάνης πρέπει να μειώνει τον λόγο δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ. Όχι απλώς να τον σταθεροποιεί. Να τον μειώνει. Αυτή είναι η προϋπόθεση που θέτει η CDU για οποιαδήποτε μεταρρύθμιση του γερμανικού «φρένου χρέους», δηλαδή του συνταγματικού ορίου στον κρατικό δανεισμό. Ο Φρίντριχ Μερτς έχει κάνει σαφές και το πολιτικό τίμημα: κάθε αλλαγή απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα του Κοινοβουλίου (FAZ, Reuters). Δεν πρόκειται μόνο για μια συζήτηση του Βερολίνου γύρω από τον προϋπολογισμό. Η Γερμανία είναι η μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης και, όταν αποφασίζει πόσο μπορεί να δανειστεί, οι συνέπειες περνούν τα σύνορά της.

Πώς λειτουργεί ο λόγος χρέους και ποιους ευνοεί

Το γερμανικό «φρένο χρέους» (Schuldenbremse) περιορίζει το ομοσπονδιακό διαρθρωτικό έλλειμμα, δηλαδή το έλλειμμα αφού αφαιρεθεί η επίδραση του οικονομικού κύκλου, στο 0,35% του ΑΕΠ (γερμανικός Θεμελιώδης Νόμος, Bundesbank). Η CDU θέλει να διατηρηθεί αυτό το όριο όσο το χρέος βρίσκεται πάνω από το 60% του ΑΕΠ. Οι αμυντικές δαπάνες, που σήμερα αντιμετωπίζονται ως εξαίρεση, θα επέστρεφαν στον κανονικό προϋπολογισμό στις αρχές της δεκαετίας του 2030 (t-online).

Ο λόγος χρέους, δηλαδή το συνολικό δημόσιο χρέος διαιρεμένο με το ΑΕΠ, μπορεί να υποχωρεί ακόμη και όταν ο δανεισμός αυξάνεται σε ευρώ, εφόσον η οικονομία μεγαλώνει ταχύτερα. Άρα το τεστ της CDU δεν μπλοκάρει αυτομάτως κάθε νέα δαπάνη. Υποχρεώνει όμως κάθε πρόταση να περάσει από μία μόνο ερώτηση: οδηγεί σε μείωση του λόγου χρέους;

Η Γερμανία μπορεί να περάσει αυτό το τεστ. Δανείζεται φθηνά, η οικονομία της είναι αρκετά μεγάλη ώστε η ανάπτυξη να απορροφά μέτρια αύξηση του χρέους, ενώ έχει ήδη δημιουργήσει μεγάλες εθνικές εξαιρέσεις για την άμυνα και τις υποδομές. Η BNP Paribas εκτίμησε ότι η επενδυτική ώθηση του γερμανικού προϋπολογισμού του 2025 θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στην ανάπτυξη το 2026 (BNP Paribas).

Η Ιταλία δεν βρίσκεται στην ίδια θέση. Σύμφωνα με το LeaseNews, ο λόγος χρέους της εκτιμάται ότι θα φθάσει στο 138,5% του ΑΕΠ το 2026, με έλλειμμα πάνω από το 3%, γεγονός που τη διατηρεί υπό τη δημοσιονομική επιτήρηση της ΕΕ. Το βασικό επενδυτικό της εργαλείο είναι το σχέδιο ανάκαμψης των 194,4 δισ. ευρώ, το PNRR, από το οποίο πάνω από το 63% αφορά δάνεια και όχι επιχορηγήσεις (Business.it). Η Γερμανία επενδύει με τον δικό της ισολογισμό. Η Ιταλία δανείζεται από την Ευρώπη και αποπληρώνει.

Πού πιέζεται η ευρωπαϊκή επένδυση

Η γερμανική δημοσιονομική συγκράτηση επηρεάζει την υπόλοιπη Ευρώπη κυρίως μέσω δύο διαύλων. Ο πρώτος είναι η πραγματική οικονομία: η Γερμανία βρίσκεται στο κέντρο των ευρωπαϊκών αλυσίδων παραγωγής και, όταν καθυστερεί δημόσιες επενδύσεις, οι προμηθευτές σε όλη την ΕΕ χάνουν παραγγελίες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ο δεύτερος, και βαρύτερος, αφορά το ποιος μπορεί να δανειστεί για ευρωπαϊκά έργα. Αν το Βερολίνο αντιμετωπίζει τη συγκράτηση του χρέους ως συνταγματική αρχή στο εσωτερικό, δύσκολα θα στηρίξει μεγάλης κλίμακας κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό. Ο προτεινόμενος μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2028-2034 απαιτεί ομόφωνη έγκριση, δίνοντας στη Γερμανία ουσιαστικό δικαίωμα βέτο σε αυτό το ζήτημα (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Γάλλοι αναλυτές του Ifri περιγράφουν ευθέως την αντίφαση: η Γερμανία ανοίγει εθνικό δημοσιονομικό χώρο για τις δικές της προτεραιότητες, αλλά αντιστέκεται σε αντίστοιχη φιλοδοξία σε επίπεδο ΕΕ (Ifri).

Η έκθεση Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα υπολογίζει τις πρόσθετες επενδυτικές ανάγκες της Ευρώπης σε περίπου 800 δισ. ευρώ ετησίως (έκθεση Ντράγκι). Καμία οριακή περικοπή δαπανών δεν φθάνει σε αυτό το μέγεθος. Ο δανεισμός σε επίπεδο ΕΕ, που θα επέτρεπε σε χώρες όπως η Ιταλία να επενδύσουν χωρίς να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο το δικό τους χρέος, θα βοηθούσε να περιοριστεί το κενό. Η σημερινή απάντηση της Γερμανίας είναι αρνητική, αν αυτό σημαίνει αύξηση του λόγου χρέους.

Η λέξη που σηκώνει το βάρος

Η φόρμουλα της CDU δεν είναι οικονομικά παράλογη με τους δικούς της όρους. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι τα δημοσιονομικά αποθέματα έχουν σημασία σε μια περίοδο αυξημένου κόστους εξυπηρέτησης του χρέους και πιθανών μελλοντικών σοκ (ΔΝΤ). Έρευνα του IMK έδειξε ότι ο δανεισμός για δημόσιες επενδύσεις μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να μειώσει τον λόγο χρέους μεσοπρόθεσμα, εφόσον η δαπάνη αυξάνει αρκετά το παραγόμενο προϊόν (Finanznachrichten/IMK).

Όλα κρίνονται από μία λέξη: επένδυση. Το τεστ της Γερμανίας ρωτά αν μια δαπάνη μειώνει τον λόγο χρέους. Η απάντηση εξαρτάται από το αν η δαπάνη αυξάνει το μελλοντικό ΑΕΠ. Μέχρι στιγμής, όμως, κανείς στο Βερολίνο, στο Παρίσι ή στη Ρώμη δεν έχει παρουσιάσει λογιστική αποτύπωση σε επίπεδο έργου, ώστε να φανεί ποια ευρώ είναι πραγματική επένδυση και ποια είναι κανονική δαπάνη με νέα ετικέτα. Το τεστ του λόγου χρέους είναι οικονομικά υπερασπίσιμο μόνο αν το Βερολίνο εφαρμόσει στις δικές του εξαιρέσεις το ίδιο κριτήριο που απαιτεί από τις ευρωπαϊκές δαπάνες. Ως τώρα, δεν το έχει κάνει.