Το chat control πέρασε με αποχές

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κλήθηκε να αποφασίσει αν θα τερματίσει την προσωρινή άδεια που επιτρέπει σε τεχνολογικές εταιρείες να σαρώνουν μη κρυπτογραφημένα μηνύματα για υλικό σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Οι περισσότεροι ευρωβουλευτές που ψήφισαν τάχθηκαν κατά της παράτασης: 314 ψήφοι εναντίον, 276 υπέρ και 17 αποχές (Greens/EFA, La Voix de France). Το μέτρο όμως διασώθηκε. Στο συγκεκριμένο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας, το Κοινοβούλιο χρειαζόταν απόλυτη πλειοψηφία επί του συνόλου των 720 μελών του για να απορρίψει το κείμενο, δηλαδή 361 ψήφους. Κάθε άδεια έδρα λειτούργησε, πρακτικά, σαν ψήφος υπέρ της διατήρησης. Η αντιπαράθεση για το λεγόμενο «chat control» δεν αφορά πλέον μόνο τη σάρωση μηνυμάτων. Αφορά και τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ κρατά ζωντανές προσωρινές εξουσίες όταν ο μόνιμος νόμος δεν μπορεί να περάσει.

Τι καλύπτει η άδεια

Ο κανόνας που βρίσκεται στο επίκεντρο είναι ο Κανονισμός 2021/1232, μια προσωρινή εξαίρεση από το ευρωπαϊκό δίκαιο για την προστασία της ιδιωτικότητας. Κανονικά, οι εταιρείες δεν μπορούν να ελέγχουν το περιεχόμενο των επικοινωνιών. Η εξαίρεση επιτρέπει σε παρόχους όπως η Microsoft, η Google και η Meta να σαρώνουν εθελοντικά γνωστές εικόνες κακοποίησης παιδιών και ενδείξεις προσέγγισης ανηλίκων σε υπηρεσίες όπου η εταιρεία εξακολουθεί να μπορεί να διαβάζει ή να επεξεργάζεται το περιεχόμενο (EUR-Lex, CADE Project).

Οι υπηρεσίες με κρυπτογράφηση από άκρο σε άκρο εξαιρούνται. Το Κοινοβούλιο τροποποίησε το κείμενο ώστε να προστατεύεται κάθε επικοινωνία στην οποία η κρυπτογράφηση «εφαρμόζεται, έχει εφαρμοστεί ή θα εφαρμοστεί» (European Parliament LIBE). Το WhatsApp και το Signal μένουν εκτός πλαισίου. Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο μέσω web και οι υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων στο cloud, όπου οι πάροχοι διατηρούν πρόσβαση, παραμένουν εντός (The European Post, RTVE).

Η άδεια δεν είναι καινούργια. Εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 2021 και έληξε στις 4 Απριλίου 2026, αφού προηγούμενες προσπάθειες ανανέωσης είχαν κολλήσει. Το Συμβούλιο, όπου εκπροσωπούνται οι εθνικές κυβερνήσεις, επανέφερε το κείμενο και το έστειλε στο Κοινοβούλιο τον Ιούλιο. Η παράταση ισχύει έως τον Απρίλιο του 2028.

Πώς ο κανόνας της ψηφοφορίας έγινε η ουσία της υπόθεσης

Το Κοινοβούλιο βρισκόταν στη λεγόμενη «δεύτερη ανάγνωση», το στάδιο κατά το οποίο μπορεί να απορρίψει κείμενο του Συμβουλίου μόνο με απόλυτη πλειοψηφία του συνόλου των ευρωβουλευτών. Το όριο αυτό προστατεύει τη θέση του Συμβουλίου: μια χαμηλή συμμετοχή ή μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση δεν αρκεί για να μπλοκάρει το κείμενο. Νομικά, ο κανόνας στέκει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, σήμαινε ότι ένα μέτρο το οποίο η πλειοψηφία των ψηφισάντων ήθελε να απορρίψει πέρασε επειδή 129 μέλη απουσίασαν ή δεν ψήφισαν.

Το Συμβούλιο χρησιμοποίησε επίσης διαδικασία κατεπείγοντος, συμπιέζοντας το χρονοδιάγραμμα και περιορίζοντας τα περιθώρια του Κοινοβουλίου να τροποποιήσει το κείμενο ή να παρατείνει τη συζήτηση (CADE Project, Greens/EFA). Η γερμανική οργάνωση ψηφιακών δικαιωμάτων Digitalcourage χαρακτήρισε τον συνδυασμό αυτό πολιτικό ελιγμό (Digitalcourage). Η κατηγορία έχει πολιτικό βάρος ακόμη κι αν η διαδικασία ακολούθησε τους κανόνες των ευρωπαϊκών συνθηκών, επειδή μια νόμιμη διαδικασία μπορεί να παράγει αδύναμη λογοδοσία όταν το όριο ψηφοφορίας προστατεύει την υφιστάμενη κατάσταση.

Ο μόνιμος νόμος που δεν περνά

Η προσωρινή άδεια ανανεώνεται επειδή η ΕΕ δεν μπορεί να συμφωνήσει σε μόνιμο αντικαταστάτη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το 2022 έναν συνολικό κανονισμό, ο οποίος θα εισήγαγε αξιολογήσεις κινδύνου και πιθανές εντολές σάρωσης για διαδικτυακές υπηρεσίες (Commission proposal). Η πρόταση παραμένει μπλοκαρισμένη. Το πιο επίμαχο στοιχείο της είναι η λεγόμενη «σάρωση στην πλευρά του πελάτη», όπου η συσκευή ελέγχει τα μηνύματα πριν η κρυπτογράφηση τα καταστήσει μη αναγνώσιμα, παρακάμπτοντας ουσιαστικά την κρυπτογράφηση χωρίς να τη σπάει τεχνικά.

Η διάσπαση στο Συμβούλιο δείχνει πόσο διαφορετικά σταθμίζουν οι κυβερνήσεις την προστασία των παιδιών και το απόρρητο των επικοινωνιών. Η Δανία πίεσε για αυστηρότερη γραμμή κατά τη διάρκεια της προεδρίας της στην ΕΕ (Frihedsbrevet). Μια ομάδα κυβερνήσεων με επικεφαλής τη Γερμανία και την Πολωνία, αρκετή για να μπλοκάρει συμφωνία στο Συμβούλιο, σταμάτησε τον μόνιμο φάκελο πριν από τη θερινή διακοπή (EDRi). Η ίδια η γερμανική θέση είναι διχασμένη: το Βερολίνο αποδέχθηκε την επαναφορά της εθελοντικής σάρωσης με προστατευμένη την κρυπτογράφηση, ενώ οι ομοσπονδιακές αρχές προστασίας δεδομένων της Γερμανίας απέρριψαν κάθε μορφή σάρωσης στην πλευρά του πελάτη (BfDI, Zeit). Αυτός ο εσωτερικός διχασμός δείχνει ότι η Γερμανία μπορεί να μπλοκάρει τον μόνιμο νόμο, αλλά δεν μπορεί να συγκροτήσει σταθερή εναλλακτική. Στην Πολωνία, φωνές από τον χώρο των ψηφιακών δικαιωμάτων χαρακτήρισαν ακόμη και την εθελοντική άδεια επικίνδυνη, επειδή αντιμετωπίζει τους χρήστες ως υπόπτους και τους παρόχους ως «ιδιωτική αστυνομική δύναμη» (Onet/OKO.press).

Το κενό τεκμηρίωσης αφήνει και τις δύο πλευρές να διατυπώνουν ισχυρισμούς χωρίς να χρειάζεται να τους αποδείξουν πλήρως. Οι υποστηρικτές λένε ότι κάθε διακοπή της σάρωσης κινδυνεύει να στερήσει κρίσιμες αναφορές για κακοποίηση παιδιών. Οι επικριτές προειδοποιούν για ψευδώς θετικά αποτελέσματα και για ανάθεση αστυνομικών λειτουργιών σε ιδιωτικές εταιρείες (Euronews, 24.hu). Δεν υπάρχει διαφανής, πανευρωπαϊκός έλεγχος για την ακρίβεια της σάρωσης, τα ποσοστά ψευδών θετικών αποτελεσμάτων ή τις ποινικές υποθέσεις στις οποίες οδήγησαν οι αναφορές. Η ΕΕ έχει πλέον παρατείνει την άδεια δύο φορές χωρίς να απαιτήσει από καμία πλευρά να παρουσιάσει καθαρά τα δεδομένα της. Η εξαίρεση υπέρ της κρυπτογράφησης είναι πραγματικό κέρδος για τους υπερασπιστές της ιδιωτικότητας. Ταυτόχρονα, όμως, η ΕΕ κανονικοποίησε μια «μόνιμα προσωρινή» εξαίρεση από το απόρρητο των επικοινωνιών, ανανεωμένη μέσω ενός κανόνα που μετέτρεψε την απουσία σε συναίνεση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο οφείλουν, πριν από την επόμενη προθεσμία του Απριλίου 2028, να εξηγήσουν δημόσια τι ακριβώς παράγει η εθελοντική σάρωση.