Ο Wang Yi στη Σουηδία

Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Γουάνγκ Γι, επισκέφθηκε στα τέλη Ιουνίου και στις αρχές Ιουλίου τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία. Ήταν η πρώτη κινεζική διπλωματική περιοδεία υψηλού επιπέδου στη σκανδιναβική περιοχή εδώ και περισσότερα από δεκαπέντε χρόνια (Politiken). Η χρονική συγκυρία είχε σημασία: ο κορυφαίος διπλωμάτης του Πεκίνου βρέθηκε σε μια περιοχή της οποίας η στρατηγική ταυτότητα έχει αλλάξει μετά την ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, λίγες μόλις ημέρες αφότου οι εμπορικές συνομιλίες ΕΕ-Κίνας στις Βρυξέλλες κατέληξαν σε μια εύθραυστη συμφωνία να παραμείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι έως την αποτίμηση του Οκτωβρίου (de.euronews.com).

Οι επισκέψεις κράτησαν, τουλάχιστον στην επιφάνεια, τον τόνο της διπλωματικής ευγένειας. Η πολιτική τους αξία όμως βρισκόταν αλλού: το Πεκίνο δοκίμαζε κατά πόσον οι διμερείς επαφές μπορούν να μαλακώσουν το κλίμα γύρω από αποφάσεις που, θεσμικά, ελέγχονται στις Βρυξέλλες.

Συντονισμένη αντίσταση

Η Δανία έστειλε το καθαρότερο μήνυμα ότι οι σκανδιναβικές κυβερνήσεις διάβασαν την περιοδεία ως συλλογικό τεστ και όχι ως σειρά ανεξάρτητων διμερών συναντήσεων. Ο υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λόκε Ράσμουσεν έβαλε στο κέντρο της ατζέντας τον ρόλο της Κίνας στη διευκόλυνση του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την εμπορική ανισορροπία ΕΕ-Κίνας. Στόχος του ήταν ο Γουάνγκ Γι να ακούσει το ίδιο μήνυμα σε κάθε σκανδιναβική πρωτεύουσα, όχι μόνο στην Κοπεγχάγη (Politiken, BT/Reuters). Αν το Πεκίνο ήλπιζε ότι θα βρει διαφορετικά επίπεδα διαπραγματευτικής ευαισθησίας από πρωτεύουσα σε πρωτεύουσα, η Κοπεγχάγη επιχείρησε να κλείσει αυτό το περιθώριο.

Η Φινλανδία κινήθηκε με παρόμοια λογική. Η υπουργός Εξωτερικών Ελίνα Βάλτονεν ενέταξε τη συνάντηση στο πλαίσιο των σχέσεων ΕΕ-Κίνας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας, ζητώντας από το Πεκίνο «εποικοδομητική συμβολή» και στα δύο πεδία (Ulkoministeriö, Yle). Το Ελσίνκι δεν παρουσίασε την επαφή ως διμερή επανεκκίνηση. Την τοποθέτησε δίπλα στην ευρωπαϊκή γραμμή, όχι απέναντί της.

Στη Σουηδία, η συνάντηση με τον πρωθυπουργό Ουλφ Κρίστερσον συνοδεύθηκε από πίεση οργανώσεων για τον φυλακισμένο Σουηδοκινέζο εκδότη Γκουί Μινχάι, προσθέτοντας ένα ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που περιόρισε τον χώρο για μια θερμή διπλωματική επαναπροσέγγιση. Η South China Morning Post περιέγραψε συνολικά την περιοδεία ως προσπάθεια του Πεκίνου να διαπιστώσει αν η «διατλαντική αναταραχή» μπορεί να μαλακώσει τα «σκανδιναβικά γεράκια» της Ευρώπης (SCMP). Η ανάγνωση αυτή έχει αναλυτική βάση, αλλά κανένας σκανδιναβός αξιωματούχος δεν χρησιμοποίησε δημόσια τέτοια γλώσσα.

Πώς η διμερής πίεση περνά από τις Βρυξέλλες

Ο ευρωπαϊκός χάρτης αρμοδιοτήτων εξηγεί γιατί η περιοδεία έχει σημασία ακόμη και χωρίς ορατές παραχωρήσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όχι οι εθνικές πρωτεύουσες, χειρίζεται τις υποθέσεις εμπορικής άμυνας της ΕΕ, όπως οι δασμοί και οι έρευνες κατά των επιδοτήσεων. Πρόκειται για αποκλειστική αρμοδιότητα βάσει των ευρωπαϊκών συνθηκών (άρθρο 207 της ΣΛΕΕ).

Η εξωτερική πολιτική και η πολιτική ασφάλειας λειτουργούν διαφορετικά. Εκεί εξακολουθεί να απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο, δηλαδή στο όργανο όπου συναντώνται οι εθνικές κυβερνήσεις για να διαμορφώσουν θέσεις σε επίπεδο ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι κάθε πρωτεύουσα διατηρεί πολιτικό λόγο και, συχνά, δικαίωμα βέτο (άρθρο 31 της ΣΕΕ).

Η Κίνα δεν μπορεί, μέσω μιας συνάντησης στη Φινλανδία ή στη Σουηδία, να ακυρώσει μια έρευνα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αντικανονικές επιδοτήσεις. Μπορεί όμως να χρησιμοποιήσει τη διμερή εμπλοκή για να επηρεάσει το πολιτικό ερώτημα: αν η Ευρώπη θα διατηρήσει την πίεση ή θα αφήσει σταδιακά την υπόθεση να χαμηλώσει. Η Γερμανία δείχνει πιο καθαρά τον μηχανισμό. Μετά τις ευρωπαϊκές επαφές του Γουάνγκ, γερμανικά δημοσιεύματα κατέγραψαν το Πεκίνο να καλεί το Βερολίνο να προωθήσει μια πιο «ορθολογική» ευρωπαϊκή στάση, την ώρα που η γερμανική βιομηχανία παραμένει βαθιά εκτεθειμένη τόσο στην κινεζική αγορά όσο και στον κίνδυνο αντιποίνων (Zeit, zdfheute.de). Η νομική αρμοδιότητα μένει στις Βρυξέλλες. Η πολιτική πίεση περνά από το Βερολίνο.

Η αθόρυβη μετατόπιση της Λιθουανίας

Η πιο δύσκολη επιπλοκή για μια καθαρή αφήγηση περί «σκανδιναβικών γερακιών που αντιστέκονται στη γοητεία της Κίνας» έρχεται από ανατολικότερα. Η Λιθουανία έγινε το χαρακτηριστικό ευρωπαϊκό παράδειγμα αντίστασης στο Πεκίνο, όταν επέτρεψε το 2021 τη λειτουργία γραφείου αντιπροσωπείας της Ταϊβάν στο Βίλνιους. Η Κίνα υποβάθμισε τις διπλωματικές σχέσεις και άσκησε οικονομική πίεση. Τώρα η Λιθουανία συζητεί ανοιχτά την εξομάλυνση των σχέσεων (LRT, Lrytas). Λιθουανικά δημοσιεύματα αναφέρονται σε πολιτικό στόχο αποκατάστασης των σχέσεων μέσα σε περίπου έξι μήνες, αν και ειδικοί στην ίδια συζήτηση χαρακτήρισαν το χρονοδιάγραμμα φιλόδοξο.

Αυτό έχει σημασία για τη συνολική εικόνα. Αν το κράτος-μέλος που πλήρωσε το υψηλότερο ορατό κόστος για την αντιπαράθεση με την Κίνα αναζητεί πλέον συμβιβασμό, άλλες πρωτεύουσες θα σταθμίσουν εκ νέου αν η σύγκρουση με το Πεκίνο αξίζει το τίμημα.

Καμία ελεγμένη πηγή δεν έδειξε συγκεκριμένες παραχωρήσεις από σκανδιναβική κυβέρνηση κατά την περιοδεία του Γουάνγκ. Καμία κοινή δήλωση δεν άλλαξε θέση στο Συμβούλιο. Κανένας εμπορικός φάκελος δεν μετακινήθηκε. Το ευρωπαϊκό σημείο ελέγχου του Οκτωβρίου παραμένει η επόμενη ουσιαστική δοκιμή: αν η διαπραγματευτική ισχύς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αντέχει ή αν οι διμερείς δίαυλοι έχουν ήδη διαβρώσει, σιωπηρά, την πολιτική συνοχή που τη στηρίζει.