Η Chint θέλει 1.3 GW στην Πορτογαλία

1.300 μεγαβάτ ηλιακής και αιολικής ισχύος. Σχεδόν 900 μεγαβάτ αποθήκευσης σε μπαταρίες. 2,1 εκατ. φωτοβολταϊκά πάνελ στην περιφέρεια Αλεντέζου, στη νότια Πορτογαλία. Και 1.868 γιγαβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας τον χρόνο στο εθνικό δίκτυο (Observador, Jornal Económico). Η Chint, όμιλος κινεζικών κεφαλαίων, κατέθεσε την πρόταση οριοθέτησης για τη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός συμπλέγματος έργων στους δήμους Πορτέλ και Βιντιγκέιρα. Είναι το πρώτο επίσημο βήμα στην πορτογαλική αδειοδοτική διαδικασία. Δεν έχει εγκριθεί τίποτα. Το μέγεθος όμως του σχεδίου τοποθετεί την υπόθεση ακριβώς στο σημείο όπου συγκρούονται οι δύο μεγάλες ενεργειακές προτεραιότητες της Ευρώπης: ταχεία απανθρακοποίηση και περιορισμός της εξάρτησης από την Κίνα για να επιτευχθεί.

Οι μπαταρίες αλλάζουν την εξίσωση

Ακόμη και χωρίς την αποθήκευση, η ηλιακή και αιολική ισχύς θα καθιστούσε το έργο ένα από τα μεγαλύτερα ανανεώσιμα χαρτοφυλάκια της Πορτογαλίας. Το σκέλος των μπαταριών ανεβάζει το διακύβευμα. Το σύμπλεγμα προβλέπει 358 μονάδες αποθήκευσης, με ισχύ περίπου 895 μεγαβάτ, ώστε να απορροφάται η πλεονάζουσα ηλιακή παραγωγή στη διάρκεια της ημέρας και να διοχετεύεται στο δίκτυο όταν πέφτει ο ήλιος (Observador). Τρεις νέες γραμμές μεταφοράς υπερυψηλής τάσης, μήκους από 7,4 έως 8,9 χιλιομέτρων η καθεμία, θα συνδέουν τις εγκαταστάσεις με το εθνικό δίκτυο.

Επειδή το σχέδιο περιλαμβάνει υποδομές δίπλα στο δίκτυο, ενεργοποιεί τις συζητήσεις ασφάλειας που έχουν ενταθεί σε όλη την Ευρώπη. Η αποθήκευση αυτής της κλίμακας δεν κρατά απλώς ηλεκτρική ενέργεια· συμβάλλει στη ρύθμιση της συχνότητας και της τάσης του δικτύου. Όποιος ελέγχει το λογισμικό διαχείρισης των μπαταριών μπορεί, θεωρητικά, να αποσταθεροποιήσει το σύστημα, αποδεσμεύοντας ή παρακρατώντας ισχύ σε κρίσιμες στιγμές. Αυτός είναι ο κίνδυνος που μετατρέπει ένα έργο καθαρής ενέργειας σε στρατηγικό ζήτημα.

Το Alqueva-Portel δεν είναι η μόνη πορτογαλική επένδυση της Chint. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η εταιρεία διαθέτει χαρτοφυλάκιο φωτοβολταϊκών 6,6 γιγαβάτ στο Αλεντέζου και έχει συμβασιοποιήσει 2.520 μεγαβάτ ισχύος σύνδεσης με τη REN, τον διαχειριστή μεταφοράς της Πορτογαλίας, μέγεθος που αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα πέμπτο της τελευταίας λίστας συμβάσεων της REN (Jornal Económico).

Το κόστος του «όχι»

Το πρόβλημα της Ευρώπης είναι ότι η εναλλακτική στην κινεζική προμήθεια είναι πιο αργή και ακριβότερη. Η Κίνα ελέγχει πάνω από το 80% όλων των κρίσιμων σταδίων παραγωγής φωτοβολταϊκών πάνελ, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA). Οι κινεζικοί προμηθευτές καλύπτουν περίπου το 70% των ευρωπαϊκών μετατροπέων, δηλαδή των συσκευών που μετατρέπουν το ηλεκτρικό ρεύμα των φωτοβολταϊκών σε εναλλασσόμενο ρεύμα κατάλληλο για το δίκτυο (Boursorama/Reuters). Η Γερμανία εισήγαγε το 2025 μπαταρίες αξίας 22 δισ. ευρώ, περίπου τις μισές από την Κίνα (Handelsblatt).

Οι περιορισμοί στον κινεζικό εξοπλισμό έχουν μετρήσιμο κόστος. Τα όρια της ΕΕ στους κινεζικούς μετατροπείς για έργα με δημόσια χρηματοδότηση θα μπορούσαν να επηρεάσουν τουλάχιστον 14 γιγαβάτ νέας ηλιακής ισχύος, πάνω από το ένα πέμπτο των ετήσιων εγκαταστάσεων στην Ένωση (Boursorama/Reuters). Οι ευρωπαϊκοί μετατροπείς κοστίζουν περίπου 20-40% περισσότερο από τα κινεζικά ισοδύναμα προϊόντα (EnergyNews). Αν καθυστερήσει ένα έργο όπως το Alqueva-Portel, καθυστερεί και η αποθηκευτική ισχύς που το πορτογαλικό δίκτυο χρειάζεται όλο και περισσότερο.

Η ΕΕ διαθέτει εργαλείο ελέγχου: ο Κανονισμός 2019/452 επιτρέπει στα κράτη-μέλη και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάζουν ξένες επενδύσεις που μπορεί να απειλήσουν την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη (European Commission). Ο κανονισμός όμως συντονίζει. Δεν ασκεί βέτο. Οι Βρυξέλλες μπορούν να προειδοποιήσουν. Η Λισαβόνα αποφασίζει.

Τα κράτη-μέλη ήδη κινούνται διαφορετικά

Η Γερμανία αντιμετωπίζει τις συνδεδεμένες ανανεώσιμες υποδομές ως πιθανές ευπάθειες, κάνοντας ρητές συγκρίσεις με την προηγούμενη εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο (FAZ). Η Λιθουανία έχει προχωρήσει περισσότερο, δίνοντας στους διαχειριστές του δικτύου το δικαίωμα να αποσυνδέουν φωτοβολταϊκά άνω των 100 κιλοβάτ που δεν πληρούν τις απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας (pv magazine). Η Ισπανία ελέγχει τις επενδύσεις, αλλά παράλληλα διεκδικεί κινεζικά εργοστάσια που δημιουργούν τοπικές θέσεις εργασίας. Η Ουγγαρία κινήθηκε ταχύτερα από όλους, προσελκύοντας 3,9 δισ. ευρώ κινεζικών άμεσων ξένων επενδύσεων το 2025, κυρίως σε ηλεκτρικά οχήματα και μπαταρίες, αν και το εργοστάσιο μπαταριών της CATL στο Ντέμπρετσεν φέρεται να είχε φτάσει μόλις στο μισό περίπου του προσωπικού που είχε υποσχεθεί δύο χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας του (Portfolio, HVG).

Η κρίσιμη μεταβλητή ασφάλειας για το Alqueva-Portel είναι ποιος ελέγχει το λειτουργικό λογισμικό, τα συστήματα διαχείρισης των μπαταριών και τα δικαιώματα απομακρυσμένων ενημερώσεων στη διάρκεια της 25ετούς λειτουργίας του έργου. Τα πορτογαλικά ρεπορτάζ έχουν καταγράψει τα μεγαβάτ και τα πάνελ. Δεν έχουν ακόμη απαντήσει ποιος κάθεται στην κονσόλα ελέγχου. Από αυτή την απάντηση θα κριθεί αν πρόκειται για πράσινη επένδυση ή για στρατηγική έκθεση. Μέχρι στιγμής, ούτε στη Λισαβόνα ούτε στις Βρυξέλλες τίθεται δημόσια αυτό το ερώτημα.