Constanța: το κενό του NATO στα θαλάσσια drones

Στις 06:00 της 5ης Ιουνίου, οι ρουμανικές δυνάμεις εντόπισαν ένα ουκρανικό θαλάσσιο drone μέσα στο πολιτικό λιμάνι της Κωνστάντζας, τον μεγαλύτερο κόμβο logistics του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα. Πέρασαν τέσσερις ώρες. Στις 10:00, η Ουκρανία ενημέρωσε τη Ρουμανία ότι είχε χάσει τον έλεγχο τεσσάρων drones λόγω ρωσικών παρεμβολών ηλεκτρονικού πολέμου. Στις 10:28, το drone αυτοανατινάχθηκε στην προβλήτα 78, περίπου 500 μέτρα από έναν πετρελαϊκό τερματικό σταθμό (Agerpres, Straits Times). Δεν υπήρξαν νεκροί. Το σημαντικότερο, όμως, δεν ήταν η έκρηξη, αλλά το τετράωρο κενό ανάμεσα στον εντοπισμό και την ειδοποίηση. Δεν υπήρχε πρωτόκολλο για την είσοδο οπλισμένων drones σε πολιτικό λιμάνι.

Ήταν το δεύτερο τέτοιο περιστατικό μέσα σε έναν μήνα. Στις 7 Μαΐου, ψαράδες εντόπισαν ένα ουκρανικό drone με εκρηκτικά σε θαλάσσια σπηλιά ανοικτά της Λευκάδας, με τη μηχανή του ακόμη σε λειτουργία (skai.gr). Και στις δύο περιπτώσεις, το Κίεβο απέδωσε την απώλεια ελέγχου σε ρωσικές παρεμβολές ηλεκτρονικού πολέμου (Maritime Executive).

Συστήματα για πλοία, όχι για drones

Το ρουμανικό σύστημα παράκτιας επιτήρησης SCOMAR παρακολουθεί σκάφη μεγαλύτερα των έξι μέτρων. Τα ουκρανικά drones τύπου Sea Baby έχουν μήκος περίπου πέντε μέτρα. Το υπουργείο Εσωτερικών της Ρουμανίας αναγνώρισε ότι μικρές πλατφόρμες με χαμηλό ίχνος στα ραντάρ «δεν συγκαταλέγονταν στους στόχους για τους οποίους σχεδιάστηκε αρχικά το σύστημα». Το αντι-drone σύστημα που εγκαταστάθηκε πρόσφατα στο λιμάνι καλύπτει τον εναέριο χώρο, όχι την επιφάνεια της θάλασσας (HotNews).

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά και θεσμικό. Ο υπουργός Άμυνας Ράντου Μιρούτσα δήλωσε ότι ο στρατός δεν φυλάσσει πολιτικά λιμάνια. Η ακτοφυλακή παρακολουθεί την κυκλοφορία. Η λιμενική αρχή διαχειρίζεται τις εγκαταστάσεις. Τέσσερις θεσμοί μοιράζονται την ευθύνη για την Κωνστάντζα, χωρίς κανείς να διαθέτει σχέδιο για οπλισμένα drones που εισέρχονται στο λιμάνι.

Η προσπάθεια της Ρουμανίας να κλείσει αυτό το κενό εμποδίζεται από την ίδια της την πολιτική σκηνή. Το πολυδισεκατομμυρίων ευρώ πρόγραμμα αμυντικών προμηθειών SAFE, που σχεδιάστηκε εν μέρει για να καλύψει ελλείψεις στην επιτήρηση χαμηλού ύψους και θαλάσσιας επιφάνειας, έχει μπλοκαριστεί λόγω προσφυγής στο Συνταγματικό Δικαστήριο από μέλη του ίδιου κυβερνητικού συνασπισμού που το ενέκρινε. Μέχρι να λυθεί η εκκρεμότητα, το μεγαλύτερο λιμάνι του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα θα στηρίζεται σε αισθητήρες φτιαγμένους για φορτηγά πλοία.

Η Βουλγαρία, που μοιράζεται την ίδια ακτογραμμή, ενεργοποίησε μέσα σε λίγες ώρες περιπολίες με ραντάρ και ελικόπτερα. Η δική της επιτήρηση, όμως, έχει τον ίδιο βασικό περιορισμό: συστήματα ρυθμισμένα για συμβατικά πλοία, όχι για drones πέντε μέτρων με ελάχιστο ίχνος στα ραντάρ (armymedia.bg).

Ένας κόμβος ασφαλείας που υπάρχει μόνο στα χαρτιά

Η απάντηση που προτείνει η ΕΕ είναι ένας Κόμβος Θαλάσσιας Ασφάλειας για τη Μαύρη Θάλασσα. Δεν έχει νομική βάση, δεν έχει προϋπολογισμό και δεν έχει πόλη φιλοξενίας. Προέρχεται από Κοινή Ανακοίνωση του 2025, δηλαδή από ένα πολιτικό κείμενο χωρίς δεσμευτική ισχύ (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης). Ο Ρουμάνος ευρωβουλευτής Βίκτορ Νεγκρέσκου ζήτησε να επιταχυνθεί η δημιουργία του μετά την έκρηξη στην Κωνστάντζα. Η επιτάχυνση, όμως, έχει περιορισμένο νόημα όταν η αφετηρία είναι ακόμη ένα έγγραφο αρχών.

Έγγραφο του Συμβουλίου της ΕΕ που διέρρευσε τον Μάιο του 2026 επιβεβαίωνε ότι κάθε χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την ασφάλεια έναντι drones ως δικό της πρόβλημα, με τα κράτη-μέλη να λειτουργούν «σε σιλό» και χωρίς κοινό σύστημα εντοπισμού ή αντίδρασης (Euronews). Το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά των drones, που εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, προβλέπει μια πιλοτική δράση για τη θαλάσσια επίγνωση κατάστασης, με πλήρη ανάπτυξη όχι πριν από το 2030 (σχέδιο δράσης). Ακόμη και αυτό, όμως, εστιάζει σχεδόν αποκλειστικά στις εναέριες απειλές. Τα θαλάσσια drones επιφανείας εμφανίζονται οριακά.

Μια συνθήκη για άλλο είδος πλοίου

Η Σύμβαση του Μοντρέ του 1936, που ρυθμίζει τη διέλευση ναυτικών δυνάμεων από τα τουρκικά Στενά ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο, χωρίζει τα σκάφη σε εμπορικά και στρατιωτικά. Τα ναυτικά drones δεν ταιριάζουν σε καμία από τις δύο κατηγορίες. Δεν έχουν πλήρωμα, δεν έχουν κυβερνήτη με στρατιωτική εντολή και η Ουκρανία δεν τα έχει καταχωρίσει ως πολεμικά πλοία (Opinio Juris). Η Τουρκία έχει εξουδετερώσει τουλάχιστον 11 παρασυρόμενα drones στα ύδατά της, αλλά δεν έχει τοποθετηθεί για το νομικό καθεστώς τους βάσει της Σύμβασης (Daily Sabah). Η σιωπή εξυπηρετεί την Άγκυρα. Αν ανοίξει το θέμα, θα πρέπει είτε να περιορίσει τα ουκρανικά drones είτε να αναγνωρίσει επισήμως δικαίωμα διέλευσής τους.

Το drone στην Κωνστάντζα χτύπησε κυματοθραύστη, όχι δεξαμενόπλοιο. Η Ρουμανία ζήτησε έκτοτε από την Ουκρανία να την ειδοποιεί κάθε φορά που χάνεται ο έλεγχος ενός όπλου. Αυτή η διμερής συνεννόηση είναι, προς το παρόν, όλο το ευρωπαϊκό πλαίσιο: μία χώρα ζητά από τον χειριστή του drone να τηλεφωνεί όταν κάτι πάει στραβά, ενώ τα λιμάνια μένουν εκτεθειμένα και το δίκαιο δεν αναγνωρίζει ακόμη πλήρως ότι αυτά τα όπλα υπάρχουν.