Η Constanta αλλάζει το πρωτόκολλο drones

Στις 5 Ιουνίου, ένα ουκρανικό ναυτικό drone παρασύρθηκε μέχρι την Κωνστάντζα, το μεγαλύτερο λιμάνι της Ρουμανίας στη Μαύρη Θάλασσα. Αυτοανατινάχθηκε μεταξύ 10:27 και 10:28. Η Ουκρανία είχε ενημερώσει τις ρουμανικές αρχές στις 09:54, δηλαδή μόλις περίπου μισή ώρα νωρίτερα, όταν η κρίση βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη. Τέσσερα ουκρανικά drones είχαν χάσει την επικοινωνία τους κοντά στη Σεβαστούπολη, κάτι που το Κίεβο απέδωσε σε ρωσικές ηλεκτρονικές παρεμβολές, και είχαν μπει σε αυτόματη διαδικασία αυτοκαταστροφής. Ένα από αυτά έφθασε σε προβλήτα πολιτικού λιμανιού κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.

Η μεταβατική υπουργός Εξωτερικών της Ρουμανίας, Οάνα Τόιου, δήλωσε στις 5 Ιουλίου ότι το Βουκουρέστι και το Κίεβο διαπραγματεύονται ένα πρωτόκολλο: η Ουκρανία θα ειδοποιεί τη Ρουμανία όταν χάνει τον έλεγχο drones και θα τα προγραμματίζει ώστε να αυτοκαταστρέφονται πριν φθάσουν στα ρουμανικά χωρικά ύδατα (HotNews). Το αν αυτή η υπόσχεση μπορεί να γίνει δεσμευτικός μηχανισμός είναι το πραγματικό ζήτημα.

Ποιος αποφασίζει για το λιμάνι της Ρουμανίας

Το ΝΑΤΟ οργανώνει την αεροπορική αστυνόμευση στην ανατολική του πτέρυγα και μπορεί να παρακολουθεί απειλές. Δεν αποφασίζει όμως πότε θα υπάρξει εμπλοκή πάνω από το λιμάνι ενός κράτους-μέλους (NATO). Η Ρουμανία διατηρεί την κυριαρχία στον εναέριο χώρο και στα χωρικά της ύδατα. Όταν ένα αργό και φθηνό drone κινείται προς πολιτική προβλήτα, η απόφαση για εκκένωση εργαζομένων ή αναστολή λειτουργίας τερματικού σταθμού ανήκει στις ρουμανικές αρχές, όχι στις συμμαχικές δομές διοίκησης.

Αυτή η απόφαση εξαρτάται από τον χρόνο προειδοποίησης. Οι αριθμοί δείχνουν πόσο συνηθισμένη έχει γίνει η απειλή. Από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής, το υπουργείο Άμυνας της Ρουμανίας έχει καταγράψει περισσότερες από 100 επιθέσεις κοντά στα σύνορα, 29 παράνομες εισόδους ρωσικών drones στον ρουμανικό εναέριο χώρο και 15 παραβιάσεις εναέριου χώρου μόνο το 2026, που οδήγησαν σε 26 απογειώσεις στρατιωτικών και αστυνομικών μέσων (Agerpres). Η Ρουμανία έχει ζητήσει από τους συμμάχους της ραντάρ χαμηλού ύψους και drones αναχαίτισης για μικρούς και αργούς στόχους, τους οποίους η συμβατική αντιαεροπορική άμυνα δεν σχεδιάστηκε να αντιμετωπίζει (Straits Times), ενώ έχει παραγγείλει 24 γερμανικά συστήματα Skyranger 35 κατά drones (ArmyRecognition). Οι προμήθειες όμως κινούνται σε ορίζοντα ετών, όχι εβδομάδων. Ένα διμερές πρωτόκολλο με το Κίεβο θα μπορούσε να κλείσει ταχύτερα το κενό, εφόσον υπάρχει στην πράξη.

Ένα πρωτόκολλο που κανείς δεν μπορεί να διαβάσει

Κανένα υπογεγραμμένο κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Η DW Romania μετέδωσε ότι, μετά από προηγούμενα περιστατικά με drones στο Γκαλάτσι και την Κωνστάντζα, οι αρχές είχαν υποσχεθεί εξηγήσεις «σε λίγες ημέρες». Το κοινό έμεινε τελικά με αναπάντητα ερωτήματα.

Ένα λειτουργικό πρωτόκολλο θα έπρεπε να απαντά σε βασικά ζητήματα που δεν έχουν τεθεί δημοσίως. Πόσα λεπτά έχει η Ουκρανία για να ειδοποιήσει τη Ρουμανία μετά την απώλεια επαφής με ένα drone; Σε ποιο ακριβώς σημείο πρέπει να ενεργοποιείται η αυτοκαταστροφή; Ποιος λαμβάνει την ειδοποίηση: το ναυτικό, η λιμενική αρχή, η συνοριοφυλακή; Και αν τα θραύσματα από μια έκρηξη πριν από τα σύνορα προκαλέσουν ζημιές σε πλοίο ή οδηγήσουν σε κλείσιμο λιμανιού, ποιος πληρώνει;

Η Λιθουανία προσφέρει μια καθαρή αντίστιξη. Στις 30 Ιουνίου, το κοινοβούλιό της ψήφισε νόμο που δίνει σε πολίτες οι οποίοι υφίστανται ζημιές όταν οι λιθουανικές ή συμμαχικές δυνάμεις καταρρίπτουν νόμιμα ένα drone το δικαίωμα να ζητήσουν αποζημίωση από αμυντικά κονδύλια, με τριετή προθεσμία υποβολής αιτήματος (LRT). Το Βίλνιους εντόπισε το κενό ευθύνης, το νομοθέτησε και το δημοσίευσε. Το ρουμανικό πρωτόκολλο παραμένει αόρατο για τους εργαζομένους στα λιμάνια, τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους κατοίκους των ακτών, δηλαδή για όσους θα επωμιστούν το κόστος αν αποτύχει. Η ίδια λογική αυτοσχεδιασμού εμφανίζεται σε όλο το ανατολικό άκρο του ΝΑΤΟ, με τη Λετονία και τη Φινλανδία να χτίζουν ξεχωριστά συστήματα κατά drones και κανόνες ευθύνης χωρίς κοινό πρότυπο (Euronews, Yle).

Ο μεταβατικός υπουργός Άμυνας της Ρουμανίας, Ράντου Μιρούτα, έχει πει ότι η ευθύνη ανήκει σε όσους εκτοξεύουν τα drones, μια θέση που διαχωρίζει την αλληλεγγύη προς την Ουκρανία από την αποδοχή των παράπλευρων κινδύνων ως κανονικότητας. Μια αρχή όμως δεν είναι διαδικασία αποζημίωσης. Η Ρουμανία έχει περιγράψει ένα σχέδιο ασφάλειας πιο καθαρά απ’ όσο το έχει παρουσιάσει. Μέχρι να δημοσιοποιηθούν οι όροι του πρωτοκόλλου, οι εργαζόμενοι στο λιμάνι της Κωνστάντζας και οι ναυτιλιακές εταιρείες καλούνται να εμπιστευθούν έναν μηχανισμό που δεν μπορούν να δουν.