Το κενό στα ραντάρ της Κωνστάντζας

Προβλήτα 78, λιμάνι της Κωνστάντζας. Ένα θαλάσσιο drone εξερράγη πάνω στον κρηπιδότοιχο. Δεν υπήρξαν θύματα. Δεν έχει αποδειχθεί ποιος το έστειλε. Και καμία ρουμανική αρχή δεν φαίνεται, δημοσίως τουλάχιστον, να έχει την καθαρή αρμοδιότητα να εντοπίζει εγκαίρως ένα στρατιωτικού τύπου όπλο που παρασύρεται μέσα σε πολιτικό λιμάνι.

Η Κωνστάντζα δεν είναι ένα απλό ρουμανικό λιμάνι. Από εκεί περνά ουκρανικό σιτάρι μέσω των ευρωπαϊκών Λωρίδων Αλληλεγγύης, βρίσκεται στο αναθεωρημένο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών, δηλαδή στον χάρτη των υποδομών που η ΕΕ θεωρεί προτεραιότητα, και ειδικοί της περιοχής την περιγράφουν ως πιθανό κόμβο επιμελητείας του ΝΑΤΟ στη Μαύρη Θάλασσα (AGERPRES). Μια παρατεταμένη διαταραχή εκεί θα επηρέαζε τη ναυσιπλοΐα στον Δούναβη, τις εξαγωγές σιτηρών, τα ασφάλιστρα στη Μαύρη Θάλασσα και τον στρατιωτικό σχεδιασμό των συμμάχων.

Δύο συστήματα επιτήρησης, και τα δύο τυφλά απέναντι στην απειλή

Ο προσωρινός υπουργός Άμυνας της Ρουμανίας, Ράντου Μιρούτσα, περιέγραψε το πρόβλημα χωρίς περιστροφές: ο ρουμανικός στρατός δεν φυλάσσει το λιμάνι της Κωνστάντζας σε καιρό ειρήνης (European Pravda, WP). Η ευθύνη ανήκει σε άλλους κρατικούς φορείς. Κατά τον ίδιο, το λιμάνι θα έπρεπε να διαθέτει δικά του συστήματα εντοπισμού.

Το λιμάνι επιτηρούνταν από αέρος και από θαλάσσης, αλλά όχι για αντικείμενα στο μέγεθος του όπλου που τελικά έφθασε στην προβλήτα. Ένα υφιστάμενο αντι-drone σύστημα είχε αναχαιτίσει εναέριο drone τον Μάιο. Το παράκτιο δίκτυο επιτήρησης της Ρουμανίας παρακολουθεί σκάφη μήκους άνω των περίπου έξι μέτρων. Ένα θαλάσσιο drone Magura V5 έχει μήκος 5,5 μέτρα, άρα βρίσκεται κάτω από το όριο εντοπισμού. Υπήρχαν δύο συστήματα, αλλά και τα δύο είχαν δομικό τυφλό σημείο ακριβώς απέναντι στη συγκεκριμένη απειλή.

Μετά την έκρηξη, η αλυσίδα αντίδρασης έδειξε πόσο κατακερματισμένη είναι η αρμοδιότητα. Οι πολιτικές ναυτιλιακές αρχές εντόπισαν το αντικείμενο και ειδοποίησαν το πολεμικό ναυτικό. Το ναυτικό ενημέρωσε την ακτοφυλακή και την SRI, την υπηρεσία εσωτερικών πληροφοριών της Ρουμανίας. Η Ουκρανία έστειλε προειδοποίηση λίγο πριν από την αυτοκαταστροφή του drone. Μόνο στη συνέχεια άρχισε η ρουμανική ακτοφυλακή να δοκιμάζει αυτόνομο σύστημα εντοπισμού θαλάσσιων drones (Digi24). Ο Μιρούτσα επιβεβαίωσε επίσης ότι καταστράφηκαν στη θάλασσα άλλα πέντε υπολείμματα drones, ορισμένα εκ των οποίων περιείχαν εκρηκτική ύλη (Adevărul, Antena 3).

Διάχυση του πολέμου, όχι αποδεδειγμένο πλήγμα

Τα διαθέσιμα δημοσιεύματα δεν τεκμηριώνουν σκόπιμη επίθεση σε λιμάνι χώρας του ΝΑΤΟ. Ρουμανικές και ουκρανικές πηγές παραπέμπουν σε ουκρανικό θαλάσσιο drone που έχασε τον έλεγχο, πιθανότατα λόγω ρωσικού ηλεκτρονικού πολέμου (BTA, Antena 3). Ο πρόεδρος Νικουσόρ Νταν απέδωσε την ευθύνη στη Μόσχα μέσω αυτής της αλυσίδας ηλεκτρονικού πολέμου, όχι μέσω αποδεδειγμένης εντολής επίθεσης (Moldova1). Το Βουκουρέστι και το Κίεβο διαπραγματεύονται τώρα πρωτόκολλο για τα όρια προειδοποίησης και τον προγραμματισμό αυτοκαταστροφής πριν τέτοια drones εισέλθουν στα ρουμανικά ύδατα.

Η διάκριση αυτή δεν μειώνει το πρόβλημα. Το κάνει πιο δύσκολο. Μια εσκεμμένη επίθεση θα ενεργοποιούσε σαφέστερες στρατιωτικές και συμμαχικές διαδικασίες. Η διάχυση του πολέμου μέσω ηλεκτρονικών παρεμβολών και ανεξέλεγκτων όπλων δεν χωρά εύκολα σε κανένα υφιστάμενο πλαίσιο. Είναι υπερβολικά επικίνδυνη για να αντιμετωπίζεται ως απλό ζήτημα πολιτικών λιμενικών διαδικασιών, αλλά και υπερβολικά αμφίσημη για να περνά αυτομάτως στη στρατιωτική διοίκηση.

Ποιος κοιτάζει τη θάλασσα

Η ΕΕ διαθέτει κανόνες. Η οδηγία CER, δηλαδή το ευρωπαϊκό πλαίσιο που υποχρεώνει κρίσιμες οντότητες να αξιολογούν κινδύνους και να ενισχύουν την ανθεκτικότητά τους, καλύπτει τις μεταφορικές υποδομές. Η οδηγία NIS2, το παράλληλο πλαίσιο για την κυβερνοασφάλεια και τη διακυβέρνηση βασικών υπηρεσιών, καλύπτει τους φορείς διαχείρισης λιμένων και τις υπηρεσίες θαλάσσιας κυκλοφορίας (EUR-Lex, European Commission). Οι τελευταίες κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής, που εκδόθηκαν πριν από λίγες ημέρες, αντιμετωπίζουν τη φυσική, την ψηφιακή και την υβριδική διαταραχή ως ενιαίο πεδίο πολιτικής. Κανένα από αυτά τα πλαίσια, όμως, δεν απαντά με ακρίβεια ποιος ρουμανικός φορέας βλέπει πρώτος ένα μικρό θαλάσσιο drone, ποιος το ταξινομεί ως απειλή και ποιος έχει την εξουσία να το εξουδετερώσει πριν φθάσει σε προβλήτα.

Το κενό είναι εν μέρει εθνικό. Η αναγνώριση και η εποπτεία των κρίσιμων οντοτήτων στο πλαίσιο της CER ανήκουν στα κράτη-μέλη, και η ρουμανική εφαρμογή μπορεί απλώς να καθυστερεί. Το ίδιο αναπάντητο ερώτημα, όμως, αφορά κάθε λιμάνι της ανατολικής πτέρυγας που έχει αναλάβει πλέον λειτουργίες πολεμικής επιμελητείας: τη Βάρνα, το Μπουργκάς, την Αλεξανδρούπολη, την Κλαϊπέντα, το Γκντανσκ. Η Βουλγαρία έχει ήδη διευρύνει την κοινή αποστολή αντιμετώπισης ναρκών με τη Ρουμανία και την Τουρκία ώστε να καλύπτει την επιτήρηση υποθαλάσσιων υποδομών (BNR, AGERPRES). Η Λιθουανία έχει προχωρήσει περισσότερο στον εναέριο χώρο, αναθέτοντας στους διαχειριστές αεροδρομίων ατομική ευθύνη για την αξιολόγηση κινδύνων από drones και για τις διαδικασίες έκτακτης ανάγκης (LRT). Για τα λιμάνια δεν υπάρχει αντίστοιχη υποχρέωση.

Η Ευρώπη ανέθεσε σε πολιτικούς κόμβους έργο πολέμου. Δεν τους ανέθεσε, όμως, και επιτήρηση αντίστοιχου επιπέδου. Ο Μιρούτσα, όπως και κάθε υπουργός Άμυνας στην ανατολική πτέρυγα, οφείλει μια δημόσια απάντηση στο απλό ερώτημα: ποιος ακριβώς κοιτάζει τη θάλασσα.