Ναυαγεί το γαλλογερμανικό μαχητικό

Το FCAS/SCAF κατέρρευσε επειδή η Γαλλία και η Γερμανία δεν κατάφεραν να μετατρέψουν την κοινή αμυντική φιλοδοξία σε κοινό έλεγχο. Το πρόγραμμα δεν αφορούσε μόνο ένα νέο μαχητικό. Έδειξε ότι η Ευρώπη μπορεί να αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες της και, παρ' όλα αυτά, να αποτυγχάνει να χτίσει κοινή βιομηχανική ισχύ, αν τα κράτη και οι εταιρείες της δεν μοιράζονται πραγματικά τον σχεδιασμό, τις αναβαθμίσεις και τις εξαγωγές των οπλικών συστημάτων.

Η ρήξη υπήρχε μέσα στη συμφωνία

Η πολιτική συμφωνία έμοιαζε καθαρή: η Γαλλία θα είχε την ηγεσία στο μελλοντικό μαχητικό, ενώ η Γερμανία θα αναλάμβανε το MGCS, το σχέδιο για το άρμα μάχης επόμενης γενιάς που προοριζόταν να αντικαταστήσει τις οικογένειες Leopard και Leclerc (tportal). Η Ισπανία μπήκε στο FCAS ως πλήρης εταίρος, με την Indra να αναλαμβάνει σημαντικό ρόλο στους αισθητήρες και την προσομοίωση, ενώ η Airbus θα χειριζόταν τα μη επανδρωμένα συνοδευτικά αεροσκάφη και τα συστήματα δεδομένων πεδίου μάχης (The Aviationist).

Η συμφωνία έσπασε στο σημείο όπου η πολιτική γίνεται μηχανική. Η Dassault και η Airbus δεν μπόρεσαν να συμφωνήσουν στην ηγεσία, στο μοίρασμα της εργασίας και στα δικαιώματα τεχνολογίας (Le Monde, Euronews). Αυτές οι λεπτομέρειες καθορίζουν ποιος ελέγχει τον σχεδιασμό του συστήματος, ποιος μπορεί να το αναβαθμίσει αργότερα, ποιος πιστοποιεί τις αλλαγές και ποιος έχει δικαίωμα να το πουλήσει στο εξωτερικό.

Η εμπορική σύγκρουση ήταν εξίσου δύσκολη με την εθνική. Η Dassault και η Airbus ανταγωνίζονται στις εξαγωγικές αγορές, άρα η ανταλλαγή ιδιόκτητης τεχνογνωσίας θα σήμαινε ότι καθεμία θα παρέδιδε μελλοντικό πλεονέκτημα σε ανταγωνιστή. Η Γαλλία ήθελε να προστατεύσει ένα μοντέλο που στηρίζεται στην αυτόνομη σχεδίαση μαχητικών, στην ελευθερία εξαγωγών, στην αεροπορία αεροπλανοφόρων και στις πυρηνικές απαιτήσεις. Η Γερμανία, που πλέον δαπανά περισσότερα και έχει μεγαλύτερο βιομηχανικό βάρος, δεν ήταν διατεθειμένη να δεχθεί ρόλο μικρού εταίρου σε ένα σύστημα που θα διαμόρφωνε την ευρωπαϊκή αγορά μαχητικών υψηλών επιδόσεων για δεκαετίες (Le Grand Continent).

Αυτή είναι η ουσία του διαζυγίου: η Γαλλία έχει δόγμα και σχεδιαστική αυθεντία, η Γερμανία έχει χρήματα και εναλλακτικές. Κανένα από τα δύο δεν μετατρέπεται εύκολα σε κοινό αεροσκάφος. Ούτε η Dassault βγαίνει αναγκαστικά καθαρή νικήτρια, καθώς η Γαλλία ενδέχεται να δυσκολευθεί να χρηματοδοτήσει μόνη της ένα μελλοντικό μαχητικό (Le Monde).

Ο λογαριασμός ξεπερνά το Παρίσι και το Βερολίνο

Η πρώτη απώλεια αφορά την Ισπανία. Η Μαδρίτη μπήκε στο FCAS για να αποκτήσει πραγματική βιομηχανική ικανότητα, όχι για να παρακολουθεί από το πλάι μια γαλλογερμανική σύγκρουση. Ισπανικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι συμβάσεις ύψους 540 εκατ. ευρώ για την Indra και 160 εκατ. ευρώ για κοινοπραξία Indra-Airbus βρίσκονται σε κίνδυνο, χωρίς να θεωρούνται ήδη χαμένες (Cinco Días, The Objective). Η υπουργός Άμυνας Μαργαρίτα Ρόμπλες χαρακτήρισε την έκβαση αποτυχία και απέδωσε την ευθύνη στην υπερίσχυση των βιομηχανικών συμφερόντων έναντι του ίδιου του προγράμματος (EFE via Infobae).

Η Ιταλία αποκτά χώρο, αλλά όχι βεβαιότητα. Το GCAP, το πρόγραμμα μαχητικού Ιταλίας, Βρετανίας και Ιαπωνίας, εμφανίζεται πλέον ως η ισχυρότερη εναλλακτική με ευρωπαϊκή σύνδεση. Η Leonardo έχει δηλώσει ότι η Γερμανία θα ήταν πολύτιμος εταίρος, όμως η είσοδος του Βερολίνου θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τις ίδιες διαφωνίες για το μοίρασμα της εργασίας και το χρονοδιάγραμμα, αυτή τη φορά μέσα σε ένα πρόγραμμα ήδη δομημένο γύρω από τη Ρώμη, το Λονδίνο και το Τόκιο (Reuters via MarketScreener, Defense News).

Η Γερμανία κοιτάζει και προς τον Βορρά. Η Airbus έχει διερευνήσει αρχικές επαφές με τη Saab, αλλά η Σουηδία αντιμετωπίζει κάθε συνεργασία ως πολιτική επιλογή, όχι ως ήδη συμφωνημένη έξοδο από τα συντρίμμια του FCAS (StreetInsider). Αυτό έχει σημασία επειδή το ευρωπαϊκό πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη πιθανών εταίρων. Είναι ο κίνδυνος να διασκορπιστούν χρήματα, μηχανικοί και αλυσίδες εφοδιασμού πριν αποκτήσει μορφή οποιοσδήποτε νέος κοινός σχεδιασμός.

Οι χώρες που βρίσκονται πιο κοντά στη Ρωσία θα κρίνουν την αποτυχία με βάση τον χρόνο, όχι τον συμβολισμό. Η πολωνική κάλυψη τόνισε ότι το FCAS είχε ήδη μετακινηθεί προς τη δεκαετία του 2040, έπειτα από χρόνια συγκρούσεων για πατέντες και ηγεσία (Defence24). Αν τα ευρωπαϊκά προγράμματα φθάνουν πολύ αργά, οι κυβερνήσεις θα αγοράσουν διαθέσιμα συστήματα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Νότια Κορέα ή αλλού, δεσμεύοντας για δεκαετίες επιλογές εκπαίδευσης, συντήρησης και πυρομαχικών.

Το άρμα μάχης σηκώνει τώρα το βάρος της δοκιμασίας

Το MGCS κληρονομεί το ίδιο ερώτημα στο πεδίο της ξηράς. Ο επικεφαλής της Rheinmetall, Άρμιν Πάπεργκερ, έχει προειδοποιήσει ότι οι γαλλικές περικοπές στον προϋπολογισμό θα μπορούσαν να απειλήσουν το πρόγραμμα του άρματος μάχης, αν και το διαθέσιμο γαλλικό υλικό δεν επιβεβαιώνει ανεξάρτητα τον συγκεκριμένο ισχυρισμό (Stern).

Τα πιο στέρεα στοιχεία δείχνουν το ίδιο πρόβλημα ελέγχου. Το MGCS έχει γλιστρήσει προς τη δεκαετία του 2040, ενώ βασικές σχεδιαστικές επιλογές, όπως το διαμέτρημα του πυροβόλου, παραμένουν ανοιχτές (Shephard, FAZ). Ένα πρόγραμμα άρματος μάχης δεν μπορεί να γίνει ο επόμενος στρατηγικός πυλώνας της Ευρώπης όσο οι εταίροι του εξακολουθούν να διαφωνούν για το ποιος ορίζει τον σχεδιασμό, ποιος κατέχει την τεχνολογία και ποιος επωμίζεται το κόστος.

Η Ευρώπη λέει ότι θέλει μεγαλύτερη αμυντική αυτονομία. Το FCAS δείχνει το τίμημα: πριν ένα κοινό όπλο γίνει κάτι περισσότερο από ανακοινωθέν, κάποιος πρέπει να μοιραστεί τον έλεγχο.