Ουγγαρία: διαφθορά 20% του προϋπολογισμού

Το ένα πέμπτο του ετήσιου προϋπολογισμού της Ουγγαρίας χάθηκε σε διαδρομές διαφθοράς κατά τη διακυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν, σύμφωνα με τον Φέρεντς Μπίρο, επικεφαλής της Αρχής Ακεραιότητας, του σώματος κατά της διαφθοράς που η ΕΕ υποχρέωσε τη Βουδαπέστη να δημιουργήσει το 2022 ως όρο για την αποδέσμευση παγωμένων κονδυλίων. Ο Μπίρο υπολογίζει τη συνολική απώλεια σε περίπου 168 δισ. ευρώ σε διάστημα 16 ετών, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για «επαγγελματική εκτίμηση» και όχι για λογιστικά ελεγμένο ποσό.

Λίγες ημέρες αφότου δημοσιοποίησε τον υπολογισμό του, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποδέσμευσε 16,4 δισ. ευρώ για τη νέα ουγγρική κυβέρνηση, υπό την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθούν μεταρρυθμίσεις έως τις 31 Αυγούστου. Ο μηχανισμός αιρεσιμότητας της ΕΕ, δηλαδή το εργαλείο που επιτρέπει στις Βρυξέλλες να παγώνουν κονδύλια όταν παραβιάσεις του κράτους δικαίου απειλούν τα οικονομικά συμφέροντα της Ένωσης, μπορεί να μπλοκάρει χρήματα. Δεν διαθέτει όμως αντίστοιχο εργαλείο για να πιστοποιεί, μετά την εκταμίευση, ότι οι μεταρρυθμίσεις πράγματι εφαρμόζονται.

Εξοπλισμός παρεμβολών και αμφισβητούμενες εντολές

Ο Μπίρο επικαλείται μια συνάντηση τον Μάρτιο του 2024 στο υπουργείο Δικαιοσύνης της Ουγγαρίας ως ένδειξη του τρόπου με τον οποίο η κυβέρνηση Όρμπαν αντιμετώπιζε τον έλεγχο. Υποστηρίζει ότι ο υπουργός Δικαιοσύνης Μπέντσε Τούζον και ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Γιάνος Μπόκα του ζήτησαν να σταματήσει τους επιτόπιους ελέγχους και να βεβαιώσει προς τις Βρυξέλλες ότι η Ουγγαρία είχε εκπληρώσει τα ορόσημα των μεταρρυθμίσεων, ανεξάρτητα από το αν αυτό ίσχυε. Στο τραπέζι, κατά την περιγραφή του, υπήρχε στρατιωτικού τύπου εξοπλισμός αποτροπής υποκλοπών. Ο ίδιος αρνήθηκε.

Και οι δύο υπουργοί απορρίπτουν την εκδοχή του. Ο Τούζον αναγνωρίζει ότι η συνάντηση έγινε, αλλά τη χαρακτηρίζει συζήτηση αρμοδιοτήτων, όχι εντολή διακοπής ερευνών. Γραπτό πρακτικό δεν υπάρχει. Οι ποινικές κατηγορίες που έχουν ασκηθεί εις βάρος του Μπίρο για κακή χρήση υπηρεσιακού οχήματος απορρίπτονται από τον ίδιο ως πολιτικά υποκινούμενα αντίποινα.

Ένας μοχλός που λειτουργεί μία φορά

Η αιρεσιμότητα παρήγαγε χειροπιαστό αποτέλεσμα. Οι Βρυξέλλες πάγωσαν 6,3 δισ. ευρώ από τα ταμεία συνοχής τον Δεκέμβριο του 2022, περιορίζοντας τον δημοσιονομικό χώρο του Όρμπαν πριν από τις εκλογές. Αυτή η οικονομική πίεση συνέβαλε στη διαμόρφωση των συνθηκών που οδήγησαν στη νίκη του Πέτερ Μάγκιαρ τον Απρίλιο του 2026.

Το κενό εμφανίζεται μετά την πολιτική αλλαγή. Η Επιτροπή τείνει να αποδεσμεύει κονδύλια πριν επαληθεύσει ότι οι μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται. Τον Δεκέμβριο του 2023 αποδέσμευσε 10,2 δισ. ευρώ προς την ίδια την κυβέρνηση Όρμπαν, αφότου η Ουγγαρία ψήφισε στα χαρτιά νόμους για τη δικαστική μεταρρύθμιση. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προσέβαλε την απόφαση στο δικαστήριο. Ο κορυφαίος νομικός σύμβουλος του Δικαστηρίου της ΕΕ εισηγήθηκε την ακύρωσή της, κρίνοντας ότι η Επιτροπή πλήρωσε πριν τεθούν σε ισχύ οι μεταρρυθμίσεις. Η απόφαση, που αναμένεται αργότερα φέτος, θα δείξει αν η αιρεσιμότητα είναι νομικό πρότυπο ή εργαλείο πολιτικής διαπραγμάτευσης.

Από τη στιγμή που τα χρήματα εκταμιεύονται, δεν ενεργοποιείται μηχανισμός παρακολούθησης. Η χρηματοδοτική πίεση μπορεί να ενισχύσει μια εσωτερική πολιτική μεταβολή. Δεν αρκεί όμως για να συντηρήσει θεσμική μεταρρύθμιση μετά την πληρωμή.

Η αντήχηση στη διπλανή χώρα

Το ίδιο μοτίβο ήδη μεταφέρεται αλλού. Τον Μάιο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε με 347 ψήφους υπέρ και 165 κατά ψήφισμα που εκφράζει ανησυχίες για το κράτος δικαίου στη Σλοβακία υπό τον Ρόμπερτ Φίτσο. Ο Φίτσο έχει καταργήσει την Ειδική Εισαγγελία της Σλοβακίας και έχει μειώσει τις ποινές για αδικήματα διαφθοράς, ακολουθώντας την προηγούμενη συνταγή του Όρμπαν. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ανεξάρτητο όργανο της ΕΕ που ερευνά απάτες εις βάρος ευρωπαϊκών κονδυλίων, έχει 149 ενεργές έρευνες στη Σλοβακία, με εκτιμώμενη ζημία άνω του 1 δισ. ευρώ.

Στην ίδια την Ουγγαρία, οι εκκρεμότητες παραμένουν περίπλοκες. Η προθεσμία της 31ης Αυγούστου απαιτεί την εκπλήρωση 27 μεταρρυθμιστικών ορόσημων, τα οποία αξιωματούχοι περιγράφουν ως μη ρεαλιστικά. Αν η Βουδαπέστη τη χάσει, θα απωλέσει οριστικά τη δόση των 10 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η κυβέρνηση Μάγκιαρ έχει ανακοινώσει ότι η Ουγγαρία θα ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με αρμοδιότητα έρευνας αδικημάτων που ανάγονται έως το 2021. Ο κανονισμός της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας όμως θεμελιώνει δικαιοδοσία για το μέλλον, όχι αναδρομικά. Το αν η αναδρομική δίωξη υποθέσεων διαφθοράς της περιόδου Όρμπαν θα αντέξει σε νομική προσβολή δεν έχει ακόμη δοκιμαστεί.

Η Αρχή Ακεραιότητας του Μπίρο εξακολουθεί να μην έχει εισαγγελική αρμοδιότητα. Ερευνά, τεκμηριώνει, εισηγείται. Οι διώξεις εξαρτώνται από εισαγγελείς και δικαστήρια των οποίων η ανεξαρτησία δεν έχει αποδειχθεί στην πράξη. Η ΕΕ απαίτησε τη δημιουργία του εποπτικού οργάνου, αλλά δεν του έδωσε την εξουσία να ενεργεί πάνω στα ευρήματά του.

Μετά την εκταμίευση δεν υπάρχει προγραμματισμένη επανεξέταση. Δεν υπάρχει αυτόματος μηχανισμός νέου παγώματος. Ο μοχλός πίεσης του μηχανισμού αιρεσιμότητας τελειώνει τη στιγμή που η μεταφορά των χρημάτων ολοκληρώνεται.