Δικαστικό μπλόκο στη ρουμανική μισθολογική μεταρρύθμιση

Το Εφετείο του Βουκουρεστίου ανέστειλε στις 21 Ιουλίου τη μεταρρύθμιση του μισθολογίου στο ρουμανικό Δημόσιο, δηλαδή έναν από τους όρους που έχει θέσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την εκταμίευση της επόμενης δόσης από το Ταμείο Ανάκαμψης μετά την πανδημία (Economedia, G4Media). Το άμεσο ποσό που βρίσκεται σε κίνδυνο υπολογίζεται σε 770-800 εκατ. ευρώ, καθώς συνδέεται με το συγκεκριμένο ορόσημο (Romania Insider, RRI). Η Ρουμανία πρέπει να αποδείξει έως τις 31 Αυγούστου 2026 ότι η μεταρρύθμιση έχει ολοκληρωθεί νομικά (2EU Brussels).

Πώς ένα εθνικό δικαστήριο μπλοκάρει ευρωπαϊκά κονδύλια

Το ρουμανικό σχέδιο ανάκαμψης εντάσσεται στον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της ΕΕ, το ταμείο που δεν αποζημιώνει απλώς δαπάνες, αλλά πληρώνει τα κράτη-μέλη μόνο αφού η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιστοποιήσει ότι έχουν υλοποιήσει τις συμφωνημένες μεταρρυθμίσεις (EUR-Lex, European Commission). Κάθε μεταρρύθμιση είναι ένα «ορόσημο»: μια συγκεκριμένη νομική ή διοικητική πράξη που η κυβέρνηση πρέπει να αποδείξει ότι ολοκλήρωσε. Αν το ορόσημο δεν επιτευχθεί, η εκταμίευση χάνεται.

Η μεταρρύθμιση του μισθολογίου είναι ένα από αυτά τα ορόσημα. Το υπουργείο Εργασίας δημοσίευσε το σχέδιο νόμου στις 17 Ιουλίου. Τέσσερις ημέρες αργότερα, η ομοσπονδία εργαζομένων στην υγεία Sanitas πέτυχε δικαστική αναστολή, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση παρέκαμψε την υποχρεωτική διαδικασία κοινωνικού διαλόγου (Știrile ProTV). Η αναστολή ισχύει έως ότου κριθεί η κύρια υπόθεση.

Ο υπηρεσιακός υπουργός Εργασίας Ντράγκος Πισλάρου υποστηρίζει ότι η απόφαση πάσχει διαδικαστικά, επειδή το υπουργείο του δεν είχε κλητευθεί επισήμως, και έχει ανακοινώσει ότι θα ασκήσει έφεση (Digi24). Κατά την άποψή του, το κείμενο ήταν τεχνικό έγγραφο προς πολιτική διαβούλευση, όχι επίσημη νομοθετική πρόταση. Η έφεση μπορεί να γίνει δεκτή, αλλά η προθεσμία δεν παγώνει.

Και η προθεσμία είναι ασφυκτική. Όλα τα εκκρεμή ορόσημα του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τις 31 Αυγούστου, τα τελικά αιτήματα πληρωμής πρέπει να υποβληθούν τον Σεπτέμβριο και όλες οι εκταμιεύσεις της Επιτροπής πρέπει να έχουν κλείσει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026 (2EU Brussels, IEU Monitoring). Η κρίσιμη ημερομηνία είναι ο Αύγουστος: μετά από αυτήν, το Βουκουρέστι δεν θα μπορεί πλέον να καταθέσει αποδεικτικά ολοκλήρωσης.

Το μισθολόγιο δεν είναι η μόνη μεταρρύθμιση που έχει κολλήσει. Ο υπηρεσιακός πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν το έχει συνδέσει με ένα ευρύτερο πακέτο έξι νόμων, από τους οποίους εξαρτώνται συνολικά 4,5 δισ. ευρώ σε εκκρεμείς ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις (Bursa). Η Ρουμανία έχει ήδη λάβει περίπου το 60,6% του σχεδίου της, ύψους 21,41 δισ. ευρώ, μαζί με την τέταρτη δόση των 2,25 δισ. ευρώ που καταβλήθηκε τον Ιούνιο (AGERPRES). Το υπόλοιπο εξαρτάται πλέον από μεταρρυθμίσεις που πρέπει να αντέξουν και στα δικαστήρια και στην κυβερνητική πλειοψηφία.

Γιατί η σύγκρουση για τους μισθούς είναι βαθύτερη από μια αύξηση

Ο νόμος θα αναμόρφωνε τις αμοιβές σε όλο το ρουμανικό Δημόσιο: εργαζόμενους στην υγεία, εκπαιδευτικούς, δικαστικούς, στρατιωτικούς. Προβλέπει μισθό αναφοράς 4.100 λέι, πλαφόν στα περισσότερα επιδόματα στο 20% του βασικού μισθού και σύνδεση των μελλοντικών αυξήσεων με τη μείωση του μισθολογικού κόστους του Δημοσίου σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας. Το ετήσιο κόστος φέρεται να ανέρχεται περίπου σε 12,1 δισ. λέι, δηλαδή περίπου 2,4 δισ. ευρώ, ποσό χαμηλότερο από τις συνδικαλιστικές διεκδικήσεις που ξεπερνούσαν τα 20 δισ. λέι, αλλά σημαντικό για μια χώρα που βρίσκεται ήδη σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος, τη διαδικασία που ενεργοποιούν οι Βρυξέλλες όταν ένα κράτος υπερβαίνει τα δημοσιονομικά όρια της ΕΕ (Romania Insider).

Η μεταρρύθμιση δεν αφορά απλώς αυξήσεις. Προσπαθεί να περιορίσει το διαρκές κόστος μισθοδοσίας του ρουμανικού κράτους, μειώνοντας επιδόματα που για μέρος των εργαζομένων λειτουργούν στην πράξη ως κανονικός μισθός. Οι εργαζόμενοι στην υγεία εξελίχθηκαν στον πιο ισχυρό αντίπαλο του σχεδίου. Στις 20 Ιουλίου, προσωπικό σε εκατοντάδες νοσοκομεία πραγματοποίησε δίωρη προειδοποιητική απεργία, ενώ η Sanitas προετοιμάζει γενική απεργία διαρκείας από τις 28 Ιουλίου (Știrile ProTV).

Η κυβερνητική συμμαχία είναι διχασμένη και στο εσωτερικό της. Ο ηγέτης του PSD, Σορίν Γκριντεάνου, δήλωσε ότι το κόμμα του δεν θα στηρίξει έναν νόμο «που δυσαρεστεί τους πάντες» (Europa FM). Το υπουργείο Υγείας έκανε λόγο για «σοβαρές ανισότητες» στο σχέδιο (Antena3). Πριν ακόμη παρέμβει το δικαστήριο, η μεταρρύθμιση δεν είχε εξασφαλισμένη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Η περίπτωση της Ρουμανίας είναι η πιο καθαρή εκδοχή μιας ευρύτερης πίεσης. Η Βουλγαρία έχει περίπου 400 εκατ. ευρώ σε κίνδυνο λόγω καθυστερήσεων στην αναδιάρθρωση του τομέα του άνθρακα (Mediapool). Η Πορτογαλία εξετάζει τρόπους μεταφοράς ανολοκλήρωτων έργων ανάκαμψης σε άλλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία (Observador). Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε προειδοποιήσει νωρίτερα φέτος ότι τα αδιάθετα κονδύλια του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν την αναμενόμενη επίδρασή του στην ανάπτυξη και στην απασχόληση (European Parliament).

Ο Μηχανισμός σχεδιάστηκε έτσι ώστε οι Βρυξέλλες να πληρώνουν ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις, όχι υποσχέσεις. Ο άμεσος κίνδυνος για τη Ρουμανία δεν είναι ότι η Επιτροπή έχει ήδη κόψει τα χρήματα. Είναι ότι το Βουκουρέστι μπορεί να ξεμείνει από νομικά αξιοποιήσιμο χρόνο για να τα διεκδικήσει.