Κροατία: τέλος στο 26ετές μονοπώλιο της ΕΚΤ

Από την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η Εκτελεστική Επιτροπή της λειτουργούσε σαν χώρος σχεδόν μόνιμης εκπροσώπησης των τεσσάρων μεγαλύτερων οικονομιών της ευρωζώνης. Η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία διατηρούσαν θέσεις μέσω μιας άτυπης ισορροπίας, η οποία δεν προβλεπόταν από καμία Συνθήκη, αλλά δεν είχε αμφισβητηθεί στην πράξη. Την 1η Ιουνίου, η ισορροπία αυτή σπάει: ο Μπόρις Βούιτσιτς, διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Κροατίας, αναλαμβάνει αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, αντικαθιστώντας τον Ισπανό Λουίς ντε Γκίντος. Η Κροατία εντάχθηκε στο ευρώ τον Ιανουάριο του 2023. Καμία χώρα εκτός των «τεσσάρων μεγάλων» δεν είχε μέχρι σήμερα θέση στην εξαμελή Εκτελεστική Επιτροπή, δηλαδή στο όργανο που διαχειρίζεται την καθημερινή λειτουργία της Τράπεζας και διαθέτει μόνιμη ψήφο στις αποφάσεις για τα επιτόκια, από το 1998 (Global Banking & Finance, Euronews).

Η υπολογισμένη υποχώρηση της Ισπανίας

Η Ισπανία επέλεξε να μη δώσει μάχη για τη θέση. Η κυβέρνηση Σάντσεθ δεν παρουσίασε υποψήφιο, επικαλούμενη τον άτυπο κανόνα που αποτρέπει τη διαδοχή από πρόσωπο της ίδιας εθνικότητας. Ο πραγματικός στόχος βρίσκεται πιο μπροστά: το 2027 λήγουν τρεις θητείες στην Εκτελεστική Επιτροπή, μεταξύ τους και η προεδρία. Η μη ανανεώσιμη οκταετής θητεία της Κριστίν Λαγκάρντ ολοκληρώνεται τον Οκτώβριο εκείνης της χρονιάς. Η Μαδρίτη θέλει αυτή τη θέση.

Ο υποψήφιός της είναι ο Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ισπανίας και σημερινός επικεφαλής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών. Ο ντε Γκίντος παρουσίασε την αποχώρηση της Ισπανίας ως προσωρινή: «Η Ισπανία είναι η τέταρτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης και είμαι πεπεισμένος ότι θα εξασφαλίσει θέση» (Global Banking & Finance). Το στοίχημα, όμως, έχει εσωτερικό πολιτικό κόστος. Ο Σάντσεθ κυβερνά με κοινοβουλευτική μειοψηφία, έχει αποδυναμωθεί από περιφερειακές ήττες, ενώ ο σημερινός διοικητής της Τράπεζας της Ισπανίας φέρεται να κινείται υπονομευτικά απέναντι στην υποψηφιότητα του Ερνάντεθ ντε Κος.

Οι «σκληροί» αξιοποίησαν το άνοιγμα

Ο Βούιτσιτς επικράτησε επειδή η νομισματική του γραμμή ταίριαζε με αυτό που ζητούσαν οι χώρες του βορρά της ευρωζώνης. Το Eurogroup, το όργανο στο οποίο συντονίζονται οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης, τον πρότεινε τον Ιανουάριο έπειτα από τρεις γύρους ψηφοφορίας, αφήνοντας πίσω τον Φινλανδό Όλι Ρεν και τον Πορτογάλο Μάριο Σεντένο. Η πιο «σκληρή» στάση του, υπέρ υψηλότερων επιτοκίων ώστε να συγκρατείται ο πληθωρισμός, συνέπεσε με τις προτιμήσεις της Γερμανίας, της Αυστρίας και των χωρών της Βαλτικής, σε μια στιγμή που οι κυβερνήσεις αυτές ήθελαν ακριβώς μια τέτοια φωνή στην Εκτελεστική Επιτροπή.

Ο Σεντένο, που ανήκει στην πιο ήπια πλευρά της νομισματικής πολιτικής και προκρίνει χαλαρότερους όρους χρηματοδότησης, επέκρινε δημόσια την πορτογαλική κυβέρνηση επειδή στήριξε καθυστερημένα την υποψηφιότητά του. Για εν ενεργεία διοικητή κεντρικής τράπεζας, μια τέτοια δημόσια μομφή είναι ασυνήθιστη. Έδειξε όμως ότι οι διορισμοί στην ΕΚΤ δεν κρίνονται πλέον μόνο από την εθνική διαπραγμάτευση, αλλά και από τη γραμμή που παίρνει κάθε υποψήφιος στο δίπολο αυστηρής ή χαλαρής νομισματικής πολιτικής.

Η μάχη για την προεδρία και όσοι δεν ψηφίζουν

Το μεγαλύτερο έπαθλο είναι ο Οκτώβριος του 2027. Τον πρόεδρο της ΕΚΤ τον επιλέγει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, δηλαδή οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων, με ειδική πλειοψηφία: το 55 τοις εκατό των κρατών-μελών που εκπροσωπούν το 65 τοις εκατό του πληθυσμού της ΕΕ. Καμία χώρα δεν διαθέτει μόνη της βέτο, αλλά η Γερμανία και η Γαλλία μπορούν να συγκροτήσουν μειοψηφίες που μπλοκάρουν αποφάσεις. Η Ισπανία, η Ολλανδία και η Γερμανία έχουν ήδη υποψηφιότητες στο τραπέζι.

Από τη διαδικασία απουσιάζει πλήρως ένας θεσμός: το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Το μόνο όργανο που εκλέγεται απευθείας από τους πολίτες της ευρωζώνης δεν έχει επίσημη ψήφο για το ποιος θα διοικεί τον θεσμό που καθορίζει τα επιτόκιά τους και επηρεάζει το κόστος δανεισμού τους. Το Κοινοβούλιο πραγματοποιεί ακροάσεις και εκδίδει μη δεσμευτικές γνώμες. Η εξουσία διορισμού παραμένει αποκλειστικά στα χέρια των εθνικών κυβερνήσεων. Για έναν θεσμό του οποίου οι αποφάσεις φτάνουν σε κάθε στεγαστικό δάνειο και κάθε αποταμιευτικό λογαριασμό σε είκοσι μία χώρες, οι ψηφοφόροι δεν έχουν ουσιαστικό λόγο στο ποιος τον οδηγεί.

Η θέση της Κροατίας στην Εκτελεστική Επιτροπή αποδεικνύει ότι τα μικρότερα κράτη της ευρωζώνης μπορούν να περάσουν το όριο όταν η πολιτική συγκυρία τα ευνοεί. Το αν πρόκειται για μόνιμο άνοιγμα ή για εξαίρεση ενός κύκλου θα κριθεί το 2027. Αν η Ισπανία ανακτήσει κορυφαία θέση και οι «τέσσερις μεγάλοι» ξανακλείσουν τις γραμμές τους, ο διορισμός Βούιτσιτς θα μείνει ως υποσημείωση, η πρώτη ρωγμή σε ένα μονοπώλιο που επισκευάστηκε γρήγορα. Αν οι μικρότερες οικονομίες συνεχίσουν να διεκδικούν ρόλο, ο εσωτερικός χάρτης ισχύος της ΕΚΤ θα αλλάξει για πρώτη φορά από την έναρξη του ευρώ.