Η Κροατία μπλόκαρε 341 αταυτοποίητους χοίρους

341 ζώα που δεν μπορούσε να ταυτοποιήσει κανείς

Στο Γιάλζαμπετ της βόρειας Κροατίας, ένας κτηνίατρος αρνήθηκε την περασμένη εβδομάδα να επιτρέψει την εκφόρτωση τριών φορτηγών. Μετέφεραν 341 χοίρους από ζώνη περιορισμών λόγω αφρικανικής πανώλης των χοίρων. Από τα ζώα αυτά, τα 340 δεν έφεραν κανένα αναγνωριστικό σημάδι, ενώ τα συνοδευτικά έγγραφα δεν αντιστοιχούσαν στα ζώα που βρίσκονταν στα φορτηγά (tportal). Οι αρχές διέταξαν τη θανάτωση και των 341. Η άρνηση του κτηνιάτρου έχει σημασία επειδή ζώα χωρίς ταυτοποίηση, προερχόμενα από αποκλεισμένη περιοχή, μπορούν να τινάξουν στον αέρα τον μηχανισμό που επιτρέπει στο υπόλοιπο ευρωπαϊκό εμπόριο χοιρινού να συνεχίζει να λειτουργεί.

Η αφρικανική πανώλη των χοίρων δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο. Η ζημιά της είναι οικονομική: ο ιός σκοτώνει μεγάλο ποσοστό των χοίρων, δεν υπάρχει εμβόλιο σε συνήθη χρήση και υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να απαντούν με θανατώσεις ζώων, απαγορεύσεις μετακίνησης και εμπορικούς περιορισμούς (WOAH, Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η Κροατία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με επιταχυνόμενη έξαρση. Ο υπουργός Γεωργίας, Νταβίντ Βλάιτσιτς, χαρακτήρισε την κατάσταση «πολύ σοβαρή», αναφέροντας ημέρες κατά τις οποίες καταγράφηκαν 12 και 18 νέες εστίες (tportal).

Το σύστημα απόδειξης που κρατά ανοιχτά τα σύνορα

Η ΕΕ επιτρέπει τη συνέχιση του εμπορίου χοιρινού στη διάρκεια επιδημιών με μια βασική αρχή: κλείνει τις μολυσμένες περιοχές, ενώ οι περιοχές που θεωρούνται καθαρές συνεχίζουν να εμπορεύονται. Με βάση τον εκτελεστικό κανονισμό 2023/594, οι πληγείσες περιοχές χωρίζονται σε κατηγορίες περιορισμού, καθεμία με συγκεκριμένες προϋποθέσεις για οποιαδήποτε μετακίνηση χοίρων ή προϊόντων χοιρινού. Η λογική είναι να απομονώνεται το επικίνδυνο σημείο στον χάρτη, όχι να παγώνει ολόκληρη η αγορά.

Αυτό λειτουργεί μόνο αν κάθε ζώο μπορεί να συνδεθεί με μια εκμετάλλευση, μια διαδρομή μεταφοράς και ένα κτηνιατρικό καθεστώς. Το ενώτιο δεν είναι γραφειοκρατία για τη γραφειοκρατία. Είναι ο κρίκος που συνδέει το ζώο με όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται οι αρχές όταν κινείται μια νόσος: από πού προήλθε, με τι ήρθε σε επαφή, ποιες φάρμες και ποια φορτηγά εκτέθηκαν.

Χοίροι χωρίς σήμανση, από ζώνη περιορισμών και με έγγραφα που δεν ταιριάζουν, σπάνε αυτή την αλυσίδα απόδειξης. Οι αρχές δεν μπορούν να ανασυνθέσουν ποιες περιοχές είναι πράγματι ασφαλείς. Και αυτή ακριβώς η εμπιστοσύνη είναι που κρατά ανοιχτή την πρόσβαση στην αγορά για όλους τους υπόλοιπους. Η πίεση είναι ήδη αισθητή: στη Σερβία, ακριβώς πέρα από τα σύνορα, η αφρικανική πανώλη έχει επιβεβαιωθεί σε 496 εκμεταλλεύσεις, με 10.515 χοίρους να έχουν θανατωθεί σε περιφέρειες κοντά στην Κροατία (RTS). Η πίεση της νόσου κοντά στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ αυξάνει το πρακτικό βάρος για τις κτηνιατρικές και τελωνειακές υπηρεσίες. Αυξάνει επίσης την πιθανότητα παράνομης ή πλημμελώς ελεγχόμενης μετακίνησης ζώων, με ρίσκο που κανείς δεν μπορεί να ιχνηλατήσει, προς την ενιαία αγορά.

Ποιος πληρώνει όταν χάνεται η ιχνηλασιμότητα

Οι πρώτοι χαμένοι είναι οι κτηνοτρόφοι στις ζώνες περιορισμών. Αντιμετωπίζουν απαγορεύσεις μετακίνησης, καθυστερήσεις στις πωλήσεις, θανατώσεις ζώων και υποχρεώσεις ελέγχων. Οι μικρές εκμεταλλεύσεις σηκώνουν συνήθως μεγαλύτερο βάρος από τις μεγάλες καθετοποιημένες μονάδες, επειδή έχουν ασθενέστερη βιοασφάλεια, λιγότερη ρευστότητα για να αντέξουν ένα πάγωμα πωλήσεων και μικρότερη δυνατότητα να διαχειριστούν τη συμμόρφωση με τα έγγραφα. Για την Κροατία ειδικά αυτό είναι οικονομική εκτίμηση, όχι μετρημένο στοιχείο, αλλά το μοτίβο επαναλαμβάνεται στις ευρωπαϊκές εξάρσεις.

Η Ουγγαρία δείχνει ένα λιγότερο εμφανές κόστος: τον χρόνο. Σύμφωνα με τοπικά δημοσιεύματα, οι τοπικές ζώνες προστασίας μπορούν να αρθούν, ενώ το καθεστώς περιορισμού σε επίπεδο ΕΕ παραμένει. Για να αρθεί ο ευρωπαϊκός χαρακτηρισμός απαιτούνται απολύμανση, περίοδος αναμονής και επίσημη απόφαση της ΕΕ (Agrárszektor, εκτελεστικός κανονισμός 2023/594). Στην πράξη, οι αγοραστές επιστρέφουν μόνο όταν η ΕΕ αποδεχθεί ότι μια περιοχή είναι αρκετά καθαρή. Οι πολιτικές διαβεβαιώσεις των εθνικών κυβερνήσεων δεν αρκούν.

Ακριβή είναι και η πρόληψη. Η Λομβαρδία άνοιξε πρόγραμμα στήριξης 4,8 εκατ. ευρώ για τη βιοασφάλεια, καλύπτοντας έως και το 80% των επιλέξιμων επενδύσεων σε περιφράξεις και απολυμάνσεις (Lombardia Notizie). Στην Τοσκάνη, μία μόνο επιβεβαιωμένη εστία οδήγησε σε άμεσες θανατώσεις και προειδοποιήσεις για πιθανές εξαγωγικές επιπτώσεις (ANMVI Oggi). Όταν όμως αποτυγχάνει η ιχνηλασιμότητα, το κόστος μεγαλώνει για όλους, επειδή μια τοπική εστία μετατρέπεται σε αμφιβολία για το εμπορικό καθεστώς ολόκληρης της περιοχής.

Οι ωφελημένοι είναι οι παραγωγοί και οι εξαγωγείς που τηρούν τους κανόνες. Η αυστηρή εφαρμογή τους προστατεύει από το να τιμωρηθούν για εξάρσεις που προκλήθηκαν από την παράνομη μετακίνηση κάποιου άλλου.

Το περιστατικό στο Γιάλζαμπετ δείχνει ότι το σύστημα λειτούργησε μία φορά. Ένας κτηνίατρος εντόπισε αυτό που δεν έπιασαν τα έγγραφα και οι συνοριακοί έλεγχοι. Η Κροατία πρέπει ακόμη να αποδείξει ότι μπορεί να σταματά τις παράνομες μετακινήσεις πριν από την εκφόρτωση, όχι μετά. Παραμένει ανοιχτό αν το παράνομο εμπόριο κινείται ταχύτερα από τους επιθεωρητές. Τα πλήρη αποτελέσματα των ελέγχων, οι νομικές διαδικασίες και οι ρυθμίσεις αποζημίωσης για τους πληγέντες κτηνοτρόφους δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί.