Η Κροατία υπόσχεται άμυνα στο 5% του ΑΕΠ

Πέντε τοις εκατό. Αυτό είναι το μερίδιο του εθνικού πλούτου που δεσμεύεται πλέον να διαθέτει η Κροατία για την άμυνα έως το 2035. Ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς το υποσχέθηκε αυτή την εβδομάδα στις Βρυξέλλες στον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ευθυγραμμίζοντας το Ζάγκρεμπ με το νέο όριο δαπανών της Συμμαχίας (24sata, ΝΑΤΟ). Σήμερα η Κροατία δαπανά λίγο πάνω από δύο τοις εκατό. Η άνοδος στο πέντε τοις εκατό σημαίνει ότι η προσπάθεια πρέπει να υπερδιπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία, χωρίς να έχει παρουσιαστεί δημόσια δημοσιονομικός οδικός χάρτης.

Τι σημαίνει στην πράξη το 5%

Ο νέος στόχος του ΝΑΤΟ χωρίζεται σε 3,5% του ΑΕΠ για την κυρίως άμυνα, δηλαδή ένοπλες δυνάμεις, εξοπλισμούς και επιχειρήσεις, και έως 1,5% για την ανθεκτικότητα που συνδέεται με την άμυνα: κρίσιμες υποδομές, κυβερνοασφάλεια, πολιτική προστασία και αμυντική βιομηχανική βάση (ΝΑΤΟ, Evening Standard). Το παλαιό όριο του δύο τοις εκατό του ΑΕΠ ήταν πολιτική κατεύθυνση, που τέθηκε αρχικά το 2006 και επιβεβαιώθηκε μετά την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014. Δεν ήταν ποτέ νομικά δεσμευτικό. Το ίδιο ισχύει και για τον νέο στόχο: λειτουργεί μέσω πίεσης μεταξύ συμμάχων, όχι ως υποχρέωση που μπορεί να επιβληθεί δικαστικά (Institute for Government).

Το δεύτερο σκέλος είναι εκεί όπου η λογιστική γίνεται πολιτική. Η Ιταλία εμφανίζει δαπάνες περίπου 2,8% όταν συνυπολογίζει τους Καραμπινιέρι, την ακτοφυλακή, το Διάστημα και την κυβερνοασφάλεια, όμως ειδικές αναλύσεις τοποθετούν την πραγματική στρατιωτική δαπάνη πιο κοντά στο 1,57% (Sky TG24, Analisi Difesa). Η Σλοβενία υποστηρίζει ότι έφθασε πέρυσι στο 2,01%. Σύμφωνα με σλοβενικά μέσα, η θέση του Ρούτε ήταν ότι η Λιουμπλιάνα δεν είχε καλύψει το δύο τοις εκατό με τη μεθοδολογία του ίδιου του ΝΑΤΟ (Svet24, Regional Obala). Αυτό που εγγράφει ένας προϋπολογισμός και αυτό που αποδέχεται η Συμμαχία δεν είναι πάντα το ίδιο ποσό.

Το νοτιοανατολικό κενό

Η κροατική δέσμευση απαντά σε πραγματικές ελλείψεις δυνατοτήτων στη νοτιοανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, από την Αδριατική και τα Βαλκάνια έως τη Μαύρη Θάλασσα: ολοκληρωμένη αεράμυνα και αντιπυραυλική άμυνα, συστήματα αντιμετώπισης drones, αποθέματα πυρομαχικών και διάδρομοι εφοδιαστικής για τη μετακίνηση συμμαχικών ενισχύσεων. Ο Ρούτε και ο Πλένκοβιτς συζήτησαν ειδικά την αεράμυνα, την αντιπυραυλική άμυνα και την ασφάλεια στα Δυτικά Βαλκάνια (ΝΑΤΟ, 24sata). Αν οι κροατικές δαπάνες κατευθυνθούν σε διαλειτουργικά συστήματα, δεν θα ενισχυθεί μόνο το κροατικό έδαφος. Αν περιοριστούν σε λογιστική προσαρμογή, ο διάδρομος Αδριατικής - Βαλκανίων θα μείνει ευάλωτος.

Η Πολωνία δείχνει και τις δύο όψεις. Η Βαρσοβία δαπάνησε περίπου 4,48% του ΑΕΠ το 2025, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό αμυντικών δαπανών στην Ευρώπη (Euronews). Το πολωνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, όμως, έχει προειδοποιήσει ότι οι αμυντικές ανάγκες μετά το 2028 πρέπει να συμβιβαστούν με τη σταθερότητα του προϋπολογισμού (Rzeczpospolita), ενώ το Ανώτατο Ελεγκτικό Γραφείο έχει αμφισβητήσει τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση ταξινομεί τις στρατιωτικές προκαταβολές στον προϋπολογισμό (Bankier). Υψηλές δαπάνες δεν σημαίνουν αυτομάτως υψηλή ετοιμότητα. Οι μεγάλες παραδόσεις απλώνονται σε βάθος δεκαετίας, ενώ περίπου το 40% των ευρωπαϊκών δαπανών για εξοπλισμούς φέρεται να κατευθύνεται σε προμηθευτές εκτός ΕΕ (Euronews).

Το σχέδιο που λείπει

Ο Ρούτε έχει ζητήσει από τους συμμάχους «σαφή, συγκεκριμένα και αξιόπιστα σχέδια», δείχνοντας ότι οι δεσμεύσεις κορυφής από μόνες τους δεν αρκούν (ΝΑΤΟ). Η Κροατία δεν έχει δημοσιεύσει τέτοιο σχέδιο. Δεν υπάρχει δημόσια πορεία δαπανών ανά έτος, ούτε κατανομή μεταξύ κυρίως άμυνας και ανθεκτικότητας, ούτε κατάλογος προμηθειών με ημερομηνίες παράδοσης, ούτε εικόνα για το ποιες βιομηχανίες θα πάρουν τα συμβόλαια. Η δέσμευση δίνει στο Ζάγκρεμπ πολιτική αξιοπιστία ενόψει της συνόδου του ΝΑΤΟ τον επόμενο μήνα, αλλά η αξιοπιστία χωρίς πίνακα δαπανών φθείρεται γρήγορα.

Η σύνοδος του επόμενου μήνα θα δείξει αν η υπόσχεση θα μεταφραστεί σε πραγματικές συστοιχίες αεράμυνας και διαδρόμους ενισχύσεων ή σε λογιστική άσκηση, της οποίας το αποτέλεσμα αλλάζει ανάλογα με το ποιος μετρά.