Η Κροατία πιέζει για αστυνομικά δεδομένα

Στην Αμβέρσα, η κλοπή κοντέινερ με κοκαΐνη μπορούσε για χρόνια να γίνει σχεδόν σαν διοικητική πράξη: ένας εργαζόμενος στο λιμάνι, μια διεφθαρμένη επαφή στην εφοδιαστική αλυσίδα, ένας εξαψήφιος κωδικός ΡΙΝ, και το φορτίο έβγαινε από ένα από τα μεγαλύτερα ευρωπαϊκά λιμάνια μέσα σε νόμιμη αποστολή. Οι βελγικές τελωνειακές αρχές και το λιμάνι Αμβέρσας-Μπριζ αντικατέστησαν τελικά το σύστημα με μια ασφαλή ψηφιακή διαδικασία απελευθέρωσης φορτίων. Το ουσιαστικό πρόβλημα, όμως, δεν ήταν ποτέ μόνο η ασφάλεια ενός λιμανιού. Ήταν ότι τα τελωνεία, η αστυνομία, οι διαχειριστές λιμένων και η Ευρωπόλ κρατούσαν ο καθένας από ένα κομμάτι της εικόνας, χωρίς το νομικό πλαίσιο να τους επιτρέπει να τα ενώσουν αρκετά γρήγορα.

Ο Κροάτης υπουργός Εσωτερικών Ντάβορ Μποζίνοβιτς πιέζει τώρα την Ευρώπη να κλείσει αυτό το πρακτικό κενό. Ζητά από τα κράτη-μέλη να τροφοδοτούν με περισσότερα δεδομένα την Ευρωπόλ και τα συστήματα Σένγκεν, και να αξιοποιούν πλήρως τεχνολογίες συνόρων όπως το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου, που καταγράφει πότε ταξιδιώτες εκτός ΕΕ περνούν τα εξωτερικά σύνορα, και το ETIAS, το σύστημα προελέγχου για επισκέπτες που δεν χρειάζονται βίζα (Avaz). Δεν εισηγείται μια νέα ευρωπαϊκή αστυνομική βάση δεδομένων. Πιέζει τις κυβερνήσεις να χρησιμοποιήσουν πιο αποφασιστικά τις υπάρχουσες. Μέχρι στιγμής, η πρωτοβουλία δεν συνοδεύεται από δημοσιευμένο νομοθετικό σχέδιο.

Τι δείχνει η Αμβέρσα

Το Βέλγιο κάνει το επιχείρημα συγκεκριμένο. Η Ευρωπόλ έχει προειδοποιήσει ότι τα εγκληματικά δίκτυα διεισδύουν στα μεγάλα ευρωπαϊκά λιμάνια μέσω διεφθαρμένων εργαζομένων και διαμεσολαβητών στην εφοδιαστική αλυσίδα, στοχεύοντας ανθρώπους και σημεία πρόσβασης περισσότερο παρά το ίδιο το φορτίο. Οι βελγικές αρχές φέρεται να κατέσχεσαν πέρυσι 55 τόνους κοκαΐνης, ενώ αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι μεγαλύτερες ποσότητες περνούν χωρίς να εντοπιστούν (Brussels Times). Τα βελγικά τελωνεία υποστηρίζουν ότι οι κατασχέσεις στην Αμβέρσα μειώθηκαν σχεδόν κατά 70% το πρώτο εξάμηνο του 2026, αλλά αυτό μετρά ό,τι πιάνεται, όχι ό,τι περνά (21News).

Η Ευρωπαϊκή Συμμαχία Λιμένων, που ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2024 ως σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μεταξύ κρατών-μελών, διαχειριστών λιμένων και ευρωπαϊκών οργανισμών, είναι η βασική απάντηση της Επιτροπής (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Συμβούλιο της ΕΕ). Η λογική είναι απλή: αν οι αυστηρότεροι έλεγχοι στην Αμβέρσα σπρώξουν τους διακινητές στο Ρότερνταμ ή στον Πειραιά, οι εθνικές λύσεις μεταφέρουν το πρόβλημα, δεν το λύνουν. Η Ελβετία προσχώρησε στη συμμαχία για τον ίδιο λόγο, καθώς τα κυκλώματα ναρκωτικών δεν σταματούν στα σύνορα της ΕΕ (Tio.ch).

Ο μηχανισμός υπάρχει. Τα κλειδιά τα κρατούν οι εθνικές κυβερνήσεις.

Η Ευρώπη διαθέτει ήδη αστυνομικές και συνοριακές βάσεις δεδομένων που μπορούν να κάνουν μεγάλο μέρος από όσα ζητά ο Μποζίνοβιτς. Το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν είναι δίκτυο ειδοποιήσεων σε πραγματικό χρόνο για καταζητούμενα πρόσωπα και αντικείμενα. Το Prüm II επιτρέπει στις εθνικές αστυνομίες να πραγματοποιούν αυτοματοποιημένες αναζητήσεις σε βάσεις DNA, δακτυλικών αποτυπωμάτων και εικόνων προσώπου που τηρούν άλλα κράτη-μέλη, με τα αναλυτικά στοιχεία να αποδεσμεύονται μόνο μετά από ταυτοποίηση (Κανονισμός Prüm II). Η Ευρωπόλ αναλύει και συντονίζει, αλλά δεν διοικεί τις εθνικές αστυνομικές δυνάμεις (Κανονισμός Ευρωπόλ).

Τα συστήματα αυτά μπορούν τεχνικά να επικοινωνούν μεταξύ τους. Το καθένα, όμως, λειτουργεί με νομικά καθορισμένους κανόνες για το ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί τα δεδομένα και για ποιον σκοπό. Μια συνοριακή βάση δεν μπορεί απλώς να μετατραπεί σε γενικό μηχανισμό αστυνομικής επιτήρησης (Κανονισμός Διαλειτουργικότητας).

Το σημείο συμφόρησης δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας. Οι εθνικές αστυνομίες, τα τελωνεία και οι υπηρεσίες συνόρων αποφασίζουν τι εισάγεται σε αυτά τα συστήματα, πόσο γρήγορα και με ποια πληρότητα. Ο πραγματικός στόχος του Μποζίνοβιτς είναι το χάσμα ανάμεσα στις δυνατότητες των ευρωπαϊκών μηχανισμών και στα δεδομένα που πράγματι τους δίνουν οι κυβερνήσεις.

Η Γερμανία δείχνει πού σκοντάφτει το «μοιραστείτε περισσότερα»

Η Γερμανία δείχνει γιατί το κλείσιμο αυτού του κενού είναι δυσκολότερο απ’ όσο ακούγεται. Το Βερολίνο προωθεί μεταρρύθμιση της ομοσπονδιακής αστυνομίας που θα εισάγει αναγνώριση προσώπου σε πραγματικό χρόνο, με υποστήριξη τεχνητής νοημοσύνης, σε σιδηροδρομικούς σταθμούς, αεροδρόμια και συνοριακές ζώνες (DW). Γερμανικές οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων συνδέουν τις προτάσεις αυτές με προηγούμενες συνταγματικές προσφυγές, στις οποίες τα δικαστήρια έκριναν δυσανάλογες τις ευρείες εξουσίες συγχώνευσης αστυνομικών δεδομένων (Digitalrechte). Ο ίδιος ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει τη βιομετρική ταυτοποίηση σε πραγματικό χρόνο σε δημόσιους χώρους μόνο μέσα από στενές εξαιρέσεις για την επιβολή του νόμου (Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη), ενώ ευρύτερες εθνικές εφαρμογές κινδυνεύουν να καταλήξουν στα δικαστήρια (T-Online).

Η γερμανική ένσταση δεν αφορά την Ευρωπόλ ή το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν καθαυτό. Αφορά τους εθνικούς αστυνομικούς φακέλους και τα εργαλεία επιτήρησης που τροφοδοτούν τα ευρωπαϊκά συστήματα. Όταν οι κυβερνήσεις διευρύνουν στο εσωτερικό τους τη βιομετρική αντιστοίχιση και την ανάλυση μέσω τεχνητής νοημοσύνης, και στη συνέχεια συνδέουν τα αποτελέσματα με διαύλους διασυνοριακής συνεργασίας, οι εγγυήσεις που κάνουν την αστυνομική εξουσία υπόλογη αρχίζουν να πιέζονται.

Από όλη αυτή τη συζήτηση λείπει σχεδόν πλήρως μια δημόσια φωνή: οι άνθρωποι των οποίων τα δεδομένα τροφοδοτούν τα συστήματα. Οι εργαζόμενοι στα λιμάνια που περνούν από ελέγχους ασφαλείας, οι ταξιδιώτες που καταγράφονται από τα συστήματα εισόδου και εξόδου, οι ύποπτοι που επισημαίνονται από αυτοματοποιημένες αντιστοιχίσεις εμφανίζονται στην αρχιτεκτονική ως εισροές δεδομένων, όχι ως συμμετέχοντες στη συζήτηση για τη διακυβέρνησή τους.

Ο Μποζίνοβιτς έχει δίκιο ότι τα εγκληματικά δίκτυα περνούν τα σύνορα ταχύτερα απ’ όσο οι αστυνομίες μοιράζονται πληροφορίες. Η εμπειρία των βελγικών λιμανιών δείχνει το κόστος του κατακερματισμού. Η γερμανική συνταγματική συζήτηση, όμως, δείχνει κάτι εξίσου ουσιώδες: το ευρωπαϊκό πρόβλημα δεν είναι πλέον μόνο πόσα αστυνομικά δεδομένα κινούνται διασυνοριακά. Είναι ποιος ελέγχει τις εγγυήσεις όταν αυτά τα δεδομένα αρχίζουν να κινούνται ταχύτερα.